CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản 1. Nguồn nhân lực Nhân lực, còn gọi là nguồn nhân lực, theo nghĩa rộng, là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con người cho sự phát triển. Do đó, nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có thể phát triển bình thường.
Theo định nghĩa của Liên Hiệp Quốc, nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng (quốc gia, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức khác). Theo nghĩa hẹp, nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, bao gồm các nhóm dân cư trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào lao động, sản xuất xã hội, tức là toàn bộ các cá nhân cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ được huy động vào quá trình lao động. Trong một doanh nghiệp, nguồn nhân lực là toàn bộ lực lượng lao động có trong doanh nghiệp hay tổ chức đó cũng như tổng thể các phẩm chất (thể lực, trí lực, tâm lý) của họ để hoàn thành nhiệm vụ được phân công trong doanh nghiệp. Quản trị nguồn nhân lực Có rất nhiều cách hiểu về quản trị nguồn nhân lực.
Dưới đây là một số khái niệm căn bản nhất về quản trị nguồn nhân lực. Quản trị nguồn nhân lực là tổng hợp các hoạt động quản trị liên quan đến việc tạo ra, duy trì, phát triển và sử dụng có hiệu quả yếu tố con người trong doanh nghiệp nhằm đạt mục tiêu chung của doanh nghiệp. Quản trị nguồn nhân lực bao gồm các lĩnh 12 vực như kế hoạch hóa nguồn nhân lực, chiêu mộ và lựa chọn, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, đánh giá thành tích và thù lao, tương quan lao động… Quản trị nguồn nhân lực là tất cả các hoạt động của một tổ chức để thu hút, xây dựng, phát triển, sử dụng, đánh giá, bảo toàn và giữ gìn một lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu công việc của tổ chức về cả mặt số lượng và chất lượng. Trong luận văn này, quản trị nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa thứ hai.
Vai trò của quản trị nguồn nhân lực Trong tất cả các nhiệm vụ của quản trị, quản trị con người là nhiệm vụ trung tâm và quan trọng nhất vì tất cả các vấn đề đều phụ thuộc vào mức độ thành công của quản trị con người. Các doanh nghiệp ngày nay hơn nhau hay không chính là do phẩm chất, trình độ và sự gắn bó của nhân viên đối với doanh nghiệp - nghĩa là các Nhà quản trị phải nhận thức và đề ra chiến lược quản trị nguồn tài nguyên nhân lực của mình một cách có hiệu quả. Hoàn thiện công tác quản trị nguồn nhân lực giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh, sử dụng lao động đúng người đúng việc, gìn giữ và phát triển được nhân tài, giúp người lao động đóng góp cho tổ chức bằng toàn bộ năng lực của họ. Hoàn thiện công tác quản trị nguồn nhân lực là nhu cầu cấp thiết của mọi doanh nghiệp.
Quản trị nguồn nhân lực đóng vai trò trung tâm trong quá trình điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh nói chung của các doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp có thể tồn tại, phát triển và đi lên trong cạnh tranh. Vai trò trọng tâm này xuất phát từ vai trò của con người:con người là yếu tố cấu thành doanh nghiệp; bản thân con người vận hành doanh nghiệp và con người quyết định sự thắng bại của doanh nghiệp. Chính vì vai trò quan trọng của nguồn nhân lực nên quản trị nguồn nhân lực là một lĩnh vực quản trị quan trọng đối vớimọi doanh nghiệp. Quản trị nguồn nhân lực giúp cho doanh nghiệp tìm được đúng người phù hợp để giao đúng việc, đúng cương vị thông qua việc cải tổ tổ chức theo hướng tinh giảm, gọn nhẹ, năng động trong đó lấy con người làm trung tâm.
Quản trị nguồn nhân lực giúp cho việc tuyển chọn, sắp xếp, đào tạo, điều động nhân sự, nhân lực trong tổ chức hướng tới đạt hiệu quả tối ưu. 13 Quản trị nguồn nhân lực còn giúp cho các Nhà quản trị học được cách giao tiếp, biết cách:đặt câu hỏi và lắng nghe, tìm ra ngôn ngữ chung với nhân viên, nhạy cảm với nhu cầu của họ, đánh giá nhân viên chính xác, lôi cuốn nhân viên say mê với công việc và tránh được sai lầm trong tuyển chọn, sử dụng lao động để nâng cao hiệu quả công việc và hiệu quả của tổ chức. Các nội dung hoạt động chủ yếu của quản trị nguồn nhân lực Như trên đã trình bày, quản trị nguồn nhân lực là tổng thể các hoạt động nhằm thu hút, sử dụng, duy trì và phát triển một lực lượng lao động làm việc với hiệu suất cao trong tổ chức.Vì vậy,công tác quản trị nguồn nhân lực bao gồm các nội dung sau: -Thiết kế và phân tích công việc; -Kế hoạch hoá nguồn nhân lực; -Thu hút, tuyển dụng,lựa chọn nguồn nhân lực; -Đào tạo-huấn luyện và phát triển nguồn nhân lực; -Đánh giá thực hiện công việc; -Lương bổng và đãi ngộ; -Duy trì và phát triển quan hệ lao động; -Đảm bảo an toàn, điều kiện lao động và môi trường lao động. Thiết kế và phân tích công việc Thiết kế công việc là quá trình xác định các nhiệm vụ, các trách nhiệm cụ thể được thực hiện bởi từng người lao động trong tổ chức cũng như các điều kiện cụ thể để thực hiện các nhiệm vụ, trách nhiệm đó.
Thiết kế công việc là cơ sở cho công tác phân tích công việc. Phân tích công việc là quá trình thu thập, phân tích và sắp xếp một cách hệ thống thông tin về đặc điểm một công việc cụ thể. Phân tích công việc là công cụ cơ sở cho thiết lập hệ thống chọn lựa và chương trình huấn luyện và đảm bảo rằng hệ thống đánh giá và thù lao được xây dựng trên cơ sở nhu cầu công việc. Bước tiếp theo của các lĩnh vực quản trị nguồn nhân lực là đảm bảo nhân lực, đó là các hoạt 14 động tuyển mộ ứng viên, đánh giá và lựa chọn các ứng viên tốt nhất; thiết lập hệ thống thông tin quản trị nguồn nhân lực và triển khai các chương trình đào tạo và phát triển thích hợp.
Phân tích công việc là quá trình đánh giá bản chất hoặc nội dung công việc bằng một tiến trình xác định một cách có hệ thống các nhiệm vụ và kỹ năng cần thiết để thực hiện các công việc trong một tổ chức. Kế hoạch hóa nguồn nhân lực Kế hoạch hóa nguồn nhân lực (KHHNNL) là quá trình đánh giá, xác định nhu cầu về nguồn nhân lực để đáp ứng mục tiêu công việc của tổ chức và xây dựng các kế hoạch lao động để đáp ứng được các nhu cầu đó. Phân tích quá trình lập kế hoạch nguồn nhân lực giúp xác định tiến trình cần thực hiện để xây dựng được kế hoạch hiệu quả. Nói cách khác, KHHNNL là quá trình mà thông qua đó các doanh nghiệp bảo đảm được đầy đủ về số lượng và chất lượng người làm việc phù hợp với yêu cầu của công việc.
Thu hút, tuyển dụng, lựa chọn nguồn nhân lực Nhóm chức năng này chú trọng vấn đề đảm bảo có đủ số lượng nhân viên với các phẩm chất phù hợp cho công việc của doanh nghiệp. Tuyển dụng lao động là một quá trình thu hút, nghiên cứu, lựa chọn và quyết định nhận một cá nhân vào một tổ chức. Để có thể tuyển dụng đúng người đúng việc, trước hết doanh nghiệp phải căn cứ vào kế hoạch sản xuất, kinh doanh và thực trạng sử dụng nhân viên trong doanh nghiệp nhằm xác định được những công việc nào cần tuyển thêm người. Nhiệm vụ của tuyển dụng là xúc tiến các hoạt động nhằm thu hút các ứng viên thích hợp cho doanh nghiệp.
Các yêu cầu về sự công bằng và dân chủ trong việc lựa chọn các ứng viên ngày càng được chú trọng, làm cho quy trình lựa chọn nhân viên ngày càng trở nên chặt chẽ, hợp lý. 15 Quá trình lựa chọn gồm một số bước quan trọng. Bước đầu tiên đó là việc xác định nhu cầu các vị trí mới và xác định những kỹ năng nào cần thiết để thực hiện công việc hữu hiệu. Xác định được các năng lực và khả năng cần thiết, các quản trị viên nguồn nhân lực sẽ dễ dàng thiết lập nhiều chiến lược tuyển mộ khác nhau.
Quy trình xem xét và đánh giá để lựa chọn ứng viên có thể gồm có việc điền phiếu thông tin ứng viên, phỏng vấn, kiểm tra năng lực. Đào tạo-huấn luyện và phát triển nguồn nhân lực Ngày nay, cùng với sự phát triển khoa học và công nghệ, kiến thức của loài người trong các lĩnh vực tích luỹ với tốc độ nhanh. Theo ước tính của các nhà khoa học, ngày nay cứ sau 5 năm, kiến thức loài người được tích luỹ gấp đôi. Và chính do môi trường kinh doanh ngày càng biến đổi, cạnh tranh nên sự cần thiết cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để thích ứng với môi trường ngày càng trở nên nhiệm vụ quan trọng của các Nhà quản trị nguồn nhân lực.
Đào tạo và phát triển có thể được triển khai một cách chính thức hoặc không chính thức. Hình thức đào tạo chính thức liên quan đến những hướng dẫn cho việc thực hiện một công việc mới hay là đảm bảo đáp ứng những thay đổi về công nghệ và quy trình. Đào tạo chính thức được triển khai bởi các chuyên gia nhân lực hay có thể là chuyên gia kỹ thuật hay là tổ chức đưa người lao động đào tạo ở những chương trình đào tạo của các tổ chức nghề nghiệp hay các cơ sở đào tạo. Hình thức đào tạo không chính thức thực hiện trong quá trình làm việc, được đảm trách bởi các quản đốc hay các đồng nghiệp.
Bộ phận quản trị nguồn nhân lực có thể cung cấp các khoá tự đào tạo và liên kết các cơ hội đào tạo tại nơi làm việc với các kế hoạch thăng tiến nghề nghiệp cho nhân viên và với các dự báo về nhu cầu nguồn nhân lực. Đào tạo và phát triển là các hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, là điều kiện quyết định để các tổ chức có thể đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh.