CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THU VÀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH XÃ 1.1 Những vấn đề chung về thu ngân sách xã 1.1 Khái niệm, đặc điểm thu ngân sách xã Thu NSX là quá trình Nhà nước sử dụng quyền lực của mình để động viên một bộ phận nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm đáp ứng các nhu cầu của chính quyền cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý được thực hiện bằng hệ thống các chính sách, pháp luật do Nhà nước ban hành. Từ khái niệm về thu NSX, ta có thể đưa ra một số đặc điểm về thu NSX như sau: Thứ nhất, thu NSX chứa đựng các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị này sinh trong quá trình Nhà nước dùng quyền lực tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ tiền tệ tập trung của chính quyền cấp xã. Thứ hai, hoạt động thu của NSX luôn gắn chặt với nhiệm vụ của chính quyền xã được phân cấp, luôn chịu sự kiểm tra giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã. Chính vì vậy các chỉ tiêu thu luôn mang tính pháp lý.
Thứ ba, thu NSX phản ánh mối quan hệ lợi ích giữa hai bên, một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở, đại diện là chính quyền xã với một bên là lợi ích chung của các chủ thể kinh tế khác. Thứ tư, hoạt động thu NSX luôn gắn chặt với thực trạng kinh tế và sự vận động của các phạm trù giá trị như giá cả, lãi suất, thu nhập,… Thứ năm, thu NSX có các quan hệ thu rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Nhưng các khoản thu này chỉ được thừa nhận khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nội dung thu của ngân sách xã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Thu NSX bao gồm các khoản thu của NSNN phân cấp cho NSX và các khoản huy động đóng góp của tổ chức, cá nhân trên nguyên tắc tự nguyện để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng theo quy định của pháp luật do HĐND xã quyết định đưa vào NSX quản lý.
Theo Luật NSNN ban hành năm 2002 và các văn bản liên quan, thì thu NSX gồm: các khoản thu NSX hưởng một trăm phần trăm (100%), các khoản thu NSX được hưởng theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa NSX với ngân sách cấp trên, thu bổ sung từ ngân sách cấp trên. Việc phân cấp nguồn thu phải đảm bảo theo nguyên tắc: Thứ nhất, phù hợp với phân cấp quản lý KT-XH, quốc phòng an ninh của Nhà nước cũng như chức năng nhiệm vụ quản lý Nhà nước của cấp xã. Thứ hai, phù hợp với việc phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương với ngân sách địa phương. Thứ ba, tỷ lệ phần trăm (%) phân chia một số khoản thu cho NSX giữ lại không vượt quá tỷ lệ phần trăm (%) phân chia giữa ngân sách Trung ương với ngân sách địa phương do ỦY ban thường vụ Quốc hội quyết định giao cho từng tỉnh đối với các khoản thu đó.
Riêng đối với 5 loại thuế, lệ phí: thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; thuế nhà đất; thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; lệ phí trước bạ nhà, đất thì tỷ lệ phân chia cho NSX tối thiểu là 70%. Thứ tư, kết thúc thời kỳ ổn định, căn cứ vào khả năng thu và nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, HĐND cấp tỉnh tiến hành điều chỉnh tỷ lệ phần trăm (%) phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách chính quyền địa phương. Thứ năm, khi phân cấp nguồn thu cho xã phải căn cứ trên nhiệm vụ chi và khả năng thu trên địa bàn; phân cấp tối đa nguồn thu tại chỗ, đảm bảo các xã có nguồn thu cân đối được nhiệm vụ chi thường xuyên; các xã có nguồn thu khá có phần dành để đầu tư phát triển, hạn chế việc bổ sung từ ngân sách cấp lại của các tổ chức và cá nhân ở ngoài nước trực tiếp cho NSX theo chế độ quy định; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Thu kết dư NSX năm trước; - Các khoản thu khác của NSX theo quy định của pháp luật. Khoản thu NSX hưởng 100% là nguồn thu quan trọng vì đó là các khoản được thu trực tiếp trên địa bàn và do chính quyền xã quản lý, từ đó biết được mức độ tự chủ tài chính và tình hình kinh tế hiện tại của xã.
Các khoản thu ngân sách xã được hưởng theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách xã với ngân sách cấp trên Theo quy định của Luật NSNN các khoản thu phân chia theo tỷ lệ % giữa NSX với ngân sách cấp trên gồm có: - Thu từ tiền sử dụng đất; - Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; - Thuế môn bài thu từ cá ngân, hộ kinh doanh; - Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; - Lệ phí trước bạ, nhà đất. Các khoản thu trên, tỷ lệ NSX, thị trấn được hưởng tối thiểu 70%. Căn cứ vào nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã, thị trấn, HĐND cấp tỉnh có thể quyết định tỷ lệ NSX, thị trấn được hưởng cao hơn, đến tối đa là 100%. Ngoài các khoản thu phân chia theo quy định nêu trên, NSX còn được HĐND cấp tỉnh bổ sung thêm các nguồn thu phân chia sau khi các khoản thuế, lệ phí phân chia theo Luật NSNN đã dành 100% cho xã, thị trấn và các khoản thu NSX được hưởng 100% nhưng vẫn chưa cân đối được nhiệm vụ chi.
Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên Đây là khoản thu cho các xã được xác định trên cơ sở chênh lệch giữa dự toán chi được giao và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp. Ngoài ra ngân sách cấp trên bổ sung cho NSX theo chương trình mục tiêu cụ thể. Thu bổ sung để cân đối ngân sách được xác định trên cơ sở chênh lệch giữa dự toán chi theo các nhiệm vụ được giao và dự toán thu từ các nguồn thu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 được phân cấp. Số bổ sung này được xác định từ năm đầu của thời kỳ ổn định và được giao ổn định từ 3 đến 5 năm.
Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản thu bổ sung theo từng năm để hỗ trợ xã thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể.3 Vai trò thu ngân sách xã Thứ nhất, NSX là công cụ tài chính quan trọng để chính quyền xã thực hiện mọi chức năng, nhiệm vụ được giao. Thứ hai, NSX là công cụ tài chính Nhà nước quan trọng để chính quyền Nhà nước cấp xã điều chỉnh các hoạt động ở xã đi đúng hướng, thu hút vốn đầu tư phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội. Thứ ba, xây dựng NSX vững chắc là điều kiện quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới, giảm sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị.2 Quản lý thu ngân sách xã 1.1 Nguyên tắc quản lý thu ngân sách xã Quản lý thu NSX là sự phối hợp giữa cơ quan liên quan trong việc hoạch định kế hoạch thu, tổ chức thực hiện kế hoạch thu, kiểm tra, giám sát, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện kế hoạch thu. Nguyên tắc quản lý thu NSX: Thứ nhất, đảm bảo động viên đầy đủ, kịp thời các khoản thu của NSX theo đúng chính sách, chế độ, văn bản pháp luật của Nhà nước.
Thứ hai, đảm bảo thực thi nghiêm chỉnh các văn bản pháp luật về thu NSX từ các cơ quan quản lý thu cũng như từ đối tượng thực nghĩa vụ đối với NSNN. Thứ ba, xác lập cơ chế, quy trình quản lý thu thích hợp, tuân thủ các yêu cầu cải cách hành chính trọng lĩnh vực tài chính. Quy trình thực hiện phải đảm bảo dân chủ, công khai, hiệu quả và tiết kiệm.2 Lập dự toán thu ngân sách xã 1.1 Yêu cầu lập dự toán ngân sách xã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Trong quá trình lập dự toán NSX phải quán triệt được 4 yêu cầu sau đây: Thứ nhất, lập theo đúng nội dung mẫu biểu MLNSNN, và thời hạn quy định. Thứ hai, phải tuân thủ theo chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức Nhà nước quy định.
Thứ ba, đảm bảo nguyên tắc cân đối ngân sách. Thứ tư, phải có thuyết minh rõ ràng trên cơ sở, căn cứ tính toán.2 Căn cứ lập dự toán ngân sách xã Dự toán thu NSX hàng năm được xây dựng trên căn cứ sau đây: Thứ nhất, dự báo xu hướng, cơ hội, thách thức trong phát triển KT-XH ở địa phương có tác động đến nguồn thu của xã năm kế hoạch. Thứ hai, các nhiệm vụ phát triển KT-XH, đảm bảo an ninh, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội của xã thể hiện trong kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm và hàng năm của xã. Thứ ba, chính sách, chế độ thu NSNN, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của NSX và tỷ lệ phân chia nguồn thu do HĐND cấp tỉnh quy định.
Thứ tư, số kiểm tra về dự toán NSX do UBND huyện thông báo. Thứ năm, tình hình thực hiện dự toán NSX năm trước và một số năm liền kề, ước thực hiện ngân sách năm báo cáo. Phân tích làm rõ điểm mạnh, điểm yếu trong tổ chức thực hiện ngân sách đặc biệt là năm hiện hành để tìm ra giải pháp khắc phục có khả thi.3 Trình tự lập dự toán thu NSX Là một cấp trong hệ thống NSNN thống nhất nên việc lập dự toán thu NSX cũng phải thực hiện đầy đủ các bước đã được xác lập trong quy trình lập dự toán NSNN. Trình tự lập dự toán thu NSX gồm các bước: Hướng dẫn xây dựng dự toán thu ngân sách xã Bước 1: Phòng Tài chính - Kế hoạch hướng dẫn và giao số kiểm tra dự toán thu NSX.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Bước 2: UBND xã tổ chức triển khai xây dựng dự toán thu NSX và giao số kiểm tra cho các ban, tổ chức thuộc UBNN xã. Lập và tổng hợp dự toán thu ngân sách xã Bước 3: Các ban, tổ chức lập dự toán thu của đơn vị mình, kế toán xã lập dự toán thu NSX. Bước 4: UBND xã thảo luận với các ban, tổ chức về dự toán thu ngân sách; kế toán tổng hợp và hoàn chỉnh dự toán thu NSX. Bước 5: UBND xã báo cáo Thường trực HĐND xã xem xét dự toán thu NSX.