CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG THPT ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Các tác giả trong và ngoài nước hiện nay đã nghiên cứu rất nhiều công trình về đề tài nghiên cứu quản lý và quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn. Trong đó, các cơ sở lý luận được đề cập rất nhiều. Mỗi người đều có góc nhìn khác nhau, cụ thể như sau: Trong luận văn thạc sĩ của Đinh Văn Toàn với đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở Trường Trung học phổ thông Tiền Phong, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học”, tác giả đã phân tích một số khái niệm về quản lý cụ thể: Tổ chuyên môn – tổ trưởng chuyên môn, Nội dung quản lý hoạt động TCM trong trường Trung học phổ thông; quản lý giáo dục và nhà trường.
Ngoài ra, để đáp ứng được các đổi mới đánh giá được yêu cầu thì tác giả còn phân tích các yếu tố tác động đến quản lý hoạt động TCM tại trường Trung học phổ thông hiện nay. [17] Luận văn thạc sĩ của Hoàng Mạnh Hùng có đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông Đồng Bành tỉnh Lạng Sơn” thì cho rằng các kế hoạch của chủ thể quản lý có định hướng phải tác động lên các nội lực của nhà trường nhằm mục tiêu đẩy mạnh hoạt động theo nguyên lý giáo dục và tiến tới mục tiêu giáo dục được gọi là quản lý. Ngoài ra, tác giả còn đưa ra được vai trò việc đổi mới cũng như các yếu tố tác động đến quản lý hoạt động TCM taị trường Trung học phổ thông. [12] Nhờ những công trình nghiên cứu ở trên, tác giả đã tích lũy thêm các tri thức quý báu giúp cho việc nghiên cứu các khái niệm quản lý và một số khái niệm có liên quan trở nên tổng quan và chuyên sâu hơn.
Thêm vào đó, tác giả cũng nhận thấy được tầm quan trọng và vai trò của việc quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn trung học phổ thông; các yếu tố cơ bản tác động đến quản lý sinh 5 hoạt tổ chuyên môn trung học phổ thông hiện nay. Đặc biệt hơn là tác giả có thể tiếp cận kế thừa các phân tích cơ sở lý luận về quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn trung học phổ thông hiện nay ở Trường trung học phổ thông Đan Phượng nhờ vào các tài liệu vô giá trên. Giáp Văn Khoa đã nêu ra được thực trạng và một số thành tựu, hạn chế của quản lý, sau đó đề xuất các giải pháp phải tăng chất lượng quản lý của hoạt động TCM trong luận văn mang tên "Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông Tân Yên – Bắc Giang”. Cao Thị Minh Tú đã chỉ ra nhiệm vụ của TCM là thực hiện các chủ trương được đề ra bao gồm của Đảng, Nhà nước, ngành và địa phương trong đề tài mang tên “Biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trường trung học phổ thông Đoàn kết - Hai Bà Trưng - Hà Nội"”.
Thêm vào đó TCM còn là nơi phản ánh chính xác hiệu quả quản lý giáo dục của hiệu trưởng và là nơi thực hiện các nhiệm vụ về đổi mới GD. Ngoài ra, Cao Thị Minh Tú còn đề xuất một vài biện pháp nhằm cải thiện một số vấn đề còn tồn đọng và chưa đồng bộ hóa từ việc chưa được chú trọng và chỉ đạo đúng đắn của cán bộ quản lý trong quản lý hoạt động TCM. [18] Tác giả Nguyễn Minh Đăng năm 2012, đã thực hiện công trình “Biện pháp quản lý tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường Trường trung học phổ thông huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc” đã tìm hiểu thực trạng, lý luận cơ sở để nâng cao chất lượng hoạt động TCM của Hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn huyện Tam Dương (Vĩnh Phúc) thông qua các biện pháp được tác giả đề xuất [3] Tác giả Phạm Đức Bách (2010, trang 58 – 59) trong công trình được công bố trên Tạp chí Giáo dục trong bài báo có tên “Một số hình thức sinh hoạt chuyên môn ở trường trung học cơ sở nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học”. [2] Tác giả Trần Công Nhị, năm 2014, trong công trình “Quản lý hoạt động nghiên cứu bài học tại tổ chuyên môn của Hiệu trưởng trường Trung học phổ 6 thông Quang Trung, huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông” đã trình bày được 6 biện pháp khả thi cao để cải thiện hiệu quả sinh hoạt TCM.
[14] Nguyễn Thị Hải Vân với luận văn “Quản lý hoạt động chuyên môn theo tiếp cận nghiên cứu bài học tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh”. Trong luận văn này, tại Trường TH huyện Ba Chẽ (Quảng Ninh) thông qua việc bóc tách các quy định về chỉ đạo, Nguyễn Thị Hải Vân đã đề ra một số giải pháp quản lý hoạt động TCM theo tiếp cận NCBH thể như sau: Nghiên cứu tính khả thi của những biện pháp; Nhấn mạnh vào tầm quan trọng của hoạt động chuyên môn theo tiếp cận nghiên cứu bài học cho GV và CBQL; có kế hoạch xây dựng và triển khai các văn bản quản lý hoạt động TCM theo tiếp cận nghiên cứu bài học; Mở lớp trau dồi chuyên môn cho tổ trưởng TCM, GV theo tiếp cận NCBH; Nâng cấp CSVC, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện dạy học theo theo hướng tiếp cận NCBH; Thay đổi mô hình đánh giá và kiểm tra GV, HS. [19] Tác giả Phạm Thị Huyền đã làm rõ 2 điều tại Trường TH Phú Xá (TP Thái Nguyên) như sau: phân tích hoạt động TCM và đưa ra giải pháp hoàn thiện làm sao cho quản lý hoạt động TCM có hiệu quả theo yêu cầu đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả của học sinh mang tên “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiểu học Phú Xá - Thành phố Thái Nguyên, đáp ứng yêu cầu đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh”. Tác giả Lê Thị Phượng Linh với luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiểu học Hoàng Văn Thụ Quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh”.
Tại trường TH Hoàng Văn Thụ (Gò Vấp, TP HCM), dựa trên việc phân tách thực trạng, lý luận về hoạt động TCM ở trường thì người viết đưa ra được một số biện pháp, cụ thể như sau: Công tác bổ nhiệm và quy hoạch tổ trưởng, tổ phó chuyên môn; Thay đổi việc triển khai và lên kế hoạch hoạt động TCM; Dựa theo định hướng đổi mới nội dung và phương pháp dạy học của TCM mà có định hướng chỉ đạo hoạt động quản lý; Tổ trưởng chuyên môn được tham gia công tác bồi dưỡng (cũng như tự bồi dưỡng) về chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực quản lý; Dựa theo hướng NCBH có công tác đổi mới hoạt động 7 quản lý TCM phù hợp; Giao lưu, học hỏi kinh nghiệm giữa các TCM trong trường cũng như với các TCM trường trung học phổ thông khác trong thành phố. Ngoài ra tác giả còn chỉ ra mối quan hệ ở Trường TH Hoàng Văn Thụ (Gò Vấp – TP HCM) giữa các biện pháp trong quản lý hoạt động TCM. [13] Tác giả Chử Thị Hồng Hạnh với luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn các trường tiểu học quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội”, tám biện pháp được tác giả đưa ra tại trường TH Hoàng Mai (Hà Nội) với mục tiêu cải thiện chất lượng và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động TCM tại trường. Nhằm thích nghi với thời kỳ đổi mới, cần có những buổi tuyên truyền, tăng nhận thức trong quản lý TCM; đề ra kế hoạch quản lý hoạt động TCM; Quản lý nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn; KTĐG quản lý hoạt động học tập của HS; Quản lý công tác giảng dạy của thầy cô trong TCM; Quản lý việc sử dụng trang thiết bị của thầy cô trong TCM.
[9] Tài liệu trên giúp định hướng cho người viết những biện pháp được đưa ra sao cho phù hợp với quản lý sinh hoạt TCM ở trường THPT Đan Phượng. Các vai trò và ý nghĩa của quản lý hoạt động TCM trong nhà trường phổ thông hiện nay đã được các tác giả, nhà khoa học đề cập khá đầy đủ trong những công trình nghiên cứu nói trên. Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Đan Phượng đáp ứng thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trên cơ sở kế thừa những giá trị của các công trình nghiên cứu đi trước cùng với những vấn đề lý luận chung cũng như tình trạng và giải pháp đưa ra cho quản lý hoạt động TCM trong nhà trường phổ thông; ngoài ra nhờ sự nỗ lực bổ sung và bù đắp những điều còn thiếu mà các đề tài đi trước chưa có dịp đề cập đến.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Theo cách hiểu phổ thông thì quản lý có nghĩa là chủ thể quản lý có sự tác động có tổ chức lên một đối tượng với mục đích chính là chủ thể đó phải hành động theo mục tiêu đã đề ra của chủ thể quản lý. Cũng giống như lãnh đạo, quản 8 lý là hoạt động cần thiết và hiện diện trong bất cứ lĩnh vực nào của đời sống kinh tế xã hội của con người. Theo Harold Koontz (1994) trong sách "Những vấn đề cốt yếu của quản lý" thì có định nghĩa như sau: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nhằm bảo đảm sự phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm.
Mục tiêu của nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất, và sự bất mãn cá nhân ít nhất.” [8] Theo sách "Quản lý nguồn nhân lực" của Paul Hersey và Ken Blanc Heard (1995), hai tác giả đã có đề cập đến vai trò của quản lý trong xã hội như sau: "Quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý với người bị quản lý, nhằm thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức" [15] Trong cuốn Tự điển Tiếng Việt (1988, trang 772) của Viện Ngôn ngữ học định nghĩa: “Quản lý và trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định.