CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan về chi phí sản xuất kinh doanh 1.1 Chi phí sản xuất kinh doanh Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp tiêu dùng một bộ phận nguồn lực (làm phát sinh chi phí), đồng thời lại tạo ra một nguồn lực mới dưới dạng các sản phẩm, dịch vụ. Đây thực chất là quá trình tiêu dùng các yếu tố sản xuất kinh doanh (gồm tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động) để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Lợi nhuận thu được từ việc bán các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ chính là mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Chi phí kinh doanh là toàn bộ các chi phí phát sinh liên quan đến hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, chi phí kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm hai bộ phận đó là chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí hoạt động tài chính.
Trong đó, chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh là những chi phí thường xuyên phát sinh, gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Chi phí hoạt động tài chính là những chi phí phát sinh gắn liền với hoạt động tài chính của doanh nghiệp.1 Khái niệm chi phí sản xuất kinh doanh Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của các loại vật tư đã tiêu hao, chi phí hao mòn máy móc, thiết bị, tiền lương hay tiền công và các khoản chi phí khác phát sinh trong quá trình sản xuất, bán hàng của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp phải luôn chú ý tới việc tăng cường quản lý, kiểm soát chi phí sản xuất kinh doanh phát sinh trong kỳ, bởi vì nếu doanh nghiệp sử dụng chi phí mất cân đối, để chi phí không hợp lý phát sinh nhiều sẽ làm giảm lợi nhuận kinh doanh của doanh nghiệp.2 Nội dung Chi phí sản xuất kinh doanh Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: 5 - Chi phí cho việc sản xuất ra các sản xuất sản phẩm hàng hóa, dịch vụ: Là toàn bộ chi phí để doanh nghiệp tiến hành sản xuất sản phẩm, dịch vụ; bao gồm: chi phí nguyên liệu, vật liệu, nhiên liệu sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh: tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp có tính chất tiền lương (khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ) doanh nghiệp phải trả cho người lao động tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: số khấu hao TSCĐ trích theo quy định đối với toàn bộ TSCĐ phục vụ sản xuất kinh doanh; các chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho khâu sản xuất và các chi phí bằng tiền khác. - Chi phí bán hàng: Là toàn bộ các chi phí phát sinh trong quá trình bán sản phẩm hàng hóa và cung cấp dịch vụ.
Chi phí bán hàng bao gồm: toàn bộ các khoản tiền lương và các khoản trích theo lương phải trả cho nhân viên phục vụ trong khâu bán hàng; chi phí vật liệu bao bì, chi phí công cụ dụng cụ ở khâu bán hàng; khấu hao TSCĐ trích theo quy định đối với toàn bộ TSCĐ phục vụ cho việc tiêu thụ sản phẩm; chi phí bảo hành sản phẩm; chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí bằng tiền khác. Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là toàn bộ chi phí có liên quan đến hoạt động quản lý kinh doanh, quản lý tài chính và điều hành chung toàn doanh nghiệp. Chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm: tiền lương, phụ cấp phải trả cho ban giám đốc, nhân viên quản lý; chi phí đồ dùng văn phòng; chi phí khấu hao TSCĐ; chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí bằng tiền khác. Các dòng chi phí trong doanh nghiệp sản xuất – Đầu tiên, chi phí cho việc mua nguyên vật liệu để sử dụng trong sản xuất.
– Chi phí nguyên vật liệu được đưa vào tài khoản sản xuất kết hợp với các yếu tố chi phí lao động và các yếu tố chi phí khác – Khi sản phẩm hoàn thành, các chi phí tích lũy trong tài khoản sản xuất sẽ được chuyển ra khỏi tài khoản này và đưa vào tài khoản thành phẩm. – Tổng kết tất cả chi phí lại ta có giá vốn hàng bán cho sản phẩm sẵn sàng bán. Các dòng chi phí trong doanh nghiệp sản xuất và thương mại 1.3 Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được phân loại theo những tiêu thức nhất định nhằm phục vụ cho công tác quản lý chi phí, phân tích hiệu quả sử dụng chi phí, từ đó giúp doanh nghiệp tìm ra các biện pháp tiết kiệm chi phí và hạ giá thành sản phẩm. Thông thường chi phí sản cuất kinh doanh thường được phân loại theo một số tiêu thức sau đây: a) Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo nội dung kinh tế (theo yếu tố chi phí): Cách phân loại này căn cứ vào đặc điểm kinh tế giống nhau của chi phí để xếp chúng vào từng loại, mà không tính đến công dụng, địa điểm phát sinh của chúng trong quá trình sản xuất.
Mối loại là một yếu tố chi phí có cùng nội dung kinh tế, tính chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong kỳ. Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành các yếu tố sau đây: - Chi phí vật tư 7 - Chi phí khấu hao tài sản cố định - Chi phí dịch vụ mua ngoài - Chi phí bằng tiền khác Cách phân loại nảy giúp doanh nghiệp lập được dự toán chi phí sản xuất theo yếu tố; kiểm tra sự cân đối chi phí phát sinh ở các bộ phận trong doanh nghiệp. b) Phân loại chi phí theo công dụng kinh tế và địa điểm phát sinh của chi phí (phân loại theo khoản mục): Những chi phí có cùng công dụng kinh tế và địa điểm phát sinh được xếp vào cùng một khoản mục chi phí. Theo cách phân loại này có những khoản mục chi phí sau đây: - Chi phí vật tư trực tiếp - Chi phí nhân công trực tiếp - Chi phí sản xuất chung - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp c) Phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với quy mô sản xuất kinh doanh: Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được chia làm hai loại là chi phí cố định và chi phí biến đổi.
Chi phí cố định là chi phí không thay đổi (hoặc không thay đổi đáng kể) theo sự thay đổi của sản lượng sản xuất, hay quy mô kinh doanh của doanh nghiệp. Thuộc về loại chi phí này gồm có: chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí về tiền lương trả cho cán bộ, nhân viên quản lý, các chi phí về thuê tài sản, thuê văn phòng làm việc. Chi phí biến đổi là các chi phí thay đổi theo sự thay đổi của sản lượng sản xuất hay quy mô sản xuất. Thuộc về loại chi phí này gồm các chi phí về vật tư, chi phí tiền lương công nhân sản xuất trực tiếp, chi phí dịch vụ như tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại… Khi quy mô sản xuất kinh doanh tăng thì chi phí cố định tính cho một đơn vị sản phẩm, hàng hóa sẽ giảm.
Đối với chi phí biến đổi, việc tăng, giảm, hay không 8 đổi khi chi phí này cho một đơn vị sản phẩm còn phụ thuộc vào tương quan biến đổi giữa quy mô sản xuất kinh doanh và tổng chi phí biến đổi doanh nghiệp. Cách phân loại này giúp doanh nghiệp thấy được xu hướng biến đổi của từng loại chi phí theo quy mô kinh doanh, từ đó doanh nghiệp có thể xác định được sản lượng hòa vốn cũng như quy mô kinh doanh hợp lý để đạt được hiệu quả tối ưu.2 Quản trị chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Quản trị chi phí 1.1 Khái niệm Quản trị chi phí là phân tích các thông tin cần thiết cho công việc quản trị của một doanh nghiệp. Các thông tin này bao gồm các thông tin tài chính (chi phí và doanh thu) lẫn các thông tin phi tài chính (năng suất, chất lượng và các yếu tố khác của doanh nghiệp). Nhà quản trị chi phí không đơn giản là người ghi chép các thông tin về chi phí mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các quyết định quản trị để có thể cung cấp cho khách hàng những sản phẩm/dịch vụ có chất lượng tốt nhất với chi phí thấp nhất.
– Quản trị chi phí giúp doanh nghiệp tập trung năng lực của mình vào các điểm mạnh, tìm ra các cơ hội hoặc các vấn đề quan trọng trong sản xuất kinh doanh. – Quản trị chi phí giúp doanh nghiệp có thể cải thiện chất lượng sản phẩm hay dịch vụ của mình mà không làm thay đổi chi phí. – Quản trị chi phí giúp người ra quyết định nhận diện được các nguồn lực có chi phí thấp nhất trong việc sản xuất và cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ 9 Bảng 1. So sánh vai trò của quản trị chi phí và kế toán chi phí.2 Quản trị chi phí trong môi trường kinh doanh hiện nay Môi trường kinh doanh hiện nay đã có rất nhiều thay đổi, và đã làm biến đổi thực tế quản trị chi phí của các doanh nghiệp.
Môi trường kinh doanh toàn cầu. Hiện nay, môi trường kinh doanh đã mở rộng đến thị trường thế giới, làm cho các doanh nghiệp phải chịu sức ép cạnh tranh trên quy mô toàn cầu. Vì vậy, doanh nghiệp cần nhiều thông tin về quản trị chi phí hơn để có thể xây dựng chiến lược cạnh tranh và kinh doanh có hiệu quả. Công nghệ sản xuất Để cạnh tranh một cách hiệu quả, các doanh nghiệp phải chấp nhận thay đổi công nghệ sản xuất.
Điều này không những giúp cho doanh nghiệp có thể kiểm soát được các dòng chi phí vào (chi phí NVL, lao động, chi phí khác) mà còn có thể xây dựng các quyết định cho đầu ra sản xuất (giá bán, sản lượng, doanh thu, lợi nhuận, tồn kho) Định hướng khách hàng Một thay đổi quan trọng của môi trường kinh doanh hiện nay là sự thay đổi liên tục thị hiếu của khách hàng đối với sản phẩm/dịch vụ. Họ thích sản phẩm có chất lượng cao, có nhiều tính năng mới, mẫu mã đa dạng, các dịch vụ kèm theo phải phong phú.