CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC THÓI QUEN ĐỌC SÁCH CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu Liên quan đến vấn đề quản lý giáo dục thói quen đọc sách, hiện nay có rất nhiều nghiên của các nhà khoa học trong và ngoài nước, có thể kể đến như sau: 1. Các nghiên cứu của các tác giả trên thế giới Vào giữa những năm 60, tại Thư viện Quốc gia Liên Xô mang tên V. Lênin (nay là Thư viện Quốc gia Nga) đã thành lập Ban Xã hội học Sách và Đọc sách, với nhiệm vụ chuyên nghiên cứu việc đọc.
Trong giai đoạn này đã xuất hiện những công trình nghiên cứu đầu tiên của những cán bộ mà ngày nay đã là những nhà khoa học có tên tuổi, như V.v… Đã thực hiện một loạt công trình nghiên cứu quy mô lớn, tập trung, được Nhà nước hỗ trợ, như: "Độc giả Liên Xô", sách chuyên khảo, xuất bản năm 1968; "Sách và việc đọc trong đời sống những thành phố nhỏ", sách chuyên khảo, xuất bản năm 1973; "Sách và việc đọc trong đời sống nông thôn Liên Xô", sách chuyên khảo, xuất bản năm 1978. Tự học như thế nào? (2002) là một trong những tác phẩm mà N. Cuốn sách viết về các vấn đề cần thiết cho tất cả mọi người đặc biệt là thanh niên. Nhiệm vụ của thanh niên là cần phải phấn đấu học tập, nâng cao kiến thức, năng lực của bản thân trong nhà trường, sau khi ra trường.
Thanh niên có thể nghiên cứu phương pháp học tập do N. Rubakin đưa ra để áp dụng, nâng cao vốn kiến thức và trở thành người thực sự có văn hóa, có chuyên môn giỏi. Phương pháp tự học này được N.Rubakin hướng dẫn rất cụ thể, xác định phương pháp tự học là phải biết lựa chọn sách và biết cách đọc sách, đặc biệt là sách văn học - chính là công cụ để giáo dục thẩm mỹ cho người đọc. Primacôpxki đã hệ thống các di sản của Mac, Ănghen, Lê nin về phương pháp đọc sách, đồng thời, tác giả nêu lên một số kinh nghiệm lựa chọn, bảo quản, phát triển văn hóa đọc, kinh nghiệm tự đọc sách; vai trò của việc đọc sách và phương pháp ghi chép khi đọc sách và thiết lập tủ sách cá nhân.[3] Nghệ thuật đọc sách báo (1993) của tác giả Adrien Jean đã đề cập đến những vấn đề tâm lý học của việc đọc sách báo và phương pháp tiếp cận với từng loại sách báo sao cho hiệu quả cao.[4] Năm 2013, nhóm tác giả Felesia Mulauzi và Velenasi Mwale Munsanje thuộc Trung tâm Thông tin – Thư viện, Trường Đại học Sư phạm Giáo dục - Đại học Zambia đã đăng bài viết trên Tạp chí https://www.net/ với tiêu đề Tạo và 7 thúc đẩy văn hoá đọc trong trường tiểu học.
Mục đích của bài báo: Bài báo nghiên cứu các hoạt động mà cán bộ thư viện và giáo viên trường học thực hiện nhằm tạo ra và thúc đẩy văn hóa đọc trong học sinh ở các trường trung học cơ sở. Bối cảnh của nghiên cứu: Sự suy giảm văn hóa đọc của những người học ở Zambia là một thực trạng đáng lo ngại đối với sự thành công trong giáo dục và sự phát triển của đất nước nói chung. Vai trò của thư viện trường học đối với giáo dục được nhìn nhận ở mức độ cơ bản là khắc sâu văn hóa đọc trong người học. Phương pháp sử dụng cho nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện ở một số trường trung học ở tỉnh Lusaka và nó sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng.
46 trường trung học tham gia nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng bảng câu hỏi và hướng dẫn phỏng vấn để thu thập dữ liệu chính. Kết quả chính của nghiên cứu: Nghiên cứu báo cáo tiết lộ thú vị về các hoạt động mà thủ thư trường học và giáo viên thực hiện để tạo ra và thúc đẩy văn hóa đọc ở người học trong kỷ nguyên số. Năm 2019, Giáo sư Twinamatsiko Vanansio của Đại học Kabale University, Uganda, xuất bản cuốn sách Báo cáo nghiên cứu chiến lược phát triển văn hóa đọc trong các trường giáo dục tiểu học tại huyện Rukiga [25] (nghiên cứu tại trường tiểu học Kyerero).
Nghiên cứu đã phân tích thực hành đọc của học sinh tại các trường UPE ở Uganda nhằm phát triển các chiến lược phát triển văn hóa đọc trong các trường UPE ở Uganda. Các mục tiêu cụ thể là; thiết lập tình trạng biết chữ của học sinh UPE ở quận Rukiga; để tìm ra những thách thức lớn đối với việc đọc sách của học sinh tại các trường UPE ở quận Rukiga và xác định các chiến lược phù hợp để cải thiện văn hóa đọc của học sinh tại các trường UPE ở quận Rukiga. Nghiên cứu được thực hiện tại trường tiểu học Kyerero ở quận Rukiga. Nghiên cứu này đã sử dụng một thiết kế nghiên cứu nghiên cứu điển hình sử dụng cả phương pháp tiếp cận định tính và định lượng.
Cả Bảng câu hỏi và Hướng dẫn phỏng vấn đều được sử dụng để thu thập dữ liệu. Tổng dân số nghiên cứu là sáu mươi (60) và một mẫu gồm năm mươi (50) người trả lời đã được chọn cho các mục đích của nghiên cứu này. Từ những phát hiện, các thực hành đọc chính trong các trường tiểu học bao gồm; đọc theo nhóm, tiếp cận giữa giáo viên với trẻ, tiếp cận trẻ với trẻ và đọc thầm. Ngoài ra, học sinh không bao giờ được tiếp cận với tài liệu đọc vì trường học thiếu thư viện không gian để lưu trữ tài liệu, họ thiếu chuyên gia có thể cung cấp tài liệu đọc một cách có hệ thống (thủ thư) trong khi học sinh không bao giờ đọc thường xuyên do không có thời gian cho các hoạt động đọc vì nó không thể kiểm tra được.
Các nghiên cứu của các tác giả trong nước Công trình Đọc sách và sự phát triển nhân cách của thiếu niên, nhi đồng (2006) của tác giả Trần Thị Minh Nguyệt [16] đã đề cập đến vai trò của việc đọc đối với việc phát triển nhân cách của thiếu niên, nhi đồng và một số vấn đề cần quan tâm để đẩy mạnh thói quen đọc sách trong lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng. Rèn luyện thói quen đọc sách của Nhà báo Bùi Toàn đăng trên báo Tuyên truyền 8 của Đảng bộ, thành phố Cao Bằng (ngày 19/04/2022) [22]. Bài viết đã đề cập đến trong số những thói quen của con người, đọc sách là một thói quen tốt, đem lại nhiều lợi ích tuyệt vời, trong đó có việc phát triển văn hóa đọc. Vì vậy, rèn luyện thói quen đọc sách của mỗi người là một trong những cách thức hiệu quả thúc đẩy phát triển văn hóa đọc.
Giới trẻ và đọc sách thời hiện đại của tác giả Thu Hằng đăng trên báo văn hóa và xã hội (ngày 18/4/2022) [14]. Đọc sách là cách thức giúp con người thư giãn, tích lũy tri thức, tăng cường khả năng tư duy, sáng tạo. Thế nhưng, ngày nay, sự bùng nổ mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã tác động không nhỏ tới giới trẻ, nhất là văn hóa đọc sách. Văn hóa đọc có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ nâng cao nhận thức mà còn hình thành nhân cách con người.
Cho đến nay đã có nhiều bài viết, nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc đọc đối với mỗi cá nhân và sự phát triển của xã hội. Bất cứ thời đại nào, cũng coi trọng việc đọc và đọc sách chính là phương pháp tự học hiệu quả nhất. Vì vậy, ngay từ khi ở bậc tiểu học, cha mẹ và thầy cô giáo hãy khuyến khích, hướng dẫn trẻ cách tìm kiếm sách, cách đọc sách sao cho hiệu quả. Điều đó sẽ giúp hình thành thói quen đọc sách và có thể khuyến khích giới trẻ đến với sách nhiều hơn.
Một số đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học của Đại học ở Hà Nội phải kể đến như: Văn hóa đọc của bạn đọc Nhi đồng tại Thư viện Hà Nội (Tác giả: Bùi Thị Anh 2014) [1] và Đề tài Văn hóa đọc của sinh viên trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh (Tác giả: Trương Huyền Anh 2014) [2] đã đề cập đến vấn đề phát triển văn hóa đọc cho lứa tuổi nhi đồng và lứa tuổi sinh viên. Các công trình đã đi sâu vào các nhóm đối tượng để phân tích thực trạng, đưa ra được các giải pháp nhằm phát triển văn hóa đọc. Các tác phẩm của Nguyễn Hữu Viêm bao gồm: Văn hóa đọc và phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam (2009) [28]. Bài viết đã đề cập đến khái niệm văn hóa đọc, kỹ năng đọc, mặt tích cực, mặt tiêu cực và các biện pháp phát triển văn hóa đọc ở Việt Nam; văn hóa đọc và thư viện đề cập tới khái niệm văn hóa đọc, các thành phần cơ bản cốt lõi của văn hóa đọc và mối quan hệ mật thiết giữa thiết chế thư viện và văn hóa đọc.
Thực trạng và một số giải pháp để nâng cao hoạt động thư viện và phong trào đọc sách báo ở cơ sở nước ta của tác giả Nguyễn Hữu Giới đăng trên Tạp chí Thư viện Việt Nam số 2, năm 2005 [12]. Bài viết đã điểm qua vài nét về thực trạng công tác thư viện và phong trào đọc sách báo ở cơ sở. Bài viết cũng nêu ra các giải pháp để phát triển mạng lưới thư viện và đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu đọc của người dân ở cơ sở. Văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay, do Nguyễn Đăng Điệp làm chủ biên [10].
Cuốn sách được thực hiện theo hai hướng tiếp cận: Thu thập thông tin định lượng 9 (bằng bảng hỏi); thu thập và xử lý thông tin định tính (bằng việc tham khảo dữ liệu thứ cấp và quan sát tham dự). Cuốn sách nghiên cứu về thực trạng đọc văn học ở Việt Nam như điểm xuất phát để lý giải về văn hóa đọc, bước đầu cắt nghĩa về trạng thái tinh thần xã hội đương đại, tác giả cuốn sách đã đề xuất xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm thúc đẩy văn hóa đọc và hình thành xã hội đọc ở nước ta một cách đúng đắn, lành mạnh. Như vậy, có thể thấy có rất nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục thói quen đọc sách cho mọi người, tuy nhiên vẫn chưa có các công trình cụ thể nghiên cứu về thói quen đọc cho đối tượng là học sinh tiểu học. Thói quen đọc cần được hình thành ngay tư khi trẻ còn nhỏ và bậc tiểu học là thời điểm vàng để giáo dục thói quen đọc cho các em.
Một số khái niệm chính của đề tài 1. Quản lí Cho đến nay, chúng ta đều biết quản lý là hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm và là một dạng hoạt động đặc biệt quan trọng của con người.