Nghiên cứu về quản trị công ty OECD trong pháp luật doanh nghiệp nhà nước Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích sự tiếp nhận nguyên tắc quản trị công ty OECD trong pháp luật tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Lê Thị Lâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Quản Trị Công Ty OECD Trong Doanh Nghiệp Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN PHÁP LUẬT VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Quan điểm về tiếp nhận pháp luật
• 1.2. Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD
• 1.3. Quan niệm về quản trị công ty của OECD
• 1.4. Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD áp dụng đối với doanh nghiệp nhà nước
• 1.5. Một số đặc trưng của tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam
• 1.6. Kinh nghiệm áp dụng Bộ nguyên tắc quản trị công ty trong các tập đoàn kinh tế nhà nước ở các nước thuộc OECD và một số nước không thuộc OECD
• 1.7. Tổng quan kinh nghiệm áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của các nước thành viên OECD
• 1.8. Kinh nghiệm Trung Quốc về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 1.9. Lợi ích của việc áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD đối với các tập đoàn kinh tế Nhà nước Việt Nam
• 1.10. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRONG MỐI LIÊN HỆ VỚI CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD
• 2.1. Cơ sở pháp lý của quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.2. Thực trạng pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam
• 2.3. Các quy định liên quan đến đảm bảo hoạt động của Nhà nước với tư cách một chủ sở hữu
• 2.4. Các quy định liên quan đến đối xử công bằng giữa các chủ sở hữu của tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.5. Các quy định về công khai, minh bạch của tập đoàn kinh tế nhà nước
• 2.6. Trách nhiệm của tập đoàn kinh tế nhà nước trong các giao dịch với các bên có liên quan
• 2.7. Các quy định về trách nhiệm của Hội đồng thành viên
• 2.8. Vai trò giám sát của công ty mẹ đối với các công ty con và giám sát thực hiện mục tiêu chung của cả tập đoàn
• 2.9. Thực tiễn quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam
• 2.10. Những hạn chế
• 2.11. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM VỚI SỰ CHÚ Ý, THAM KHẢO CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.2. Quan điểm tiếp nhận pháp luật bên ngoài trong quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.3. Cơ chế tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty vào hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước trên cơ sở tham khảo các nguyên tắc quản trị công ty của OECD
• 3.5. Vấn đề hoàn thiện khung pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.6. Hoàn thiện các quy định pháp luật về vai trò của chủ sở hữu nhà nước
• 3.7. Bổ sung các quy định về thực thi quyền giám sát của chủ sở hữu đối với tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.8. Bổ sung những hướng dẫn để thực hiện quy định về quản trị nội bộ mang tính đặc thù của tập đoàn kinh tế nhà nước đạt hiệu quả cao
• 3.9. Hoàn thiện các quy định về minh bạch thông tin và chế độ kiểm toán đối với tập đoàn kinh tế nhà nước
• 3.10. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam hiện nay
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản trị công ty OECD trong doanh nghiệp nhà nước Việt Nam

Quản trị công ty là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã đưa ra các nguyên tắc quản trị công ty nhằm đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả trong quản lý. Việc áp dụng các nguyên tắc này không chỉ giúp doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn mà còn tạo ra niềm tin cho các nhà đầu tư và cổ đông.

1.1. Nguyên tắc quản trị công ty của OECD và ứng dụng tại Việt Nam

Nguyên tắc quản trị công ty của OECD bao gồm quyền lợi của cổ đông, tính minh bạch và trách nhiệm của Hội đồng quản trị. Tại Việt Nam, việc áp dụng các nguyên tắc này còn gặp nhiều thách thức do sự khác biệt trong văn hóa doanh nghiệp và cơ chế quản lý.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng nguyên tắc OECD trong doanh nghiệp nhà nước

Việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD giúp doanh nghiệp nhà nước cải thiện hiệu quả hoạt động, tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro trong quản lý. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho nền kinh tế quốc dân.

II. Những thách thức trong việc áp dụng quản trị công ty OECD tại doanh nghiệp nhà nước

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD tại doanh nghiệp nhà nước Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt về nhận thức, cơ chế pháp lý chưa hoàn thiện và sự kháng cự từ các bên liên quan.

2.1. Thiếu hụt nhận thức về quản trị công ty

Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quản trị công ty. Điều này dẫn đến việc áp dụng các nguyên tắc của OECD không hiệu quả.

2.2. Cơ chế pháp lý chưa hoàn thiện

Pháp luật hiện hành về quản trị doanh nghiệp nhà nước còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Điều này gây khó khăn trong việc thực hiện các nguyên tắc quản trị công ty của OECD.

III. Phương pháp cải cách quản trị công ty theo tiêu chuẩn OECD

Để nâng cao hiệu quả quản trị công ty trong doanh nghiệp nhà nước, cần có những phương pháp cải cách phù hợp. Các phương pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường đào tạo cho lãnh đạo và nhân viên, và xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý về quản trị công ty

Cần xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến quản trị công ty, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm của các bên liên quan.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho lãnh đạo

Đào tạo cho lãnh đạo doanh nghiệp về các nguyên tắc quản trị công ty của OECD sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của quản trị và cách áp dụng hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản trị công ty OECD

Nghiên cứu về việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD tại doanh nghiệp nhà nước Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã cải thiện được hiệu quả hoạt động và tăng cường tính minh bạch trong quản lý.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng nguyên tắc OECD

Nhiều doanh nghiệp nhà nước đã ghi nhận sự cải thiện trong hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của cổ đông sau khi áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các doanh nghiệp thành công

Các doanh nghiệp thành công trong việc áp dụng nguyên tắc OECD đã chia sẻ những bài học kinh nghiệm quý báu, từ đó giúp các doanh nghiệp khác có thể học hỏi và áp dụng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản trị công ty OECD tại Việt Nam

Quản trị công ty theo tiêu chuẩn OECD là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc áp dụng các nguyên tắc này không chỉ giúp doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

5.1. Tương lai của quản trị công ty tại doanh nghiệp nhà nước

Với sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch, quản trị công ty theo tiêu chuẩn OECD sẽ trở thành một yếu tố quyết định cho sự thành công của doanh nghiệp nhà nước.

5.2. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị

Cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả quản trị công ty, từ đó tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân với tổng vốn đầu tư nhà nước tại 11 tập đoàn đạt khoảng 470.100 tỷ đồng, chiếm gần 40% tổng vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của các TĐKTNN hiện nay chưa đạt được kỳ vọng, còn tồn tại nhiều hạn chế về cơ chế pháp lý và quản trị. Luận văn tập trung nghiên cứu sự tiếp nhận các nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong pháp luật về TĐKTNN Việt Nam, nhằm đánh giá mức độ phù hợp và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm pháp luật quản trị TĐKTNN từ khi thí điểm thành lập đến nay, tập trung vào các nguyên tắc quản trị công ty của OECD áp dụng cho DNNN. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật, đánh giá hiệu quả quản trị và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật quản trị TĐKTNN Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi nâng cao năng lực quản trị để tăng cường hiệu quả hoạt động và cạnh tranh của các tập đoàn kinh tế nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết tiếp nhận pháp luật, trong đó tiếp nhận pháp luật được hiểu là quá trình nghiên cứu, học hỏi và chọn lọc các quy tắc pháp lý, chế định luật, học thuyết pháp lý hoặc thông lệ quốc tế từ các quốc gia khác để đưa vào hệ thống pháp luật trong nước. Tiếp nhận pháp luật không phải là sao chép máy móc mà là sự thích nghi có chọn lọc dựa trên điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa và hệ thống pháp luật hiện hành.

Khung lý thuyết quản trị công ty của OECD được áp dụng làm chuẩn mực đánh giá. Bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD gồm sáu nguyên tắc chính: bảo đảm quyền cơ bản của chủ sở hữu; đối xử công bằng giữa các chủ sở hữu; tôn trọng quyền pháp lý của chủ sở hữu; minh bạch và công khai thông tin; giám sát và trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị; phù hợp với quy định pháp luật và hỗ trợ thị trường hiệu quả. Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các mô hình quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước tại các quốc gia OECD và kinh nghiệm quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Trung Quốc.

Các khái niệm chính bao gồm: tiếp nhận pháp luật, quản trị công ty, quản trị doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn kinh tế nhà nước, nguyên tắc quản trị công ty của OECD, trách nhiệm giải trình, minh bạch thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học tổng hợp, hệ thống hóa, phân tích so sánh và đối chiếu. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật Việt Nam hiện hành về quản trị TĐKTNN, các tài liệu, báo cáo của OECD, các nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, cùng các số liệu thống kê về hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà nước tại Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản pháp luật liên quan đến quản trị TĐKTNN từ khi thành lập đến năm 2015, cùng các báo cáo, tài liệu tham khảo quốc tế. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các văn bản pháp luật và tài liệu có liên quan trực tiếp đến chủ đề nghiên cứu.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp phân tích nội dung, so sánh các quy định pháp luật Việt Nam với các nguyên tắc quản trị công ty của OECD, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật qua các trường hợp thực tế tại các tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, tập trung vào giai đoạn hoàn thiện pháp luật và đánh giá thực tiễn quản trị TĐKTNN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khung pháp lý quản trị TĐKTNN đã được hình thành nhưng còn phân tán và chưa đồng bộ: Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp 2014, Nghị định 69/2014/NĐ-CP, các nghị định liên quan đến quản lý vốn nhà nước, minh bạch thông tin và trách nhiệm của Hội đồng quản trị. Tuy nhiên, các quy định này phân tán trong nhiều văn bản, chưa tạo thành một hệ thống pháp luật đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong áp dụng và thực thi. Khoảng 40% vốn nhà nước tập trung tại 11 tập đoàn lớn, nhưng hiệu quả quản trị chưa tương xứng.

2. Vai trò chủ sở hữu nhà nước chưa được tách bạch rõ ràng với chức năng quản lý hành chính: Hiện nay, các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước vừa là đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại các tập đoàn, gây ra sự chồng chéo, mâu thuẫn trong quản lý và dễ dẫn đến can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp. OECD khuyến nghị cần tách bạch rõ ràng hai chức năng này để nâng cao hiệu quả quản trị.

3. Chưa đảm bảo đầy đủ nguyên tắc minh bạch và công khai thông tin: Mặc dù có các quy định về công bố thông tin tài chính và phi tài chính, thực tế các tập đoàn kinh tế nhà nước còn hạn chế trong việc công khai minh bạch, đặc biệt là thông tin liên quan đến các giao dịch với bên liên quan và các hoạt động đầu tư vốn. Việc này làm giảm tính trách nhiệm và khả năng giám sát của các bên liên quan.

4. Hội đồng quản trị và cơ chế giám sát còn yếu kém: Hội đồng quản trị tại các tập đoàn chưa thực sự độc lập và có trách nhiệm giải trình rõ ràng với chủ sở hữu nhà nước. Việc phân công nhiệm vụ, đánh giá hiệu quả hoạt động của Hội đồng quản trị còn hình thức, chưa phát huy được vai trò giám sát và định hướng chiến lược. Tỷ lệ thành viên độc lập trong Hội đồng quản trị còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng quản trị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ đặc thù mô hình quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam, trong đó sự can thiệp hành chính còn phổ biến, chưa có cơ chế đại diện chủ sở hữu tập trung và chuyên nghiệp như các nước OECD. So sánh với kinh nghiệm Trung Quốc, nơi đã thành lập Ủy ban Quản lý và Giám sát Tài sản Nhà nước (SASAC) để thực hiện chức năng chủ sở hữu tập trung, Việt Nam còn thiếu một cơ quan tương tự để đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả trong quản trị.

Việc áp dụng các nguyên tắc quản trị công ty của OECD tại Việt Nam còn mang tính hình thức, chưa đi vào thực chất. Tuy nhiên, các nguyên tắc này phù hợp với yêu cầu cải cách và phát triển TĐKTNN trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi nền kinh tế thị trường. Việc hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn dựa trên các nguyên tắc này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các tập đoàn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ vốn nhà nước tập trung tại các tập đoàn, biểu đồ đánh giá mức độ minh bạch thông tin và bảng phân tích các chức năng của Hội đồng quản trị theo quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước tập trung và chuyên nghiệp: Thành lập một cơ quan chuyên trách thực hiện chức năng chủ sở hữu vốn nhà nước tại các tập đoàn kinh tế, tách bạch hoàn toàn với chức năng quản lý hành chính nhà nước. Giải pháp này nhằm nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả quản trị, dự kiến thực hiện trong vòng 2 năm tới, do Chính phủ chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch & Đầu tư.

2. Hoàn thiện khung pháp lý quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước: Rà soát, hệ thống hóa và ban hành văn bản pháp luật đồng bộ, rõ ràng về quản trị TĐKTNN, bao gồm các quy định về minh bạch thông tin, trách nhiệm Hội đồng quản trị, quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan.

3. Tăng cường minh bạch và công khai thông tin: Áp dụng các chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế cho các tập đoàn, bắt buộc công bố đầy đủ, kịp thời các thông tin tài chính và phi tài chính, đặc biệt là các giao dịch với bên liên quan. Chủ thể thực hiện là các tập đoàn kinh tế, giám sát bởi cơ quan đại diện chủ sở hữu và các cơ quan kiểm toán độc lập, triển khai trong 1 năm.

4. Nâng cao năng lực và trách nhiệm của Hội đồng quản trị: Quy định rõ cơ cấu, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị, khuyến khích tăng tỷ lệ thành viên độc lập, tổ chức đánh giá hiệu quả hoạt động hàng năm. Đồng thời, xây dựng các ủy ban chuyên môn hỗ trợ Hội đồng quản trị trong kiểm soát rủi ro và kiểm toán nội bộ. Thời gian thực hiện 1-2 năm, do các tập đoàn phối hợp với cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp và đầu tư: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan có thể sử dụng luận văn để hoàn thiện chính sách, pháp luật quản trị doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước.

2. Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị các tập đoàn kinh tế nhà nước: Tham khảo để nâng cao nhận thức về quản trị công ty theo chuẩn mực quốc tế, cải thiện hiệu quả quản trị, minh bạch thông tin và trách nhiệm giải trình.

3. Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và quản trị doanh nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp nhận pháp luật quốc tế, quản trị công ty và quản trị doanh nghiệp nhà nước, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn.

4. Các tổ chức tư vấn, kiểm toán và đào tạo: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để tư vấn cải cách quản trị doanh nghiệp nhà nước, xây dựng chương trình đào tạo nâng cao năng lực quản trị cho các doanh nghiệp nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tiếp nhận nguyên tắc quản trị công ty của OECD trong quản trị TĐKTNN?
   Tiếp nhận các nguyên tắc của OECD giúp Việt Nam xây dựng khung pháp lý quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả, phù hợp với chuẩn mực quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế toàn cầu.

2. Khó khăn lớn nhất trong việc áp dụng các nguyên tắc OECD tại Việt Nam là gì?
   Khó khăn chính là sự chồng chéo giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, cùng với hạn chế về minh bạch thông tin và năng lực của Hội đồng quản trị tại các tập đoàn.

3. Vai trò của Hội đồng quản trị trong quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước như thế nào?
   Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm định hướng chiến lược, giám sát hoạt động điều hành và đảm bảo trách nhiệm giải trình với chủ sở hữu, cần có tính độc lập và năng lực đánh giá khách quan.

4. Cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước nên được tổ chức ra sao?
   Cơ quan này nên là một tổ chức tập trung, chuyên nghiệp, độc lập với các cơ quan quản lý hành chính, có trách nhiệm giám sát, đánh giá và thực thi quyền chủ sở hữu vốn nhà nước hiệu quả.

5. Làm thế nào để tăng cường minh bạch thông tin tại các tập đoàn kinh tế nhà nước?
   Áp dụng chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế, bắt buộc công bố báo cáo tài chính và phi tài chính đầy đủ, kịp thời, đồng thời tăng cường vai trò kiểm toán độc lập và giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp nhận pháp luật quốc tế, đặc biệt là các nguyên tắc quản trị công ty của OECD trong quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam.
• Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn quản trị TĐKTNN cho thấy còn nhiều hạn chế về khung pháp lý, vai trò chủ sở hữu, minh bạch thông tin và trách nhiệm Hội đồng quản trị.
• So sánh kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình quản lý tập trung của Trung Quốc, cung cấp bài học quý giá cho Việt Nam trong việc hoàn thiện quản trị tập đoàn.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm thành lập cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung, hoàn thiện pháp luật, tăng cường minh bạch và nâng cao năng lực Hội đồng quản trị.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2-3 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển bền vững các tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam.

Các cơ quan quản lý và tập đoàn kinh tế nhà nước cần phối hợp triển khai các kiến nghị, đồng thời tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về quản trị công ty hiện đại để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tiếp nhận pháp luật và các nguyên tắc quản trị công ty của OECD đối với doanh nghiệp nhà nƣớc Chương 2: Thực trạng pháp luật về quản trị tập đoàn kinh tế nhà nƣớc Việt Nam trong mối liên hệ với các nguyên tắc quản trị công ty của OECD Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật quản trị tập đoàn kinh tế nhà nƣớc ở Việt Nam với sự chú ý, tham khảo các nguyên tắc quản trị công ty của OECD. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN PHÁP LUẬT VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1. Quan điểm về tiếp nhận pháp luật Tiếp nhận pháp luật là một lĩnh vực không mới ở nƣớc ngoài nhƣng còn là một khái niệm mới ở Việt Nam. Khi nghiên cứu việc áp dụng những quy phạm pháp luật nƣớc ngoài hay những học thuyết pháp lý, những thông lệ quốc tế thì có nhiều thuật ngữ khác nhau đƣợc sử dụng nhƣ: chuyển giao pháp luật, vay mƣợn pháp luật, hài hòa hóa pháp luật, thích nghi pháp luật, cấy ghép pháp luật.

Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ chuyển giao pháp luật (legal transplant) lần đầu tiên đƣợc sử dụng vào năm 1974 trong hai nghiên cứu độc lập của Alan Watson và của Kahn Freund. Theo đó thì “legal transplant” là việc đƣa quy định pháp luật từ một quốc gia này sang áp dụng tại một quốc gia hay đây là quá trình mà luật và các chế định pháp lý đƣợc xây dựng ở một quốc gia sau đó đƣợc chấp nhận và thực hiện ở một quốc gia khác [30]. Nhà tƣ tƣởng Pháp Montesquieu và học giả Pierre Legrand lại có quan điểm phủ nhận khả năng tiếp nhận pháp luật nƣớc ngoài và cho rằng, "pháp luật của mỗi quốc gia gắn liền với điều kiện tự nhiên, xã hội và con người của quốc gia đó, cho nên nó không thể “sống” trong một môi trường khác" [36]. Và Pierre Legrand đã thẳng thừng bác bỏ: “Nói một cách thẳng thắn, trong trường hợp tốt nhất, điều có thể du nhập từ nước này vào nước khác chỉ là những từ ngữ vô hồn" [55].

Ở Việt Nam, áp dụng pháp luật trong quá trình xây dựng pháp luật trong nƣớc - legal transplant (trong tiếng Anh) thƣờng đƣợc sử dụng dƣới tên gọi “tiếp nhận” pháp luật nƣớc ngoài hoặc cấy ghép pháp luật. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo nhà luật học Bùi Xuân Hải "Cấy ghép pháp luật đƣợc hiểu là quá trình “di chuyển” của các quy tắc pháp lý hay các chế định pháp luật (hoặc có thể là các học thuyết pháp lý) từ nƣớc này sang nƣớc khác trong quá trình làm luật và cải cách pháp luật. Sự di chuyển này thể hiện ở việc các quy tắc, chế định, học thuyết pháp lý của nƣớc A đƣợc nƣớc B tiếp nhận và đƣa vào hệ thống pháp luật của mình. Việc tiếp nhận có thể thực hiện ở nhiều cấp độ: quy tắc đơn lẻ, một chế định, một nguyên tắc pháp lý và thậm chí, cả cấu trúc pháp luật [30].

Nhà luật học Phạm Duy Nghĩa cho rằng “tiếp nhận pháp luật không chỉ bao gồm việc vay mƣợn pháp luật ngoại quốc bởi các cơ quan soạn thảo và ban hành pháp luật. Cũng nhƣ văn hoá nói chung, sự tiếp nhận pháp luật diễn ra bởi nhiều kênh giao lƣu khác nhau; càng tự nhiên thì càng có hiệu quả; ngƣợc lại càng gƣợng ép hoặc bắt buộc thì dƣờng nhƣ càng thất bại”. Theo đó, tiếp nhận pháp luật không phải là việc máy móc áp dụng những quy phạm pháp luật, những nguyên tắc pháp lý trong các văn bản luật của một hay nhiều quốc gia vào pháp luật của nƣớc mình mà nó là quá trình nghiên cứu, học hỏi những quy tắc những chế định pháp lý trong từng lĩnh vực pháp luật khác nhau bằng nhiều cách thức khác nhau nhƣ: nội luật hoá các công ƣớc, điều ƣớc, hiệp định quốc tế song và đa phƣơng; những cam kết khi tham gia vào một tổ chức quốc tế; thông qua việc áp dụng các luật mẫu; các điều lệ của các tổ chức nghề nghiệp, các thông lệ quốc tế; nghiên cứu khoa học, đào tạo và trao đổi tƣ liệu [38, Chƣơng 3]. Thạc sỹ Nguyễn Đức Lam cùng quan điểm với học giả Teubner cho rằng: Lý luận về tiếp nhận pháp luật cần phải có “cái nhìn có tính chủ thuyết tinh tế về thực tiễn tiếp nhận”.

“Cái nhìn có tính chủ thuyết tinh tế” của ông bao gồm bốn luận điểm về hình dạng của những mối liên hệ pháp lý: thứ nhất, 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các mối liên hệ của pháp luật hiện này không còn mang tính toàn diện nữa, mà trải từ những mối liên hệ lỏng lẻo đến chặt chẽ nhất; thứ hai, chúng không kết nối với toàn thể xã hội, mà với từng mảng trong xã hội; thứ ba, ở những nơi trƣớc đây pháp luật gắn với xã hội bởi tính đồng nhất của nó, thì giờ đây các mối liên hệ đƣợc thiết lập bởi tính khác biệt; thứ tƣ, các mối liên hệ không còn nhập vào một con đƣờng phát triển lịch sử chung nữa, mà tách thành hai hay ba con đƣờng tiến hóa độc lập và xung đột với nhau [33]. Xem xét những quan điểm nêu trên tác giả có cùng quan điểm về tiếp nhận pháp luật với nhà luật học Phạm Duy Nghĩa cho rằng tiếp nhận pháp luật là sự nghiên cứu, đánh giá và học hỏi và đƣa vào hệ thống pháp luật của mình một cách có chọn lọc các quy tắc pháp lý, chế định luật, học thuyết pháp lý hay các thông lệ quốc tế của các quốc gia khác hoặc tổ chức quốc tế, khu vực (thuộc chính phủ hoặc phi chính phủ). Sự tiếp nhận này đƣợc áp dụng ở mỗi nƣớc là khác nhau và đƣợc chọn lọc dựa trên các điều kiện về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội và hệ thống pháp luật hiện tại của từng quốc gia. Với phạm vi nghiên cứu của đề tài, trong nội dung nghiên cứu lý luận về tiếp nhận pháp luật dƣới đây, tác giả tập trung nghiên cứu lý luận về tiếp nhận thông lệ quốc tế mà cụ thể là các nguyên tắc quản trị công ty của OECD với các nội dung về phƣơng thức tiếp nhận, điều kiện tiếp nhận hiệu quả và cơ chế tiếp nhận pháp luật đối với pháp luật về quản trị TĐKT nhà nƣớc Việt Nam.

Nội dung các nguyên tắc quản trị công ty của OECD 1. Quan niệm về quản trị công ty của OECD Tổ chức Phát triển và Hợp tác kinh tế thành lập năm 1961 trên cơ sở Tổ chức Hợp tác Kinh tế Châu Âu (OEEC) với 20 thành viên sáng lập gồm các nƣớc có nền kinh tế phát triển trên thế giới nhƣ Mỹ, Canada và các nƣớc Tây Âu. Hiện nay, số thành viên của OECD là 30 quốc gia, gồm Mỹ, Canada, Áo, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hy Lạp, Iceland, Ireland, Ý, Luxembourg, Hà Lan, 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Na Uy, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh, Nhật Bản, Phần Lan, Úc, New Zealand, Hàn Quốc, Mexico, Cộng hòa Séc, Hungary, Ba Lan, Cộng hòa Slovakia [33]. Trên thế giới, OECD đã có nhiều các nghiên cứu và báo cáo đánh giá về tình hình quản trị công ty của các nƣớc nhƣng chủ yếu tập trung ở các nƣớc thành viên.

Trên cơ sở việc nghiên cứu và đánh giá đó năm 1999, OECD đã ban hành các nguyên tắc quản trị công ty. Bộ nguyên tắc này cung cấp các tiêu chuẩn không bắt buộc và các thông lệ tốt cũng nhƣ hƣớng dẫn thực hiện các tiêu chuẩn và thông lệ tốt này, có thể điều chỉnh cho phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia và khu vực. Tổ chức Phát triển và Hợp tác kinh tế (OECD) (2004) quan niệm "quản trị công ty liên quan tới một tập hợp các mối quan hệ giữa Ban Giám đốc, Hội đồng quản trị, cổ đông và các bên có quyền lợi liên quan khác" [40, tr. Khái niệm này đƣợc cho là phù hợp với yêu cầu của bối cảnh kinh tế mới khi mà quản trị công ty gắn chặt và bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu cũng nhƣ các chủ nợ, ngƣời cung cấp, ngƣời lao động, khách hàng của công ty.

Mục tiêu cải thiện quản trị công ty là nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thông qua các công cụ đòn bẩy và khuyến khích các nhà quản lý và ngƣời lao động tối đa hóa hiệu quả hoạt động của mình; hạn chế tình trạng lạm dụng quyền lực của các nhà quản lý; cung cấp các công cụ giám sát hành vi của ngƣời quản lý và đảm bảo trách nhiệm giải trình của ngƣời quản lý. Đồng thời, OECD cho rằng, các lỗ hổng về quản trị công ty là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến và làm trầm trọng thêm khủng hoảng tài chính năm 1997 ở châu Á nên đã phát triển và bổ sung hoàn thiện các nguyên tắc quản trị công ty (5 nguyên tắc) vào năm 1999 đến năm 2004 lại bổ sung thêm 1 nguyên tắc nữa. Sáu nguyên tắc này có thể tóm tắt ở các điểm mấu chốt sau: (1) quản trị công ty cần bảo đảm các quyền cơ bản của 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các chủ sở hữu; (2) quản trị công ty phải đối xử công bằng giữa các chủ sở hữu và bảo đảm quyền đƣợc bồi thƣờng khi quyền chủ sở hữu bị xâm phạm; (3) quản trị công ty phải đƣợc tôn trọng các quyền của chủ sở hữu đƣợc pháp luật quy định và khuyến khích hỗ trợ cho sự hợp tác giữa doanh nghiệp và chủ sở hữu vì sự thịnh vƣợng của doanh nghiệp, có việc làm và có nền tảng tài chính lành mạnh, bền vững; (4) quản trị công ty cần tạo cơ chế để tình hình tài chính, kết quả hoạt động, các thông tin về chủ sở hữu và giám sát doanh nghiệp đƣợc công khai một cách kịp thời và xác thực; (5) quản trị công ty phải đƣa ra những hƣớng dẫn chiến lƣợc của doanh nghiệp cũng nhƣ việc giám sát có hiệu quả công tác quản lý của Hội đồng quản trị và trách nhiệm giải trình của Hội đồng quản trị đối với chủ sở hữu; (6) quản trị công ty cần phù hợp với các quy định pháp lý; hỗ trợ cho các thị trƣờng một cách minh bạch và có hiệu quả; gắn chặt với việc phân chia trách nhiệm giữa các cơ quan giám sát, lập pháp và hành pháp có thẩm quyền.