Chương 1 Sự nghiệp giáo dục và công tác quản lý chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp giáo dục 1. Sự nghiệp giáo dục và vai trò của giáo dục và đối với sự phát triển của kinh tế xã hội 1. Các khái niệm cơ bản. Ngân sách Nhà nước là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử.
Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hoá tiền tệ trong các phương thức sản xuất của các cộng đồng và nhà nước của từng cộng đồng. Nói cách khác sự ra đời của Nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hoá - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước. Từ “ngân sách” được lấy ra từ thuật ngữ “budjet” một từ tiếng Anh thời trung cổ,dùng để mô tả chiếc túi của nhà vua trong đó có chứa những khoản tiền cần thiết cho những khoản chi tiêu công cộng.Dưới chế độ phong kiến, chi tiêu của nhà vua như : đắp đê phòng chống lũ lụt, xây dựng đường xá và chi tiêu chi bản thân hoàng gia không có sự tách biệt nhau.Khi giai cấp tư sản lớn mạnh từng bước khống chế nghị viện và đòi hỏi tách bạch hai khoản chi tiêu này , từ đó nảy sinh khái niệm NSNN. Trong thực tiễn, khái niệm ngân sách thường để chỉ số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định.
Một bảng tính toán các chi phí để thực hiện một kế hoach, hoặc một chương trình cho một mục đích nhất định của một chủ thể nào đó. Nếu chủ thể đó là Nhà Nước thì gọi là NSNN. Từ điển tiếng Việt thông dụng định nghĩa: SV: Lê Ngọc Quyền 4 Lớp: CQ: 45/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Ngân sách : tổng số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định” Điều 1 của Luật NSNN được Quóc hội Khóa XII Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua tại kì họp thứ hai, năm 2002 cũng khẳng định: “ NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà Nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà Nước” Về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu,chi đó là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ NSNN. Giáo dục là tất cả dạng học tập của con người và có thể coi là một dạng quan trọng nhất của sự phát triển tiềm năng con người theo nhiều nghĩa khác nhau.
Hay nói cách khác, Giáo dục là quá trình bồi dưỡng, nâng đỡ sự trưởng thành về nhận thức con người,tạo ra những có đầy đủ kiến thức,năng lực hành vi, có khả năng sáng tạo. Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của kinh tế xã hội. Nền kinh tế thế giới đã chứng kiến sự tác động to lớn của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại chuyển từ công nghiệp hoá tập trung, chi phí lớn sang mô hình công nghiệp tự động, tin học hoá, nhỏ, gọn, tiêu tốn ít nhiên liệu, linh hoạt dễ đổi mới sản xuất theo nhu cầu đa dạng, phong phú của khách hàng. Thị trường phong phú và biến động nhanh chóng “một nền kinh tế thị trường như vậy còn đòi hỏi người lao động có trình độ khoa học, kỹ thuật và nghiệp vụ cao, biết ứng xử linh hoạt, sáng tạo".
Bước sang thế kỷ 21, cuộc cánh mạng khoa học-công nghệ sẽ có những bước tiến nhảy vọt, đưa thế giới chuyển từ kỷ nguyên công nghiệp SV: Lê Ngọc Quyền 5 Lớp: CQ: 45/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sang kỷ nguyên thông tin và phát triển kinh tế tri thức, đồng thời tác động tới tất cả các lĩnh vực, làm biến động nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của xã hội. Trong quá trình kinh tế hoá tri thức, con người vẫn được nhấn mạnh là vị trí hạt nhân, phát triển vai trò trung tâm vô cùng quan trọng. Vì vậy, nhóm ngành văn hoá giáo dục là quần thể tri nghiệp sản xuất truyền bá tin tức văn hoá và tri thức, đặc biệt là đào tạo nên đội quân nhân tài, những người sáng tạo ra tri thức trở thành một trong những ngành lớn nhất. "Một số các công ty lớn đều đang phát triển cơ sở xản xuất nhân tài toàn cầu của mình.
Thậm chí các nước như Anh, Mỹ, Australia đã phát triển cả ngành giáo dục xuất khẩu". Bên cạnh đó, toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế khách quan, vừa là quá trình hợp tác để phát triển vừa là quá trình đấu tranh của các nước đang phát triển để bảo vệ lợi ích quốc gia. Sự cạnh tranh kinh tế giữa các quốc gia sẽ ngày càng quyết liệt hơn đòi hỏi phải tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng hàng hoá và đổi mới công nghệ một cách nhanh chóng. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự phát triển năng động của các nền kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hoá đang làm cho việc rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước trở nên hiện thực hơn và nhanh hơn.
Khoa học - công nghệ trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế xã hội. Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại và đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm và năng lực của các thế hệ hiện nay và mai sau. Hồ Chủ Tịch đã từng nói " muốn có chủ nghĩa xã hội, thì phải có những con người xã hội chủ nghĩa ”. Bác Hồ coi giáo dục là công việc xây SV: Lê Ngọc Quyền 6 Lớp: CQ: 45/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựng con người lao động mới và là một chiến lược lâu dài "Vì hạnh phúc mười năm trồng cây, vì hạnh phúc trăm năm trồng người” Nhận rõ tầm quan trọng của sự nghiệp Giáo dục đôí với việc phát triển kinh tế, tri thức là chìa khóa để mở rộng cánh cửa vào tương lai,nước ta thực hiện nghị quyết của Ban chấp hành TW Đảng khóa VII với tinh thần là “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” và Hội nghị thứ II Ban chấp hành TW đảng khóa VIII với tinh thần là “Ưu tiên cao nhất cho sự nghiệp Giáo dục – Đào tạo và khoa học công nghệ thể hiện trên các mặt chính sách, đội ngũ quản lý .” Có thể nói giáo dục là lĩnh vực thu hút sự quan tâm lớn nhất của toàn Đảng, toàn dân trong thời gian qua.
Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục được coi là khâu đột phá cho những định hướng chiến lược về mục tiêu, giải pháp chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cho đến năm 2010 - 2020. Chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp giáo dục 1. Nội dung chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp giáo dục. Chi NSNN cho sự nghiệp Giáo dục là tổng thể các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị nảy sinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải chi phí cho các hoạt động của ngành giáo dục.
Một thực tế cho thấy, việc đầu tư cho tất cả các ngành, vấn đề quan trọng và cốt yếu là vốn. Đối với ngành Giáo dục cũng vậy, muốn thực hiện được mục tiêu phát triển ngành Giáo dục thì chúng ta phải có một lượng vốn cho ngành, nguồn vốn này được huy động dưới nhiều hình thức như thu học phí, vay viện trợ. Nhưng ở nước ta hiện nay thì nguồn vốn từ NSNN là chủ yếu và trong luật ngân sách cũng quy định rõ trong điều 29 mục 1a. Về mặt hình thức, chi NSNN cho sự nghiệp giáo dục là quá trình thực hiện quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị, từ quỹ tiền tệ tập trung của Nhà Nước theo SV: Lê Ngọc Quyền 7 Lớp: CQ: 45/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm duy trì và phát triển nền giáo dục quốc gia, đáp ứng nhu cầu của cuộc đổi mới cũng như nhu cầu phát triền kinh tế – xã hội.
Nhưng nếu xét về lâu dài thì chi ngân sách cho sự nghiệp giáo dục là khoản chi mang tính chất tích luỹ, là nhân tố quyết định mức độ tăng trưởng kinh tế cho tương lai, đặc biệt trong thời đại mới khi khoa học kỹ thuật phát triển trở thành yếu tố quan trọng của sản xuất, khi tỷ lệ chất xám chứa đựng trong của cải vật chất làm ra ngày càng cao. Đó chính là kết quả của quá trình đầu tư phát triển sự nghiệp giáo dục. Chi NSNN cho sự nghiệp Giáo dục bao gồm : - Chi đầu tư phát triển. - Chi thường xuyên.
Xét theo cơ cấu các khoản chi, thì chi NSNN cho sự nghiệp Giáo dục bao gồm : + Chi cho con người: Bao gồm các khoản chi về lương, phụ cấp, BHXH, phúc lợi tập thể cho các giáo viên, cán bộ công nhân viên của nhà trường. Đây là khoản chi nhằm bù đắp hao phí lao động đảm bảo duy trì quá trình tái sản xuất sức lao động cho giáo viên, công nhân viên của nhà trường. Khoản chi có liên quan đén việc đảm bảo cuộc sống ổn định cho các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy các cán bộ quản lý trong ngành Giáo dục theo chế độ Nhà nước ban hành. Kinh phí để chi cho con người : Khoản chi này được xác định dựa trên số giáo viên bình quân dự kiến có mặt trong kỳ kế hoạch và mức chi bình quân dự kiến cho một giáo viên có mặt trong kỳ kế hoạch.
+ Chi về nghiệp vụ chuyên môn : Bao gồm chi cho các trang thiết bị trong trường như nghiên cứu thực hành, sách giáo khoa, đồ dùng học tập. SV: Lê Ngọc Quyền 8 Lớp: CQ: 45/01.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoản chi này phụ thuộc vào từng đơn vị, quy mô cơ sở vật chất của từng trường và nó quyết định đến hiệu quả giáo dục. + Chi cho mua sắm, sửa chữa lớn và xây dựng nhỏ: Bao gồm chi đầu tư xây dựng cơ bản trong trường, mua sắm sửa chữa trang thiết bị của nhà trường trong từng thời kỳ và phụ thuộc vào quỹ ngân sách của Nhà nước.