BỘ Y TẾ Tò' CHỨC, QUẪN LÝ VÀ CHÍNH SÁCH VIÊ SÁCH ĐÀO TẠO cử NHÂN Y TÊ CÔNG CỘNG NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC BỘ Y TẾ VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO TỔ CHỨC, QUẢN LÝ VÀ CHÍNH SÁCH Y TÊ (Sách dùng đào tạo Cử nhân Y tê công cộng) MÃ SỐ: D14Z04 NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC HÀ NỘI - 2006 CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN Vụ Khoa học và Đào tạo, Bộ Y tê CHỦ BIÊN TS. Nguyễn Duy Luật NHỮNG NGƯỜI BIÊN SOẠN GS. Trương Việt Dũng TS. Nguyễn Văn Hiến TS.
Nguyễn Duy Luật TS. Vũ Khắc Lương THAM GIA TỔ CHỨC BẢN THẢO ThS. Phí Nguyệt Thanh và Ban thư ký HĐQLSGK - TLDH © Bản quyền thuộc Bộ Y tế (Vụ Khoa học và Đào tạo) 2 LƠI GIỚI THIỆU Trong những năm gần đây, cùng vối việc đào tạo Bác sỹ, đã tiến hành đào tạo Cử nhân Y tê công cộng. Sự ra đời của hệ đào tạo moi này đòi hỏi có sự thay đổi về nhiều mặt trong tồ chức và nội dung đào tạo.
Tố chức, quản lý và chính sách y tế được coi là môn chuyên ngành của đào tạo cử nhân Y tế công cộng. Một yêu cầu hết sức cấp bách là việc hoàn thiện chương trình và biên soạn tài liệu cho môn học của chuyên ngành này. Thực hiện Nghị định 43/2000/NĐ-CP ngày 30/8/2000 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn triển khai Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tê đã phê duyệt, ban hành chương trình khung cho đào tạo cử nhân Y tê công cộng. Bộ Y tế tổ chức biên soạn bộ tài liệu các môn học cơ sở và chuyên môn theo chương trình mới nhằm từng bưốc xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo Cử nhân Y tê công cộng.
Bản thảo cho cuốn sách Tô chức, quản lý và chính sách y tế đã được biên soạn dựa theo chương trình giáo dục của Trường Đại học Y Hà Nội trên cơ sở chương trình khung đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tê phê duyệt. Tài liệu này đã được Hội đồng chuyên môn thẩm định sách giáo khoa và tài liệu dạy - học của Bộ Y tế thẩm định và Bộ Y tế thống nhất sử dụng làm tài liệu dạy - học chính thức của Ngành trong giai đoạn hiện nay. Sách gồm lõ bài, mỗi bài được trình bày nổi bật các nội dung: mục tiêu, nội dung chuyên môn đảm bảo 4 yêu cầu cơ bản về kiến thức, tính chính xác và khoa học, cập nhật tiến bộ khoa học kỹ thuật và áp dụng thực tiễn. Sách dành cho đào tạo sinh viên cử nhân Y tê công cộng, là tài liệu tham khảo cho sinh viên của nhiều chuyên ngành khác đồng thời là tài liệu tham khảo cho các cán bộ y tế quan tâm đến công tác tố chức, quản lý và chính sách y tế.
Vụ Khoa học và Đào tạo xin chân thành cảm ơn các giảng viên Bộ môn Tố chức và quản lý y tế trường Đại học Y Hà Nội tích cực tham gia biên soạn cuổh sách này. Đây là lĩnh vực khoa học mới phát triển, hơn nữa những vấn đề tố chức, quản lý và chính sách của Ngành Y tê Việt Nam đang dần từng bước hoàn thiện nên nội dung biên soạn không tránh khỏi những thiếu sót và cần được bô sung cập nhật. Vụ Khoa học đào tạo mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các độc giả và đồng nghiệp để tiếp tục hiệu chỉnh và bổ sung đầy đủ hơn. VỤ KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TÊ 3 CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG TÀI LIỆU BHYT Bảo hiểm y tế BN Bệnh nhân BV Bệnh viện BVSK Bảo vệ sức khỏe BVSKND Bảo vệ sức khỏe nhân dân BYT Bộ Y tê' CBYT Cán Bộ Y tế CM, NV Chuyên môn, nghiệp vụ CSSK Chăm sóc sức khỏe CSSKBĐ Chăm sóc sức khoe ban đầu DVYT Dịch vụ y tế GDSK Giáo dục sức khỏe HH Huyết học ICD10 Phân loại quốc tế bệnh tật lần thứ 10 KCB Khám chữa bệnh KHHGĐ Kế hoạch hoá gia đình KH-KT Khoa học - Kỹ thuật KT-VH-XH Kinh tê' - Văn hóa - Xã hội NCKH Nghiên cứu khoa học NKHHCT Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính PN Phụ nữ SDD Suy dinh dưỡng TCHTYT Tổ chức hệ thống y tê' TCYT Tổ chức y tê' TE Trẻ em Tp.
Thành phô' TS Tổng sô' TW Trung ương TYT Trạm y tê' TYTX Trạm y tê' xã UBND ủy ban nhân dân UNICEF Quỹ cứu trợ Nhi đồng Quốc tê' của Liên Hợp Quốc VĐSK Vấn đề sức khỏe VLTL-PHCN Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng WHO Tổ chức Y tê' Thê' giới XHCN Xã hội chủ nghĩa YTCC Y tê' công cộng YTCS Y tê' cơ sở 4 MỤC LỤC Lời giới thiệu 3 Các chữ viết tắt trong tài liệu 4 ĐẠI CƯƠNG VỂ HỆ THỐNG Y TẾ VÀ Tổ CHỨC MẠNG LƯỚI Y TÊ VIỆT NAM 9 TS. Nguyễn Duy Luật 1. Hê thống y tế 9 2. Nguyên tắc cơ bản trong tổ chức mạng lưới y tế Việt Nam 13 3.
Mô hình chung của tổ chức mạng lưới y tế ở Việt Nam 15 4. Tổ chức y tế tuyến Trung ương 19 Cáu hỏi tự lượng giá 25 Tổ CHỨC, CHỨC NÀNG NHIỆM vụ VÀ NỘI DUNG QUẢN LÝ cơ BẢN CÁC DỊCH VỤ CHÀM SÓC sức KHOẺ CUA Y TÊ ĐỊA PHƯƠNG 26 TS. Nguyễn Duy Luật 1. Tổ chức mạng lưới y tế địa phương 26 2.
Một số nội dung quản lý chính của y tế địa phương 36 Cáu hỏi tự lượng giá 31 TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN ĐA KHOA 38 TS. Định nghĩa, vai trò bênh viên 38 2. Tổ chức và cấu trúc của bênh viên 38 3. Nhiêm vụ của bênh viên 41 4.
Quy chế bênh viên 44 Cáu hỏi tự lượng giá 49 ĐẠI CƯƠNG QƯẢN LÝ, QUẢN LÝ Y TẾ 50 TS. Nguyễn Duy Luật 1. Quá trình (Chu trình quản lý) 52 3. Quản lý theo quan điểm hê thống 55 Cáu hỏi tự lượng giá 57 5 NGƯỜI CÁN Bộ QƯẢN LÝ LÃNH ĐẠO VÀ CÁC KỸ NĂNG QUẢN LÝ 58 TS.
Nguyễn Duy Luật 1. Người cán bộ quản lý, lãnh đạo 58 2. Kỹ năng và phẩm chất người cán bộ quản lý, lãnh đạo 59 3. Người lãnh đạo với việc quản lý xung đột trong tổ chức 64 Cáu hỏi tự lượng giá 65 THÔNG TIN VÀ QUẢN LÝ THÒNG TIN Y TẾ CÔNG CỘNG 66 TS.
Nguyễn Duy Luật - TS. Các Khái niêm cơ bản, vai trò, yêu cầu và 66 dạng thức của thông tin trong quản lý y tế 2. Hê thống phân loại thông tin y tế và các chỉ số/chỉ tiêu y tế cơ bản 70 3. Nguồn số liêu/ thông tin y tế và phương pháp, công cụ thu thập 76 4.
Các nội dung cơ bản trong quản lý thông tin y tế 77 5. Khái quát về hê thống thông tin báo cáo trong ngành y tế 80 6. Một số yêu cầu với người thu tháp và xử lý thông tin 84 Cáu hỏi tự lượng giá 85 PHÂN TÍCH VÀ XÁC ĐỊNH VÂN ĐỂ sức KHOẺ, VẤN ĐỂ sức KHOỂ ƯU TIÊN 86 CỦA CỘNG ĐỔNG TS. Nguyễn Duy Luật 1.
Khái niêm vấn đề sức khỏe và phân tích xác định vấn đề sức khỏe 86 2. Các phương pháp xác định vấn đề sức khỏe 87 3. Xác định vấn đề sức khoẻ ưu tiên 89 4. Phương pháp phân tích nguyên nhân của một vấn đề sức khỏe 95 Cáu hỏi tự lương giá 97 KÊ HOẠCH VÀ LẬP KÊ HOẠCH Y TÊ 98 GS.
Trương Việt Dũng 1. Khái niêm cơ bản về kế hoạch y tế 98 2. Các bước lạp kế hoạch 103 3. Viết kế hoạch y tế địa phương 107 4.
Bài tạp thực hành 112 Cáu hỏi tự lượng giá 112 6 ĐIỂU HÀNH VÀ GIÁM SÁT CÁC HOẠT ĐỘNG Y TÊ CÔNG CỘNG 113 TS. Nguyễn Duy Luật 1. Khái niêm và vai trò của điều hành giám sát hoạt động y tế 113 2. Phương pháp giám sát 115 3.
Tiêu chuẩn và chức năng của giám sát viên 116 4. Quy trình giám sát 117 Cáu hỏi tự lượng giá 125 QUẢN LÝ NHÂN Lực 126 TS. Khái niêm về quản lý nhân lực 126 2. Các nội dung chủ yếu của quản lý nhân lực 127 3.
Một số phương pháp quản lý nhân lực 129 4. Khái niêm về nhóm làm việc và vai trò của nhóm làm việc 131 Cáu hỏi tự lượng giá 135 QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VÀ VẬT TƯ Y TẾ 136 GS. Trương Việt Dũng - TS. Nguyễn Duy Luật 1.
Các khái niêm cơ bản 136 2. Hê thống và cơ chế hoạt động của hê thống tài chính y tế Việt Nam 137 3. Quản lý tài chính y tế 138 4. Nguyên tắc quản lý vât tư, trang thiết bị y tế 145 Cáu hỏi tự lượng giá 147 ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG TRÌNH/ HOẠT ĐỘNG Y TÊ CÔNG CỘNG 148 TS.
Khái niêm về đánh giá và vai trò của đánh giá hoạt động y tế 148 2. Phân loại đánh gíá 148 3. Chỉ số trong đánh giá 150 4. Các phương pháp thu thập thông tin cho đánh giá 152 5.
Các bước cơ bản của đánh giá 153 Cáu hỏi tự lượng giá 15 8 ĐẠI CƯƠNG VỂ CHÍNH SÁCH Y TÊ CÔNG CỘNG 159 GS. Trương Việt Dũng 1. Chính sách y tế là gì 159 2. Các bước xây dựng chính sách 161 7 3.
Những yếu tố cơ bản quyết định tới chính sách y tế 162 4. Xác định những mục tiêu cơ bản của bản chính sách 165 5. Đề xuất chiến lược (giải pháp) thực hiên các mục tiêu 166 Cáu hỏi tự lượng giá 167 ĐÁNH GIÁ, PHÂN TÍCH VÀ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH Y TÊ CÒNG CỘNG 168 GS. Trương Việt Dũng 1.
Sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách y tế 168 2. Nghiên cứu tình hình y tế dưới góc độ chính sách 168 3. Phân tích chính sách y tế 171 4. Điều chỉnh chính sách y tế 180 5.
Bài tập lượng giá 182 Cáu hỏi tự lương giá 183 MỘT SỐ CHÍNH SÁCH LỚN VỂ Y TẾ CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY 184 GS. Trương Việt Dũng 1. Chính sách xã hội và chính sách y tế 184 2. Các quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về y tế 187 3.
Các chính sách liên quan tới tài chính y tế 188 4. Một số chính sách liên quan tới hoạt động khám chữa bênh 192 5. Chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống một số bênh xã hội, 193 bệnh dịch nguy hiểm và HIV/AIDS 6. Chính sách thuốc thiết yếu 195 7.
Các chỉ số cơ bản trong theo dõi và đánh giá chính sách y tế 197 Cáu hỏi tự lượng giá 198 XÃ HỘI HOÁ VÀ LỒNG GHÉP CÁC HOẠT ĐỘNG Y TẾ 199 TS. Khái niêm cơ bản 199 2. Một số nguyên tắc cơ bản chỉ đạo quá trình thực hiên xã hội hoá 201 và lồng ghép các hoạt động y tế cơ sở 3.