CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Tự đánh giá hình thành trên cơ sở lý thuyết về kinh nghiệm học tập được Lewin nêu ra, sau đó được Kobl (1984) và Schon (1984) phát triển. Theo AAIA (Association for Achivement and Improvement thourgh Assessment), một tổ chức ở vùng Đông Bắc nước Anh, chuyên nghiên cứu về những thành tựu và cải tiến của việc đánh giá, đặc biệt quan tâm đến việc tự đánh giá kết quả học tập của các trường.
Thành tựu nổi bật của họ là xây dựng được các bước giúp học sinh Tiểu học có thể tự đánh giá được KQHTcủa mình, tìm các khuyến khích, hướng dẫn GV định hướng được quá trình học tập của HS. Ở Úc vấn đề rèn cho học sinh kĩ năng tự đánh giá KQHT đã trở nên rất phổ biến. Ở Canada việc tự đánh giá được thực hiện trên cả hai mặt lí luận và thực tiễn. Về mặt lí luận, qua việc nghiên cứu của các tác giả: Baron(1990), Shavelson(1992), Wiggins(1993) … đã cho thấy vai trò của GV thay đổi, do đó đánh giá phải có sự thay đổi, chú trọng hơn đến việc tự đánh giá.
Về thực hành Ross và các cộng sự của mình đã dạy HS biết cách tự đánh giá KQHT Theo Jean Cardinet, do việc dạy học thay đổi nên quan điểm về giáo dục cũng thay đổi. Từ chỗ giáo dục tập thể sang giáo dục cá thể. Do đó theo ông tự giáo dục là một cách giúp ta nhận ra những hạn chế của HS trong học tập và cùng đó là điều chỉnh tiến trình học tập một cách tối ưu. Theo Rowntree (1977) thì cho rằng việc đánh giá cũng như HS đánh giá bạn có thể giữ một vai trò thích đáng bên cạnh đánh giá của GV đánh giá mà kết quả là tạo ra một bản mô tả học lực của HS chứ không phải xếp loại hay có học sinh một danh hiệu nào đó.
6 Ngoài ra còn rất nhiều quan điểm khác nhau về việc tự đánh giá: Boud(1991), Hannien(1994), Sutton(1995) … 1. Ở Việt Nam Ở Việt Nam đánh giá và tự đánh giá cũng đã được nghiên cứu, vận dụng ở nhiều phương diện và mức độ khác nhau, nhưng nhìn chung mới chỉ ở những bước đầu tiên. Có thể nêu một vài công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề đánh giá và tự đánh giá như sau: Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc (2009), đã hệ thống khá đầy đủ về đánh giá và các vấn đề liên quan. Một trong những đóng góp quan trọng của tác giả là đã đưa ra được bảy nguyên tắc chung nhất về đánh giá, trong đó có nguyên tắc thứ bảy là “Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa đánh giá và tự đánh giá”.
Như vậy các tác giả đã phần nào thấy được vai trò cần thiết của người học trong quá trình đánh giá, đặc biệt các ông còn nêu ra cơ sở tâm lí học và giáo dục học của việc tự đánh giá của học sinh [10, tr. Nhóm tác giả Nguyễn Thị Lan Phương, Dương Văn Hưng, Nguyễn Đức Minh, Nguyễn Lê Thạch (2010) cũng đã đưa ra mục đích nội dung và các nguyên tắc cơ bản của đánh giá giáo dục, các loại đánh giá, quy trình đánh giá kết quả giáo dục và vai trò của đánh giá trong việc cải thiện chất lượng giáo dục. Tác giả Trần Kiều đã hệ thống hóa các vấn đề về lí luận đánh giá, đồng thời đề xuất được các biện pháp để đổi mới phương thức đánh giá chất lượng giáo dục và các nguyên tắc khi xây dựng bộ công cụ để đánh giá chất lượng giáo dục trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn Việt Nam và một số nước trên thế giới. Đặc biệt, tác giả đã nhận thấy “Tự đánh giá của học sinh là một trong mười một vấn đề lí luận cần phải đổi mới qua khảo sát chất lượng giáo dục ở 10 tỉnh trên ba miền ở Việt Nam” [10, tr.
Vũ Tế Xiển với bài báo “Tự đánh giá của học sinh ở các trường dạy nghề về những năng lực và phẩm chất của bản thân”, đã bước đầu điều tra thực trạng tự đánh giá về phẩm chất và năng lực của học sinh ở các trường 7 nghề. Tác giả bước đầu đã chỉ ra được học sinh ở trường nghề tự đánh giá được những phẩm chất, năng lực nào của bản thân họ. Đề tài này có ý nghĩa trong việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trước khi ra trường [10, tr. Nguyễn Thị Lan Phương (2011), cũng đã nghiên cứu rất kĩ về vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh phổ thông và cũng đưa ra được một số vấn đề lí luận và thực tiễn.
Trong tài liệu này tác giả đã đề cập đến một số khái niệm cơ bản trong đánh giá giáo dục. Ngoài ra tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề tự đánh giá kết quả học tập của học sinh. Phạm Xuân Chung (2012), trong đó đề cập đến vấn đề cho sinh viên ngành sư phạm Toán bước đầu tập luyện cho học sinh tự đánh giá kết quả học tập. Tuy nhiên chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về việc tự đánh giá kết quả học tập môn Toán cho học sinh lớp 3.
Một số vấn đề về kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập 1. Đánh giá và đánh giá kết quả học tập Đánh giá trong giáo dục được coi là khâu cuối cùng trong một giai đoạn giáo dục nhất định. Nhưng cũng có quan điểm coi đánh giá là một quá trình dự báo, điều khiển hoạt động giáo dục theo mục đích đã định, do đó nó sẽ tiến hành trước, trong và sau một giai đoạn giáo dục. Với tư cách là một bộ phận của quá trình giáo dục, đánh giá ra đời cùng với sự ra đời của quá trình giáo dục.
Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục. Điểm qua một số công trình nghiên cứu thì đến nay khái niệm đánh giá vẫn còn được hiểu theo nhiều cách khác nhau giữa các tác giả. Tuy nhiên, các tác giả đều cùng chung ý tưởng sau: + Đánh giá là một quá trình thu thập, phân tích, lí giải về hiện trạng chất lượng, về hiệu quả, nguyên nhân và khả năng của HS. + Đánh giá gắn bó chặt chẽ với mục tiêu, chuẩn giáo dục.
+ Đánh giá tạo cơ sở đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và giáo dục. 8 Thông qua đánh giá, GV có thể thu được các mối liên hệ ngược ngoài (các thông tin phản hồi từ phía HS), nhờ chúng GV khẳng định những kết quả đạt được, điều chỉnh, bổ sung, uốn nắn những tồn tại trong hoạt động nhận thức của học sinh, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động nhận thức của họ theo đúng quỹ đạo, hướng tới mục đích đã định. Cũng qua đó, GV có thể kịp thời điều chỉnh hoạt động giảng dạy của mình. HS cũng thu được các thông tin phản hồi từ kết quả đánh giá, họ xử lí thông tin ngược thu nhận được nhằm tự phát hiện, tự đánh giá, tự điều chỉnh hoạt động nhận thức.
Vì vậy, có thể nói bản chất của việc đánh giá là thực hiện các mối liên hệ ngược trong quá trình dạy học để từ đó người đánh giá (GV hoặc HS và người được đánh giá (học sinh) điều chỉnh và tự điều chỉnh quá trình dạy và học để đạt được mục đích đề ra. Kết quả đánh giá là bằng chứng sự thành công của HS về kiến thức, kĩ năng, năng lực, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục. Do đó, một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu trong quá trình dạy học là KQHT của HS. Trong phạm vi của khóa luận này chúng tôi chỉ tập trung, quan tâm nghiên cứu đến vấn đề tự đánh giá KQHT của HS trong dạy học.
KQHT (còn gọi là thành tích học tập) thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau như sau: là mức độ thành tích mà người học đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định; là mức độ thành tích mà người học đã đạt được so với những bạn học khác. Cho dù hiểu theo cách nào thì KQHT cũng đều thể hiện ở mức độ đạt được các mục tiêu dạy học, ở các phương diện: nhận thức, hành động, xúc cảm. Với từng môn học thì các mục tiêu trên được cụ thể hóa thành các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng và thái độ. Vì vậy, có thể nói bản chất của việc đánh giá KQHT của HS chính là việc xác định mức độ đạt được về kiến thức, kĩ năng và thái độ của người học so với mục tiêu dạy học.
Từ những điều nói trên, có thể hiểu đánh giá KQHT là quá trình thu thập, phân tích và xử lí thông tin về kết quả học tập của HS, trên cơ sở đó đối chiếu với mục tiêu của môn học, lớp, của nhà trường tạo cơ sở cho những quyết định 9 sư phạm của GV, nhà trường và cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn. Để đánh giá KQHT của HS, ngoài các công cụ như bài kiểm tra, phiếu học tập, phiếu hỏi,. có thể sử dụng rubric. Rubric là một công cụ dùng để đo lường kết quả học tập của người học, nó là một bản hướng dẫn chấm điểm mà căn cứ vào đó có thể đánh giá được kết quả học tập của người học dựa trên tính tổng kết quả đạt được của nhiều tiêu chí, do đó nó có ý nghĩa hơn việc đơn thuần chỉ là cho điểm.
Rubric còn là một bản hướng dẫn hoạt động đối với người học, nó có thể giúp người học định hướng hoặc điều chỉnh hoạt động học tập sao cho đạt được tiêu chí đó. Tự đánh giá và tự đánh giá kết quả học tập Tự đánh giá là một hình thức đánh giá mà đối tượng tự đánh giá kết quả của việc nỗ lực thực hiện các nhiệm vụ học tập. Thông thường người tự đánh giá sử dụng các bộ công cụ đã được thiết kế trước để đo về những nội dung họ muốn biết về bản thân. Việc đánh giá có thể được thực hiện thông qua tự so sánh với các đối tượng khác đang có cùng chức năng, mục tiêu hoặc nhiệm vụ., để thấy được vị trí của mình so với những người đang thực hiện chức năng, nhiệm vụ tương xứng xung quanh.
Tự đánh giá về năng lực, sở thích, nhân cách và giá trị của bản thân sẽ giúp HS có nhận xét đúng về các mặt mạnh hoặc hạn chế của mình.