Tổng quan nghiên cứu

Quản lý tài sản công tại cơ quan hành chính nhà nước là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tối ưu hóa nguồn lực tài chính công và nâng cao hiệu lực bộ máy chính quyền. Tại Ủy ban nhân dân huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, khối lượng tài sản công được giao quản lý có quy mô rất lớn với 139 cơ sở nhà, đất có tổng diện tích đất trên 1.330.000 m², cùng 8 xe ô tô công vụ và hàng trăm danh mục máy móc thiết bị phục vụ 12 phòng ban chuyên môn, 58 đơn vị sự nghiệp công lập và 20 đơn vị hành chính cấp xã. Trong giai đoạn 2021-2023, tổng giá trị mua sắm tài sản công toàn huyện ghi nhận qua 866 quyết định đạt trên 9,85 tỷ đồng, phản ánh nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất không ngừng gia tăng nhằm phục vụ mục tiêu đưa huyện đạt chuẩn nông thôn mới năm 2023.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công trong bối cảnh thay đổi khung thể chế, đặc biệt khi chuyển tiếp từ Nghị quyết số 114/2018/NQ-HĐND sang Nghị quyết số 103/2023/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Tĩnh về phân cấp thẩm quyền. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý tài sản công giai đoạn 2021-2023, chỉ ra các điểm nghẽn và nguyên nhân gốc rễ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc tối ưu hóa hiệu suất sử dụng 100% trụ sở công vụ, hoàn thiện phương án sắp xếp 139 cơ sở nhà đất theo Nghị định số 67/2021/NĐ-CP và giảm thiểu lãng phí ngân sách nhà nước tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết Quản trị công mới kết hợp với lý thuyết Quản lý vòng đời tài sản công trong khu vực hành chính sự nghiệp. Lý thuyết Quản trị công mới nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền, minh bạch hóa trách nhiệm giải trình và tiếp cận theo cơ chế thị trường trong khai thác nguồn lực công. Lý thuyết Vòng đời tài sản xác lập quy trình quản trị khép kín trải qua 5 giai đoạn: hình thành tài sản (đầu tư xây dựng, mua sắm, tiếp nhận), quản lý vận hành (bảo dưỡng, sửa chữa), kiểm kê đánh giá hao mòn, khai thác tạo nguồn lực tài chính và xử lý tài sản (điều chuyển, bán, thanh lý, tiêu hủy).

Khung phân tích xây dựng dựa trên 5 khái niệm trọng tâm theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017:

  • Tài sản công tại cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập;
  • Tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công;
  • Phân cấp thẩm quyền quản lý tài sản công;
  • Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công;
  • Sắp xếp lại, xử lý nhà, đất công vụ.

Khung lý thuyết xác lập 6 tiêu chí đánh giá hiệu quả: tính kịp thời trong tổ chức thực thi pháp luật; mức độ tuân thủ phân cấp; chất lượng cập nhật cơ sở dữ liệu; việc ban hành quy chế nội bộ; tiến độ sắp xếp xử lý tài sản dôi dư; hiệu lực công tác thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với 90 đầu mối cơ quan, đơn vị thuộc huyện Kỳ Anh, bao gồm 12 phòng chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện, 58 đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, trung tâm y tế) và 20 Ủy ban nhân dân xã. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 139 cơ sở nhà đất thuộc diện sắp xếp theo Nghị định số 67/2021/NĐ-CP, 8 xe ô tô công vụ và 866 gói mua sắm tài sản công phát sinh trong giai đoạn 2021-2023.

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp được triển khai thông qua việc tổng hợp hệ thống văn bản pháp quy từ Trung ương đến địa phương, các báo cáo tình hình quản lý sử dụng tài sản công hằng năm, biên bản thẩm định giá nhà nước và cơ sở dữ liệu trên phần mềm quản lý tài sản công. Phương pháp phân tích bao gồm:

  • Thống kê mô tả: tổng hợp hiện trạng quy mô, giá trị và cơ cấu tài sản;
  • Phân tích so sánh: đối chiếu dữ liệu chuỗi thời gian 3 năm (2021, 2022, 2023) và so sánh sự chuyển biến về thẩm quyền giữa 2 giai đoạn phân cấp;
  • Phương pháp tổng hợp và quy nạp logic: đánh giá nguyên nhân khách quan, chủ quan để rút ra kết luận khoa học. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2021 đến tháng 12/2023, nghiệm thu hoàn thành vào tháng 4/2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác sắp xếp lại, xử lý nhà đất theo Nghị định số 67/2021/NĐ-CP đạt kết quả khả quan với 131 trên tổng số 139 cơ sở hoàn thành phương án xử lý, đạt tỷ lệ 94,2%. Cụ thể, Ủy ban nhân dân tỉnh đã phê duyệt giữ lại tiếp tục sử dụng 120 cơ sở, điều chuyển 2 cơ sở và chuyển giao 9 cơ sở dôi dư về địa phương quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn 8 cơ sở chưa hoàn thành phương án (chiếm 5,8%), gồm 2 cơ sở chờ điều chuyển cho Công an tỉnh làm trụ sở công an xã và 6 cơ sở thuộc diện bán tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

Thứ hai, việc thực hiện phân cấp quản lý theo Nghị quyết số 103/2023/NQ-HĐND đã tạo bước đột phá về tự chủ tài chính cho cấp cơ sở. Hạn mức quyết định mua sắm tài sản công phân cấp cho Thủ trưởng đơn vị cấp huyện và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được nâng từ dưới 100 triệu đồng lên dưới 500 triệu đồng. Nhờ đó, trong giai đoạn 2021-2023, cấp cơ sở đã chủ động quyết định 860 trên 866 gói mua sắm (chiếm 99,3% tổng số quyết định) với giá trị 8,66 tỷ đồng, giảm tải đáng kể thủ tục hành chính cho cấp huyện và cấp tỉnh.

Thứ ba, định mức xe ô tô phục vụ công tác chung được rà soát chặt chẽ theo Nghị định số 72/2023/NĐ-CP. Do huyện Kỳ Anh đáp ứng đủ 2 tiêu chí là có 20 đơn vị hành chính cấp xã và diện tích tự nhiên đạt 760,28 km² (vượt ngưỡng 450 km²), định mức tối đa được xác định là 8 xe ô tô. Huyện đã lập phương án giữ lại tiếp tục sử dụng 5 xe, thanh lý 1 xe xuống cấp nghiêm trọng và đề xuất trang bị bổ sung 3 xe để đáp ứng nhu cầu công tác.

Thứ tư, công tác thanh tra chuyên đề và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu còn nhiều hạn chế. Trong suốt giai đoạn 2021-2023, huyện chưa tổ chức được cuộc thanh tra chuyên đề độc lập nào về quản lý tài sản công. Biên chế chuyên trách thiếu hụt nghiêm trọng khi chỉ có 55 công chức thực tế trên tổng số 75 biên chế được giao năm 2023 (thiếu 20 biên chế).

Thảo luận kết quả

Kết quả sắp xếp tài sản nhà đất và thẩm quyền mua sắm có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cơ cấu phương án xử lý 139 cơ sở nhà đất và bảng tổng hợp 866 gói mua sắm tài sản công. Dữ liệu cho thấy sự dịch chuyển rõ nét từ mô hình quản lý tập trung quan liêu sang mô hình phân cấp mạnh mẽ cho cơ sở. Việc tăng hạn mức phê duyệt mua sắm lên dưới 500 triệu đồng giúp rút ngắn thời gian giải ngân và nâng cao tính chịu trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách.

Tuy nhiên, việc đồng bộ dữ liệu từ Phần mềm Đăng ký tài sản nhà nước sang Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công gặp nhiều khó khăn. Quy định mới mở rộng đối tượng kê khai xuống toàn bộ tài sản có nguyên giá từ 10 triệu đồng trở lên đã tạo áp lực lớn cho đội ngũ kế toán cơ sở. So sánh với kinh nghiệm quản lý tại huyện Đan Phượng (Hà Nội) và huyện Minh Long (Quảng Ngãi), huyện Kỳ Anh cần đẩy mạnh hơn nữa ứng dụng phần mềm dùng chung và thiết lập cơ chế giám sát thường xuyên của Hội đồng nhân dân nhằm khắc phục tình trạng 8 cơ sở nhà đất dôi dư chậm bán đấu giá gây thất thu ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và đồng bộ 100% dữ liệu tài sản công trên phần mềm quốc gia. Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chủ trì hướng dẫn 58 đơn vị sự nghiệp và 20 xã rà soát, kiểm kê toàn bộ tài sản cố định có nguyên giá từ 10 triệu đồng trở lên; hoàn thành cập nhật thông tin biến động tài sản trước ngày 31 tháng 01 hằng năm, phấn đấu đạt tỷ lệ chuẩn hóa dữ liệu 100% trong Quý II/2025.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến độ xử lý dứt điểm 8 cơ sở nhà đất tồn đọng. Ủy ban nhân dân huyện Kỳ Anh phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính và Công an tỉnh hoàn tất thủ tục điều chuyển 2 cơ sở cho công an xã; đồng thời phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất tổ chức bán đấu giá công khai tài sản trên đất và chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với 6 cơ sở dôi dư còn lại, hoàn thành mục tiêu 100% phương án sắp xếp theo Nghị định số 67/2021/NĐ-CP trước ngày 31/12/2025.

Thứ ba, tăng cường công tác thanh tra chuyên đề và kiểm tra nội bộ. Thanh tra huyện chủ trì, phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch tổ chức tối thiểu 2 cuộc thanh tra chuyên đề mỗi năm về việc chấp hành tiêu chuẩn, định mức mua sắm, sử dụng và bảo dưỡng tài sản công; kiên quyết xử lý các hành vi cho thuê, cho mượn tài sản sai quy định theo Nghị định số 63/2019/NĐ-CP.

Thứ tư, kiện toàn tổ chức bộ máy và triển khai cơ chế khoán kinh phí. Đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh bổ sung đủ 20 biên chế công chức còn thiếu cho huyện; tổ chức 2 đợt tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu hằng năm cho 100% cán bộ kế toán. Đồng thời, Ủy ban nhân dân huyện xây dựng đề án khoán kinh phí sử dụng xe ô tô công vụ cho các chức danh đủ tiêu chuẩn từ năm 2025, phấn đấu tiết kiệm từ 15% đến 20% chi phí vận hành xe công.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Lãnh đạo và cán bộ quản lý tài sản công tại Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã: Luận văn cung cấp hướng dẫn thực hành chi tiết về quy trình phân cấp mua sắm, thanh lý tài sản theo Nghị quyết số 103/2023/NQ-HĐND và kỹ năng lập phương án sắp xếp nhà đất theo Nghị định số 67/2021/NĐ-CP.

Thứ hai, Cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh (Sở Tài chính, Hội đồng nhân dân tỉnh): Tài liệu là căn cứ thực tiễn giá trị để đánh giá tác động sau 5 năm thi hành Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017 và hoàn thiện các văn bản phân cấp quản trị công sản trên địa bàn.

Thứ ba, Đơn vị sự nghiệp công lập (Trường học, Trung tâm y tế): Cung cấp khung pháp lý và giải pháp vận hành tài sản chuyên dùng, quy trình hạch toán hao mòn theo Thông tư số 23/2023/TT-BTC nhằm tối ưu hóa 58 cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công: Đề án đóng vai trò là tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp kết hợp phân tích định lượng chuỗi số liệu tài chính 3 năm với nghiên cứu thể chế quản lý nhà nước cấp địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Nghị quyết số 103/2023/NQ-HĐND của tỉnh Hà Tĩnh mang lại thay đổi cốt lõi nào cho huyện Kỳ Anh? Nghị quyết nâng hạn mức thẩm quyền quyết định mua sắm tài sản của Thủ trưởng đơn vị cấp huyện và Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã từ dưới 100 triệu đồng lên dưới 500 triệu đồng. Điều này giúp các đơn vị chủ động giải quyết 860 gói mua sắm tại cơ sở mà không cần trình Chủ tịch huyện phê duyệt.

Căn cứ vào tiêu chí nào để huyện Kỳ Anh xác định định mức 8 xe ô tô phục vụ công tác chung? Theo Điều 12 Nghị định số 72/2023/NĐ-CP, huyện Kỳ Anh đáp ứng 2 tiêu chí bắt buộc: có 20 đơn vị hành chính cấp xã (tiêu chuẩn từ 15 xã trở lên) và có diện tích tự nhiên 760,28 km² (tiêu chuẩn từ 450 km² trở lên), do đó được bố trí mức tối đa là 8 xe.

Tiến độ sắp xếp 139 cơ sở nhà đất công của huyện Kỳ Anh hiện nay đạt tỷ lệ bao nhiêu? Huyện đã hoàn thành xử lý 131 cơ sở, đạt tỷ lệ 94,2% (gồm 120 cơ sở giữ lại tiếp tục sử dụng, 2 cơ sở điều chuyển và 9 cơ sở chuyển giao địa phương). Còn 8 cơ sở (5,8%) đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục điều chuyển và bán đấu giá.

Những khó khăn chính khi cập nhật Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công tại huyện Kỳ Anh là gì? Khó khăn xuất phát từ việc phần mềm mới mở rộng đối tượng kê khai bắt buộc xuống tất cả tài sản có nguyên giá từ 10 triệu đồng trở lên. Việc đồng bộ dữ liệu cũ cùng với tình trạng thiếu 20 biên chế công chức khiến việc nhập liệu và chuẩn hóa thông tin bị chậm tiến độ.

Huyện Kỳ Anh cần thực hiện những biện pháp gì để kiểm soát nguy cơ thất thoát tài sản công? Huyện cần tổ chức định kỳ 2 cuộc thanh tra chuyên đề mỗi năm, ban hành quy chế phối hợp giữa các phòng ban chuyên môn, và thực hiện công khai 100% hoạt động mua sắm, thanh lý tài sản trên Cổng thông tin điện tử trước ngày 31 tháng 01 hằng năm.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện 139 cơ sở nhà đất, 8 xe ô tô công vụ và 866 gói mua sắm tài sản công trị giá trên 9,85 tỷ đồng tại huyện Kỳ Anh giai đoạn 2021-2023.
  • Khẳng định tính hiệu quả của Nghị quyết số 103/2023/NQ-HĐND trong việc phân cấp mua sắm tài sản dưới 500 triệu đồng, tạo sự chủ động cho 100% đơn vị cơ sở.
  • Làm rõ tiến độ xử lý nhà đất đạt 94,2% và chỉ ra điểm nghẽn tại 8 cơ sở dôi dư cùng tình trạng thiếu hụt 20 biên chế chuyên trách.
  • Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình số hóa dữ liệu tài sản, kiện toàn bộ máy và tăng cường thanh tra chuyên đề giai đoạn 2024-2030.
  • Các cơ quan, đơn vị thuộc huyện Kỳ Anh cần khẩn trương quán triệt các khuyến nghị của đề án, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu để phát huy tối đa giá trị tài sản công phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.