CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI SẢN CÔNG 1. Tài sản công Điều 200 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định tài sản thuộc hình thức sở hữu Nhà nước như sau: “Tài sản thuộc hình thức sở hữu Nhà nước bao gồm đất đai, rừng tự nhiên, rừng trồng có nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, núi, sông, hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi từ nhiên ở vùng biển, thềm lụcđịa và vùng trời, phần vốn và tài sản do Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, công trình thuộc các ngành và lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, ngoại giao, quốc phòng, an ninh cùng các tài sản khác do pháp luật quy định”. Theo Điều 3, Luật Tài sản công ban hành năm 2017 thì Tài sản công là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản l , bao gồm tài sản công phục vụ hoạt động quản l , cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại c quan, t chức, đ n vị tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ch quốc gia, lợi ch công cộng tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân tài sản công tại doanh nghiệp tiền thuộc ngân sách nhà nước, các quỹ tài ch nh nhà nước ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nước đất đai và các loại tài nguyên khác.
Như vậy, tài sản công là những tài sản được hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước, tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước theo quy định của pháp luật. Đặc điểm tài sản công Tài sản công rất phong phú về số lượng chủng loại, mỗi loại tài sản có đặc điểm, tính chất, công dụng khác nhau. Chúng có những đặc điểm sau: Thứ nhất Tài sản công trong c quan hành ch nh được đầu tư xây dựng, mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước hoặc có nguồn từ ngân sách NN. 8 Trừ một số tài sản đặc biệt như: đất đai, tài sản được xác lập sở hữu Nhà nước, sau đó được chuyển giao cho cơ quan hành chính quản lý sử dụng; còn lại đại bộ phận tài sản công dùng trong các cơ quan hành chính là những tài sản được hình thành từ kết quả đầu tư xây dựng, mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước hoặc có nguồn từ ngân sách nhà nước (thừa kế của thời kỳ trước).
Ngay cả những tài sản thiên nhiên ban tặng như đất đai, tài nguyên, các cơ quan hành chính muốn sử dụng được cũng phải đầu tư chi phí bằng tiền của ngân sách nhà nước cho các công việc khảo sát, thăm dò, đo đạc, san lấp mặt bằng, tiền trưng mua đất (tiền bồi thường đất). Bên cạnh đó là những tài sản được hình thành từ nguồn viện trợ không hoàn lại, tài sản do dân đóng góp xây dựng và tài sản được xác lập quyền sở hữu Nhà nước. Đối với tài sản này, ngân sách nhà nước không trực tiếp đầu tư xây dựng và mua sắm mà chỉ giao tài sản cho các cơ quan sử dụng. Nhưng các tài sản này trước khi giao cho các cơ quan hành chính sử dụng, đều phải xác lập quyền sở hữu Nhà nước.
Khi các tài sản này được xác lập quyền sở hữu Nhà nước, thì giá trị của các tài sản đều được ghi thu cho ngân sách nhà nước. Thứ hai Sự hình thành và sử dụng tài sản công phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng c quan. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, tài sản công chỉ đơn thuần là điều kiện vật chất, là phương tiện để cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng. Tài sản công của các cơ quan này lớn nhất là trụ sở làm việc, các phương tiện giao thông vận tải phục vụ đi lại công tác, các trang thiết bị, máy móc và phương tiện làm việc.
Số lượng tài sản công cần phải có tuỳ thuộc vào cơ cấu tổ chức bộ máy và biên chế cán bộ, công chức, viên chức của mỗi cơ quan, đơn vị. Đối với các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội; tài sản công chỉ đơn thuần là phương tiện để các tổ chức này thực hiện các hoạt động thuộc chức năng, nhiệm vụ của mình nhằm phát huy vai trò của tổ chức này. Tài sản công của tổ chức này cũng như các cơ quan quản lý nhà nước là công sở, phương tiện 9 giao thông vận tải phục vụ công tác và các máy móc, trang thiết bị văn phòng và các tài sản khác. Số lượng tài sản công cần phải có tuỳ thuộc vào cơ cấu tổ chức bộ máy và số lượng cán bộ, công nhân viên trong các tổchức.
Thứ ba Vốn đầu tư xây dựng và mua sắm tài sản công không thu hồi được trong quá trình sử dụng tài sản công Khác với doanh nghiệp kinh doanh, tài sản công trong cơ quan hành chính chủ yếu là những tài sản trong lĩnh vực tiêu dùng của cải vật chất, không thuộc lĩnh vực sản xuất kinh doanh; trong quá trình sử dụng không tạo ra sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ để đưa ra thị trường; do đó, không chuyển giá trị bị hao mòn vào giá thành của sản phẩm hoặc chi phí lưu thông. Vì thế, trong quá trình sử dụng, tuy tài sản bị hao mòn nhưng không trích khấu hao được (đối với tài sản cố định). Do không thực hiện trích khấu hao tài sản cố định, nên nguồn vốn đầu tư xây dựng, mua sắm tài sản không thu hồi được trong quá trình sử dụng và không có nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước trong việc sử dụng. Tuy nhiên, Nhà nước phải nắm chính xác giá trị và giá trị còn lại của tài sản để phục vụ cho công tác quản lý tài sản thông qua việc quy định chế độ tính hao mòn tài sản cố định trong khu vực hành chính sự nghiệp.
Vai trò tài sản công Tài sản công là nền tảng để khôi phục và xây dựng kinh tế chung, để làm cho dân giàu, nước mạnh, để nâng cao đời sống nhân dân nên vai trò của tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước cũng bao hàm những vai trò chung của tài sản công đối với quốc gia trên các phương diện kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục. đồng thời tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước còn có những vai trò cụ thể nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan hành chính trên các mặt cơ bản sau đây: Thứ nhất: Tài sản công là điều kiện vật chất đầu tiên và không thể thiếu để các cơ quan nhà nước, các tổ chức thực hiện nhiệm vụ được Nhà nước giao; nhất là nhiệm vụ hoạch định đường lối, chính sách, xây dựng và ban hành hệ thống 10 pháp luật, thực hiện quản lý nhà nước, giữ gìn bảo vệ đất nước, đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, mở mang dân trí. Thứ hai: Tài sản công là điều kiện vật chất khẳng định vai trò lãnh đạo của cơ quan công quyền, tạo niềm tin, sự uy nghiêm của pháp luật nhưng cũng tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân sống làm việc theo đúng pháp luật nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính cúng như các bên liên quan. Thứ ba: Tài sản công là điều kiện vật chất để mọi công dân tiếp xúc, phản ảnh nguyện vọng của mình với cơ quan nhà nước; là điều kiện vật chất để tiếp thu khoa học công nghệ, kinh nghiệm quản lý, tinh hoa văn hoá nhân loại; nơi giao dịch hợp tác quốc tế trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh, văn hoá, giáo dục và Đào tạo , y tế, xã hội, khoa học và công nghệ v.
Phân loại tài sản công Việc phân loại tài sản công trong cơ quan hành chính trước hết cũng được thực hiện theo cách phân loại tài sản. Tuy nhiên, để việc quản lý tài sản công khu vực hành chính có hiệu quả, người ta lại tiếp tục phân loại tài sản ở khu vực này một cách cụ thể hơn. Dựa trên những tiêu thức khác nhau, tài sản công khu vực hành chính được áp dụng các cách phân loại khác nhau: Cách thứ nhất: Phân loại tài sản công theo nguồn gốc hình thành - Tài sản tự nhiên: Là loại tài sản do thiên nhiên ban tặng cho con người và thuộc chủ quyền riêng của từng quốc gia như đấ đai, tài nguyên, khoáng sản, vùng biển, danh lam thắng cảnh,… - Tài sản nhân tạo: Là tất cả tài sản con người tạo ra qua từng thế hệ như hệ thống cơ sở hạ tầng, các công trình văn hóa, cơ sở sản xuất kinh doanh, công sở, phương tiện đi lại, thiết bị văn phòng,. Tài sản nhân tạo được hình thành do đầu tư, mua sắm bằng kinh phí của Nhà nước và những tài sản hiến tặng từ các cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài.
Cách thứ hai: Phân loại theo mục đích sử dụng: Tài sản công dùng cho mục đ ch công cộng: 11 Những tài sản là đất đai, hệ thống giao thông hàng không, đường thủy, đường bộ, đường sắt, hệ thống thủy lợi, hệ thống chiếu sáng, cấp thoát nước, công viên, hệ thống các công trình văn hóa, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Tài sản công dùng cho sản xuất kinh doanh: Đất đai giao cho các thành phần kinh tế khai thác sử dụng, tài nguyên thiên nhiên, nhà xưởng, trang thiết bị máy móc, phương tiện vận tải… vốn bằng tiền do các doanh nghiệp quản lý nhà nước sử dụng vào sản xuất kinh doanh hoặc Nhà nước dùng các tài sản này góp vốn vào các công ty cổ phần giao hoặc cho các tổ chức kinh tế, hộ gia đình và cá nhân thuê lại. Tài sản công thuộc khu vực hành ch nh sự nghiệp: Đất đai, nhà xưởng, công trình, vật kiến trúc, trang thiết bị làm việc, thiết bị chuyên dùng khác phục vụ cho hoạt động quản lý nhà nước, hoạt động hành chính sự nghiệp mà nhà nước giao cho các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị - xã hội,… quản lý và sử dụng. Cách thứ ba: Phân loại theo đặc điểm và tính chất tài sản: Bộ luật dân sự 2015 xác định rõ: “Tài sản bao gồm bất động sản và động sản.
Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tư ng lai”.