Luận văn thạc sĩ thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại viện sốt rét ký sinh trùng côn trùng trung ương

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Trịnh Huyền Anh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Mạnh Toàn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LUẬN VỀ QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
• 1.1. Dân chủ cơ sở và quy chế dân chủ ở cơ sở
• 1.2. Nội dung, hình thức và các chủ thể thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TẠI VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG
• 2.1. Khái lược về Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 2.2. Thực hiện quy chế dân chủ tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương
• 3. CHƯƠNG 3: NHÓM GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TẠI VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG
• 3.1. Nâng cao vai trò của các chủ thể thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Tăng cường hoạt động của Ban Chỉ đạo và Ban Thanh tra nhân dân; Thường xuyên rà soát, bổ sung, hoàn thiện Quy chế dân chủ, đảm bảo thực hiện quy chế dân chủ ở Viện theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và ngày càng đi vào chiều sâu
• 3.2. Đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục tổ chức thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở
• 3.3. Nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra, giám sát; sơ kết, tổng kết việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Tóm tắt

I. Khái luận về quy chế dân chủ ở cơ sở

Quy chế dân chủ ở cơ sở là một khái niệm quan trọng trong việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Dân chủ cơ sở không chỉ là một nguyên tắc mà còn là một phương thức quản lý, thể hiện quyền lực thuộc về nhân dân. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền tảng cho sự phát triển của xã hội, trong đó quyền lực được thực hiện thông qua các tổ chức xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng. Quy chế dân chủ ở cơ sở được xây dựng trên cơ sở tôn trọng quyền lợi và nghĩa vụ của nhân dân, đảm bảo rằng mọi quyết định đều phải được sự đồng thuận của cộng đồng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực, nơi mà mọi người đều có thể tham gia vào quá trình ra quyết định. Việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở còn giúp giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực như tham nhũng và lãng phí, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cán bộ, viên chức trong việc phục vụ nhân dân.

1.1. Nội dung và hình thức thực hiện quy chế dân chủ

Nội dung của quy chế dân chủ ở cơ sở bao gồm quyền được thông tin, quyền tham gia ý kiến và quyền giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Hình thức thực hiện quy chế này có thể thông qua các cuộc họp, hội nghị, hoặc các hình thức trực tiếp khác như trưng cầu ý kiến nhân dân. Việc thực hiện quy chế dân chủ cần phải được tổ chức một cách bài bản, đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội để bày tỏ ý kiến của mình. Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Đặc biệt, việc thực hiện quy chế dân chủ còn cần phải có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng quyền lợi của nhân dân được bảo vệ và phát huy một cách hiệu quả.

II. Thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ tại Viện Sốt rét Ký sinh trùng Côn trùng Trung ương

Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Các cán bộ, viên chức tại viện đã được khuyến khích tham gia vào các hoạt động quản lý và ra quyết định. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần khắc phục. Một số cán bộ chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quy chế dân chủ, dẫn đến việc thực hiện còn hình thức. Việc thông tin và giáo dục về quy chế dân chủ chưa được thực hiện một cách đồng bộ, khiến cho nhiều người dân chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Để khắc phục tình trạng này, cần có các chương trình đào tạo và tuyên truyền sâu rộng hơn về quy chế dân chủ, nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ và nhân dân.

2.1. Đánh giá thực trạng

Thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương cho thấy rằng mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Việc thực hiện quy chế dân chủ còn thiếu tính đồng bộ và chưa thực sự đi vào chiều sâu. Nhiều cán bộ vẫn còn tâm lý e ngại khi tham gia vào các hoạt động dân chủ, dẫn đến việc không phát huy được trí tuệ tập thể. Để nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ, cần có sự chỉ đạo quyết liệt từ lãnh đạo viện, cùng với sự tham gia tích cực của các tổ chức đoàn thể.

III. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ

Để nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quy chế dân chủ cho cán bộ, viên chức và nhân dân. Thứ hai, cần đổi mới phương thức tổ chức các cuộc họp, hội nghị để tạo điều kiện cho mọi người tham gia ý kiến. Thứ ba, cần thiết lập các cơ chế giám sát và đánh giá việc thực hiện quy chế dân chủ, nhằm đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo rằng quy chế dân chủ được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.

3.1. Giải pháp nâng cao vai trò của các chủ thể

Nâng cao vai trò của các chủ thể thực hiện quy chế dân chủ là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tăng cường hoạt động của Ban Chỉ đạo và Ban Thanh tra nhân dân, đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được giám sát chặt chẽ. Đồng thời, cần thường xuyên rà soát, bổ sung và hoàn thiện quy chế dân chủ, nhằm đảm bảo rằng nó luôn phù hợp với thực tiễn. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực, nơi mà mọi người đều có thể tham gia vào quá trình ra quyết định.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở là một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong quản lý nhà nước và tổ chức đời sống xã hội. Từ năm 2015 đến nay, việc triển khai quy chế dân chủ đã được thực hiện rộng rãi tại các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Viện có tổng số 260 cán bộ, viên chức, trong đó có 100 đảng viên, hoạt động đa chức năng trong lĩnh vực phòng chống sốt rét, ký sinh trùng và côn trùng truyền bệnh. Việc thực hiện quy chế dân chủ tại Viện nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy trí tuệ tập thể, đồng thời hạn chế tiêu cực như tham nhũng, quan liêu.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ lý luận về dân chủ và quy chế dân chủ ở cơ sở, đánh giá thực trạng thực hiện quy chế dân chủ tại Viện, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng thực hiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay, gắn liền với các văn bản pháp luật như Nghị định số 04/2015/NĐ-CP và các chỉ thị của Bộ Chính trị. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, phát huy quyền làm chủ của cán bộ, viên chức, đồng thời tạo môi trường làm việc dân chủ, minh bạch, góp phần phát triển bền vững Viện và các đơn vị sự nghiệp công lập tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ, nhấn mạnh dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ dành cho số đông, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân lao động. Khái niệm dân chủ cơ sở được hiểu là việc người dân thực hiện quyền làm chủ tại cấp xã, phường, cơ quan, đơn vị theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Luận văn cũng vận dụng các quy định pháp luật về quy chế dân chủ ở cơ sở, như Nghị định số 04/2015/NĐ-CP, Chỉ thị số 30-CT/TW, Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, nhằm làm rõ nội dung, hình thức và các chủ thể thực hiện quy chế dân chủ.

Ba khái niệm chính được tập trung nghiên cứu gồm: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, quyền làm chủ của nhân dân, và quy chế dân chủ ở cơ sở. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa các chủ thể thực hiện dân chủ (cán bộ, viên chức, người lao động, học viên, người bệnh) và các hình thức thực hiện dân chủ (công khai thông tin, tham gia ý kiến, giám sát, kiểm tra).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, kết hợp phân tích tài liệu và nghiên cứu thực tế tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Nguồn dữ liệu chính bao gồm báo cáo nguồn nhân lực năm 2018 của Viện, các văn bản pháp luật liên quan, kết quả khảo sát, phỏng vấn cán bộ, viên chức và người lao động trong Viện.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 260 cán bộ, viên chức, trong đó có 100 đảng viên, được chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp phân tích định tính và định lượng, so sánh các chỉ số thực hiện quy chế dân chủ qua các năm, đánh giá mức độ công khai, tham gia ý kiến và giám sát của các chủ thể.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp. Việc nghiên cứu gắn liền với các đợt kiểm tra, đánh giá thực hiện quy chế dân chủ tại các khoa, phòng, trường, trung tâm thuộc Viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ công khai thông tin: Viện đã thực hiện công khai 10 nhóm nội dung quan trọng cho cán bộ, viên chức biết, bao gồm chủ trương, kế hoạch công tác, tài chính, tuyển dụng, khen thưởng, kỷ luật... Tỷ lệ cán bộ, viên chức đánh giá công khai thông tin đạt khoảng 85%, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham gia ý kiến và giám sát.

2. Tham gia ý kiến của cán bộ, viên chức: Việc lấy ý kiến được tổ chức qua nhiều hình thức như hội nghị, phát phiếu hỏi, hòm thư góp ý, mạng nội bộ. Khoảng 78% cán bộ, viên chức tham gia đóng góp ý kiến vào các dự thảo văn bản, kế hoạch công tác, quy chế, chính sách của Viện.

3. Hoạt động giám sát, kiểm tra: Ban Thanh tra nhân dân và các tổ chức đoàn thể tích cực tham gia giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ, quản lý tài chính, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Tỷ lệ các vụ việc tiêu cực, tham nhũng được phát hiện và xử lý tăng 15% so với giai đoạn trước khi thực hiện quy chế dân chủ.

4. Thực hiện dân chủ đối với học viên, sinh viên và người bệnh: Viện công khai các nội dung liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ, quy trình đào tạo, viện phí, dịch vụ y tế. Khoảng 80% học viên, sinh viên và người bệnh đánh giá việc thực hiện dân chủ tại Viện là minh bạch và tạo điều kiện phản ánh ý kiến.

Thảo luận kết quả

Việc công khai thông tin kịp thời và đầy đủ đã tạo nền tảng vững chắc cho cán bộ, viên chức phát huy quyền làm chủ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng công tác chuyên môn. So với một số nghiên cứu trong ngành y tế và đơn vị sự nghiệp công lập khác, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương có tỷ lệ tham gia ý kiến và giám sát cao hơn, phản ánh sự quan tâm và nhận thức tốt về vai trò của quy chế dân chủ.

Nguyên nhân của kết quả tích cực này là do sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng ủy Viện, sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức đoàn thể và lãnh đạo các khoa, phòng, cùng với việc thường xuyên rà soát, bổ sung quy chế dân chủ phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, vẫn còn một số cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quy chế dân chủ, dẫn đến việc thực hiện chưa đồng đều ở một số bộ phận.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ công khai thông tin, tham gia ý kiến và giám sát qua các năm, hoặc bảng so sánh mức độ thực hiện quy chế dân chủ giữa các khoa, phòng trong Viện. Điều này giúp minh họa rõ nét sự tiến bộ và những điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về quy chế dân chủ cho toàn thể cán bộ, viên chức nhằm nâng cao nhận thức về vai trò và trách nhiệm trong thực hiện dân chủ. Mục tiêu đạt 100% cán bộ, viên chức được đào tạo trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo quy chế dân chủ phối hợp Phòng Tổ chức cán bộ.

2. Hoàn thiện và cập nhật quy chế dân chủ: Thường xuyên rà soát, bổ sung các quy định, quy chế phù hợp với tình hình thực tế và các văn bản pháp luật mới. Đảm bảo quy chế dân chủ luôn sát với thực tiễn, nâng cao tính khả thi và hiệu quả. Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể: Ban Chỉ đạo, Phòng Khoa học đào tạo.

3. Đẩy mạnh hoạt động giám sát, kiểm tra: Tăng cường vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và các tổ chức đoàn thể trong việc giám sát thực hiện quy chế dân chủ, xử lý kịp thời các vi phạm. Mục tiêu tăng 20% số vụ việc được phát hiện và xử lý trong 2 năm tới. Chủ thể: Ban Thanh tra nhân dân, Đảng ủy Viện.

4. Phát triển kênh phản hồi đa dạng: Xây dựng hệ thống hòm thư góp ý điện tử, đường dây nóng và các kênh truyền thông nội bộ để cán bộ, viên chức, học viên, người bệnh dễ dàng phản ánh ý kiến, kiến nghị. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ phản hồi và xử lý ý kiến đạt trên 90% trong 1 năm. Chủ thể: Phòng Hành chính quản trị, Phòng Khoa học đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các đơn vị sự nghiệp công lập: Giúp hiểu rõ cơ chế và thực tiễn thực hiện quy chế dân chủ, từ đó áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và phát huy quyền làm chủ của cán bộ, viên chức.

2. Cán bộ, viên chức trong ngành y tế: Nắm bắt các quy định, hình thức thực hiện dân chủ tại cơ sở, góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, công bằng, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên chính trị học: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý luận và thực tiễn dân chủ cơ sở, đặc biệt trong lĩnh vực đơn vị sự nghiệp công lập, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Sinh viên, học viên các ngành quản lý nhà nước, chính trị học: Học tập, nghiên cứu về quy chế dân chủ ở cơ sở, hiểu rõ vai trò của dân chủ trong quản lý và phát triển tổ chức, đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy chế dân chủ ở cơ sở là gì?
   Quy chế dân chủ ở cơ sở là hệ thống các quy định pháp lý nhằm đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, cán bộ, viên chức trong các hoạt động của cơ quan, đơn vị, địa phương theo nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

2. Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương thực hiện quy chế dân chủ như thế nào?
   Viện công khai thông tin về chủ trương, kế hoạch, tài chính, tuyển dụng; tổ chức lấy ý kiến qua hội nghị, hòm thư góp ý; Ban Thanh tra nhân dân giám sát việc thực hiện quy chế, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và hạn chế tiêu cực.

3. Vai trò của Ban Chỉ đạo quy chế dân chủ tại Viện là gì?
   Ban Chỉ đạo chịu trách nhiệm xây dựng, triển khai, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quy chế dân chủ, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên nhằm đảm bảo quy chế được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả.

4. Làm thế nào để cán bộ, viên chức tham gia ý kiến hiệu quả?
   Thông qua các hình thức như hội nghị cán bộ, phát phiếu hỏi ý kiến, hòm thư góp ý, mạng nội bộ, cán bộ, viên chức có thể đóng góp ý kiến trực tiếp hoặc gián tiếp vào các dự thảo văn bản, kế hoạch công tác.

5. Những khó khăn nào còn tồn tại trong thực hiện quy chế dân chủ tại Viện?
   Một số cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của quy chế dân chủ, dẫn đến việc thực hiện chưa đồng đều; cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo và giám sát để khắc phục.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, góp phần nâng cao nhận thức và hiệu quả thực thi.
• Viện đã công khai thông tin, tổ chức lấy ý kiến và giám sát hiệu quả, tạo môi trường làm việc dân chủ, minh bạch, hạn chế tiêu cực.
• Một số hạn chế còn tồn tại như nhận thức chưa đồng đều, cần tăng cường tuyên truyền và kiểm tra.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng thực hiện quy chế dân chủ trong thời gian tới.
• Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đơn vị sự nghiệp công lập, cán bộ quản lý, nhà nghiên cứu và học viên chính trị học.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức và tăng cường giám sát thực hiện quy chế dân chủ để phát huy tối đa quyền làm chủ của cán bộ, viên chức tại Viện. Đề nghị các đơn vị liên quan phối hợp chặt chẽ nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong công tác này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI LUẬN VỀ QUY CHẾ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Dân chủ cơ sở và quy chế dân chủ ở cơ sở Khái niệm dân chủ Thuật ngữ dân chủ ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VII-VI trước công nguyên. Xét về mặt ngữ nghĩa, “dân chủ (demokratia), trong tiếng Hy Lạp cổ là từ ghép, được cấu thành từ hai từ gốc là: demos = nhân dân và kratein - cai trị. Nếu dịch sát nghĩa thì demokraitia sẽ là một mệnh đề hoàn chỉnh: nhân dân cai trị.

Sau này các nhà chính trị học đã xác định thực chất của dân chủ là: “tất cả quyền lực thuộc về nhân dân” [21, tr. Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin, quần chúng nhân dân là người sản xuất ra mọi của cải vật chất, sáng tạo ra những giá trị tinh thần vô giá, là nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội, là lực lượng nòng cốt của mọi cuộc cách mạng xã hội. Xuất phát từ bản chất, chế độ dân chủ tư sản không giành cho số đông, một nền dân chủ không phải ai cũng hưởng thụ được, dân chủ dành cho giai cấp hữu sản, quy định quyền lực thuộc về nhân dân nhưng thực chất chỉ là khẩu hiệu hình thức. Dưới chế độ dân chủ tư bản chủ nghĩa, sự tha hóa của con người trong đó sự tha hóa về quyền lực, đặc biệt là sự tha hóa về quyền lực chính trị là tất yếu và diễn ra phổ biến ở các nước tư bản chủ nghĩa.

Như vậy trong xã hội có giai cấp đối kháng luôn chứa đựng sự thống nhất có tính mâu thuẫn, đó cũng là nguyên nhân dẫn tới cách mạng xã hội nhằm giải quyết mâu thuẫn bằng việc thiết lập một chế độ dân chủ mới - chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa.Mác nền dân chủ tư sản là nền dân chủ được xây dựng trên cơ sở tước đoạt quyền dân chủ của quần chúng nhân dân vì quyền lực và lợi ích của giai cấp tư sản. 8 Chế độ dân chủ vô sản, dân chủ xã hội chủ nghĩa hình thành và phát triển biện chứng, nó kế thừa những giá trị của nhân loại, tiếp thu những thành tựu của dân chủ tư sản. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được hình thành và phát triển trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, khác với cơ sở của nền dân chủ tư sản là chế độ sở hữu tư nhân. Đây là hình thức phát triển cao của dân chủ, trong đó thực tế quyền lực thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Quyền lực đó được thực hiện thông qua Nhà nước và các tổ chức xã hội dưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp công nhân. Trong dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền công dân và quyền con người được bảo đảm về mặt pháp lý và được bảo đảm trên thực tế. Xét về quy mô, dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ rộng rãi, thể hiện trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, bảo vệ quyền lợi của đa số quần chúng nhân dân lao động. Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp công nhân, nó kế thừa và phát huy những giá trị nhân đạo của các nền dân chủ trước đó thành những giá trị hiện thực dành cho đông đảo các tầng lớp nhân dân lao động.

Tính ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thể hiện: Dân chủ xã hội chủ nghĩa là dân chủ dành cho số đông, là sự đảm bảo quyền và lợi ích của nhân dân lao động, do giai cấp công nhân đại diện. Đông đảo quần chúng nhân dân được giải phóng, được tự do về mọi mặt, chế độ nhà nước thống nhất với chế độ dân chủ. Đảng Cộng sản cầm quyền và thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Nguyên tắc tập trung dân chủ xuất hiện trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đây vừa là nguyên tắc lãnh đạo của Đảng Cộng sản, vừa là nguyên tắc và cơ chế trong quản lý, điều hành của Nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm bảm đảm quyền làm của của nhân dân lao động.

Điều đó chứng tỏ trình độ dân chủ gắn liền với sự phát triển, tiến bộ của xã hội loài người, được biểu hiện qua sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội khác nhau. Dân chủ được hình thành và phát triển không ngừng, là 9 một nguyên tắc đồng thời là phương pháp quản lý nhà nước và xã hội, là thước đo mức độ giải phóng con người. Có thể thấy dân chủ là một khái niệm có tính chất lịch sử, có sự vận động và biến đổi theo sự phát triển khách quan của đời sống xã hội. Thông qua quá trình đấu tranh xã hội lâu dài vì sự tiến bộ của xã hội, dân chủ vừa là động lực, vừa là mục đích vươn tới của xã hội loài người.

Như vậy quan niệm về dân chủ cho đến nay còn khác nhau, phụ thuộc vào giai cấp, dân tộc, tôn giáo, tập quán xã hội, truyền thống văn hóa và chính trị. Nhưng nhìn chung dân chủ là quyền làm chủ của nhân dân đối với quyền lực nhà nước, là dân làm chủ. Dân chủ cơ sở: là việc người dân thực hiện quyền làm chủ của mình ở cơ sở (ở cấp xã, phường đến tận thôn, xóm, đơn vị, cơ quan, nhà máy, xí nghiệp) theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Khi nói dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra là nói đến các quyền cụ thể của người dân và các quyền làm chủ cụ thể của người dân được thực hiện chủ yếu ở cơ sở, vì cơ sở là nơi đại bộ phận nhân dân sinh sống, học tập, lao động, công tác; cơ sở cũng là nơi xuất hiện các nhu cầu, lợi ích thiết thân của cộng đồng; nơi trực tiếp thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; nơi thực hiện quyền làm chủ của người dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất.

Dân chủ cơ sở là việc chủ thể quyền lực thực hiện quyền làm chủ của mình trong việc tham gia bàn bạc, quyết định những công việc chung ở cơ sở; dân chủ cơ sở được biểu hiện thông qua hai hình thức: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Dân chủ trực tiếp là phương thức dân chủ ra đời từ thời kỳ sơ khai của xã hội loài người, thời kỳ bộ lạc, thị tộc. Dân chủ trực tiếp là cách thức mà người dân có thể trực tiếp biểu thị ý chí của mình về một vấn đề gì đó. Mỗi 10 người dân đều có thể trực tiếp tham gia bàn bạc, giải quyết các vấn đề chung của đất nước, tập thể, cộng đồng như về lập pháp, hành pháp, chủ trương phát triển kinh tế - xã hội… Có 3 yếu tố cấu thành hình thức dân chủ trực tiếp, đó là phổ thông đại chúng, trực tiếp và hiệu lực thi hành.

Để dân chủ trực tiếp mang lại hiệu quả thì cần phải có các điều kiện như: thông tin đầy đủ về các vấn đề cần quyết định; tổ chức bàn bạc thấu đáo trước khi quyết định, bảo đảm môi trường xã hội lành mạnh, tự do, bình đẳng; bảo đảm trình tự, thủ tục đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện. Những hình thức dân chủ trực tiếp thường thể hiện qua việc trưng cầu dân ý, thực hiện sáng kiến pháp luật, bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng và nghề nghiệp, các hình thức công dân tham gia trực tiếp các hoạt động sản xuất kinh doanh, quyết định những vấn đề tự quản ở cộng đồng dân cư. Việc thực hiện dân chủ trực tiếp phụ thuộc vào trình độ phát triển của kinh tế, xã hội, trình độ dân trí và trình độ chính trị. Dân chủ đại diện là hình thức phát triển và phổ biến nhất, ra đời trong lòng chế độ quân chủ, chế độ đại nghị tư sản, nó trở thành một công cụ đấu tranh hữu hiệu chống lại chế độ phong kiến.

Hình thức này tuy không trực tiếp thực hiện ý chí của mình nhưng chủ thể quyền lực có quyền và chức năng giám sát, kiểm tra hoạt động của cơ quan đại diện. Ngày nay ở các nước phát triển trên thế giới, hình thức dân chủ đại diện được sử dụng là chủ yếu, nhưng hình thức dân chủ trực tiếp vẫn được sử dụng với những vấn đề trọng đại của quốc gia, dân tộc. “Quy chế dân chủ ở cơ sở là những văn bản pháp lý, yêu cầu mọi người, mọi tổ chức đều phải nghiêm chỉnh thực hiện những điều quy định về quyền dân chủ và phát huy quyền tự do, bình đẳng của nhân dân, để nhân dân theo đó mà thực hiện trong những hoạt động của mình ở cơ sở” [32, tr. 11 Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở: là một tập hợp các hành động có tổ chức và có hướng đích để đưa quy chế dân chủ cơ sở vào thực tế hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị và địa phương.

Cơ sở xã, phường, cơ quan, doanh nghiệp, trường học… là nơi trực tiếp thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; là địa bàn nhân dân sinh sống, lao động, sản xuất, học tập và công tác; là nơi diễn ra các mối quan hệ nhiều mặt giữa nhân dân với các cấp ủy đảng và chính quyền vì vậy nhân dân cần được biết, được bàn và được tham gia giải quyết những vấn đề đặt ra ở cơ sở, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, giám sát hoạt động hàng ngày của cấp ủy, chính quyền và cán bộ lãnh đạo. Như vậy, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở là việc triển khai quy chế dân chủ ở từng cơ quan, đơn vị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, đảm bảo quyền lợi chính trị thiết thực cho người dân và người lao động. Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ Chủ tịch Hồ Chí Minh, người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới và là nhà tư tưởng lớn của cách mạng Việt Nam. Một trong những giá trị văn hóa đáng tự hào, đáng trân trọng của Người là tư tưởng dân chủ và văn hóa dân chủ, đó là một giá trị to lớn và đặc sắc trong toàn bộ di sản văn hóa và tinh thần của Hồ Chí Minh.

Cuộc đấu tranh của Người cho dân chủ bắt đầu từ rất sớm. Người luôn dũng cảm đấu tranh cho quyền dân chủ không riêng cho người Việt Nam và Đông Dương mà cho tất cả những ai bị thực dân, tư bản, phong kiến chà đạp quyền dân chủ, dù ở Mỹ, ở châu Phi, ở Trung Hoa hay Ấn Độ.