CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VIỆC LỰA CHỌN NHÀ CUNG CẤP TRONG NGÀNH DỆT MAY 1. Giới thiệu tổng quan về xu hướng bền vững trong ngành Dệt May Ngành công nghiệp dệt may là một phần thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của con người, cũng như là một phần rất quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu. Dệt may rõ ràng là một ngành công nghiệp trọng yếu, vì thật khó để có thể tưởng tượng một xã hội không có sự tồn tại của các trang phục. Trên thực tế, trang phục đã đóng vai trò như một công cụ để loài người có thể bảo vệ bản thân ngay từ thuở sơ khai và luôn không ngừng được phát triển và cải tiến đến ngày nay.
Trong quá trình cải tiến không ngừng của mình, trang phục đã được phát triển từ chức năng đơn giản là để sinh tồn trở thành một phần không thể thiếu của xã hội với ngày càng nhiều chức năng được phát minh. Đến hiện tại, ngành công nghiệp dệt may đã phát triển thành một ngành công nghiệp quan trọng trong kinh tế toàn cầu qua nhiều thập kỷ, biến nó trở thành một trong những ngành công nghiệp lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển lớn mạnh của mình, ngành công nghiệp dệt may ngày càng đa dạng hóa những quy trình xử lý và bành trướng mạng lưới sản xuất của mình [1], nó đồng thời cũng là ngành công nghiệp có mức độ gây ô nhiễm đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau ngành công nghiệp dầu mỏ [2]. Chỉ trong năm 2015, số liệu thống kê đã cho thấy ngành công nghiệp dệt may đã gây hao phí đến 79 tỷ mét khối nước, tạo ra 1715 triệu tấn khí thải CO2, và 92 triệu tấn chất thải.
Những con số này được dự đoán rằng sẽ tăng ít nhất 50% vào năm 2030. Bên cạnh đó, những tác động của ngành công nghiệp dệt may đến xã hội cũng đang là một vấn đề được quan tâm song song với vấn đề ô nhiễm môi trường do nhiều ảnh hưởng tiêu cực mà nó tạo ra như: điều kiện làm việc kém, nợ lương và bóc lột người lao động, đặc biệt là tại những quốc gia có chi phí nhân 1 Tổng quan về việc lựa chọn nhà cung cấp trong ngành Dệt May công rẻ, nơi tập trung những xưởng gia công cho phần lớn những nhà bán lẻ thời trang trên toàn thế giới [1]. Các quốc gia có chi phí nhân công rẻ chủ yếu là các quốc gia thuộc châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan [3]. Việc những nhà bán lẻ thời trang tìm đến những nguồn nhân công giá rẻ tại các nước châu Á cũng là để đáp ứng nhu cầu của ngành công nghiệp thời trang theo xu hướng hiện tại – Thời trang nhanh.
Theo Chan [3], đặc điểm của thời trang nhanh là có vòng đời sản phẩm ngắn nên thời gian đưa ra thị trường là một yếu tố rất quan trọng. Điều này yêu cầu các nhà sản xuất ở các nước châu Á phải nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng của mình để tăng năng lực cạnh tranh. Tuy vậy, cùng với sự ảnh hưởng lớn của ngành công nghiệp dệt may đến môi trường và xã hội, nhận thức của con người trên toàn cầu về định nghĩa “Bền vững” cũng được nâng cao. Khái niệm “Bền vững” này không mới và đã được biết đến trên toàn thế giới từ năm 1962 sau khi cuốn sách Silent Spring của Rachel Carson được xuất bản.
Và một định nghĩa phổ biến nhất về bền vững là “Sự phát triển đáp ứng được những nhu cầu của hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc đáp ứng các nhu cầu của chính họ” (Được phát biểu tại Ủy ban Môi trường và Phát triển thế giới năm 1987) [4]. Vậy thật ra “Bền vững” nghĩa là gì? – Theo Muthu (2017), đây là một câu hỏi đáng giá triệu đô và sẽ không thể nào tìm được một câu trả lời thống nhất cho nhiều người. Điều này có nghĩa là, với mỗi cá nhân khác nhau, định nghĩa của họ về bền vững cũng khác nhau. Các nhà môi trường học sẽ định nghĩa bền vững theo hướng sinh thái, trong khi đó đối với các doanh nhân, bền vững lại được định nghĩa theo hướng kinh tế.
Tuy nhiên, tính bền vững có ba khía cạnh – Sinh thái, Xã hội và Kinh tế. Hệ thống Triple Bottom Line (TBL) Như vậy, để đánh giá xem liệu một tổ chức, một nhà sản xuất trong ngành công nghiệp dệt may có đạt được tính bền vững hay không, rõ ràng chúng ta cần phải xem 2 Tổng quan về việc lựa chọn nhà cung cấp trong ngành Dệt May xét trên cả ba khía cạnh – Sinh thái, Xã hội và Kinh tế. Hệ thống này còn được gọi là Triple Bottom Line (TBL), được giới thiệu lần đầu bởi John Elkington vào năm 1997. TBL cung cấp một khung ba khía cạnh về môi trường, kinh tế và xã hội, để có thể đánh giá hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp, và liệu doanh nghiệp đó có đạt được sự bền vững trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của mình hay không, thông qua việc đánh giá mức độ ảnh hưởng của doanh nghiệp đến ba khía cạnh của TBL [6].
Bền vững về môi trường Tính bền vững về môi trường có thể được định nghĩa một cách đơn giản là “khả năng duy trì những thứ hoặc phẩm chất có giá trị trong môi trường vật chất”, trong đó môi trường vật chất bao gồm môi trường tự nhiên và sinh học. Tính bền vững về môi trường đòi hỏi phải duy trì nguồn vốn tự nhiên, vừa được coi là nguồn đầu vào và là đầu ra của chất thải của kinh tế. Tính bền vững về môi trường đề cập đến tính toàn vẹn của hệ sinh thái, khả năng mang và đa dạng sinh học. Nó đòi hỏi nguồn vốn tự nhiên phải được bảo toàn để làm nền tảng đầu vào kinh tế và như một bể chứa chất thải.
Tốc độ khai thác tài nguyên tự nhiên không được nhanh hơn khả năng tái sinh của các nguồn tài nguyên đó. Chất thải không được thải ra môi trường nhanh hơn mức chúng có thể được hấp thụ. Khi nói đến việc gắn tính bền vững về môi trường vào một hệ thống bền vững, hệ thống đó phải có khả năng: • Duy trì một cơ sở tài nguyên ổn định; • Tránh khai thác quá mức các hệ thống tài nguyên tái tạo; • Tránh sự cạn kiệt của các nguồn tài nguyên không thể tái tạo ở mức độ khả thi; • Đầu tư vào các nguyền tài nguyên thay thế một cách thích hợp và trong phạm vi cho phép khi khai thác các nguồn tài nguyên không thể tái tạo (nhất thiết phải bao gồm duy trì đa dạng sinh học, ổn định khí quyển và các chức năng khác của hệ sinh thái thường không được xếp vào loại tài nguyên kinh tế) [6]. 3 Tổng quan về việc lựa chọn nhà cung cấp trong ngành Dệt May 1.
Bền vững về kinh tế “Bền vững về kinh tế” đề cập đến một hệ thống sản xuất đáp ứng mức tiêu dùng hiện tại mà không ảnh hưởng đến nhu cầu trong tương lai. Ở cấp độ hệ thống, một hệ thống bền vững về kinh tế phải có khả năng sản xuất hàng hóa và dịch vụ trên cơ sở liên tục, duy trì mức độ có thể quản lý của chính phủ và nợ nước ngoài và tránh sự mất cân đối giữa các ngành gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp hoặc công nghiệp [6]. Bền vững về xã hội Nhìn theo nghĩa cơ bản, “Bền vững về xã hội” bao hàm một hệ thống tổ chức xã hội nhằm xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, theo một nghĩa cơ bản sâu sắc hơn, Bền vững về xã hội thiết lập mối liên hệ giữa các điều kiện xã hội như nghèo đói và suy thoái môi trường.
Khi nói đến cấp độ hệ thống, một hệ thống bền vững về mặt xã hội phải đạt được sự công bằng trong phân chia và cơ hội, cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội bao gồm y tế và giáo dục, bình đẳng giới, trách nhiệm chính trị và sự tham gia [6]. Tình hình nghiên cứu Việc lựa chọn nhà cung cấp thích hợp đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của các công ty. Đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu để đề xuất các tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp bằng cách sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các công trình nghiên cứu ngoài nước Có một số phương pháp quyết định đa tiêu chí có sẵn như quy trình phân tích thứ bậc (AHP), quy trình mạng phân tích (ANP), TOPSIS, phân tích vỏ bọc dữ liệu (DEA) và ra quyết định mờ (fuzzy),.[7] Trước đây, khi đánh giá và ra quyết định lựa chọn nhà cung cấp trong lĩnh vực dệt may, phần lớn các nghiên cứu chỉ đều tập trung vào đánh giá những tiêu chí truyền thống và quan trọng như: giá sản phẩm/ chi phí sản xuất, chất lượng sản phẩm, khả năng giao hàng đúng hạn, năng lực sản xuất của nhà cung cấp và các yếu tố liên quan 4 Tổng quan về việc lựa chọn nhà cung cấp trong ngành Dệt May đến tài chính, cấu trúc, chiến lược của nhà cung cấp mà không xét đến các yếu tố môi trường hay xã hội.
Chen [8] sử dụng phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, mối đe dọa (SWOT) để xác định chiến lược cạnh tranh của các doanh nghiệp, dùng TOPSIS và phương pháp ra quyết định đa thuộc tính (MADM) để đánh giá và xếp hạng các nhà cung cấp. Các tiêu chí được xác định trong nghiên cứu chủ yếu gồm các yếu tố thiên về khía cạnh kinh tế như: Giá, vận chuyển, tình hình tài chính, dịch vụ,…. Mızrak Özfirat, Tuna Taşoglu và Tunçel Memiş [9] sử dụng phương pháp AHP mờ để lựa chọn nhà cung cấp dựa trên các tiêu chí: Chất lượng, thời gian, vận chuyển và năng lực sản xuất. Yücenur, Vayvay và Demirel [10] sử dụng kết hợp hai phương pháp ANP mờ và AHP mờ để đánh giá các tiêu chí quyết định khác nhau như chất lượng dịch vụ, chi phí, các yếu tố rủi ro và đặc điểm của nhà cung cấp.
Gary Teng và Jaramillo [11] phát triển của một mô hình đánh giá đơn giản, linh hoạt và dễ sử dụng bằng phương pháp AHP, bao gồm việc xem xét năm yếu tố chính: Giao hàng, tính linh hoạt, chi phí, chất lượng và độ tin cậy của nhà cung cấp. Tuy nhiên, trong những năm gần đây tính bền vững, đặc biệt về môi trường và xã hội đã trở thành một vấn đề trọng yếu trong việc quản lý doanh nghiệp thuộc lĩnh vực thời trang.