CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG CỦA CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP 1. Tài sản công của các đơn vị sự nghiệp 1. Đơn vị sự nghiệp Đơn vị sự nghiệp là: “đơn vị do nhà nước thành lập để hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân”. Các ĐVSN hoạt động trong các lĩnh vực như: giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao, nông lâm ngư nghiệp, thủy lợi và các ĐVSN kinh tế khác.
Theo quy định tại Luật quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, các ĐVSN gồm 2 loại: ĐVSN tự chủ tài chính và ĐVSN chưa tự chủ tài chính. Theo Nghị định số 43/2006/NĐ – CP ban hành ngày 25/4/2006 căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp, đơn vị sự nghiệp được phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động); - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động); - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do 5 ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động). Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp: Là tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích lợi nhuận là chính, không như hoạt động sản xuất kinh doanh vì mục đích lợi nhuận của các doanh nghiệp. Nhà nước đã tổ chức và tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp để cung ứng sản phẩm, dịch vụ xã hội công cộng, hỗ trợ các ngành, các lĩnh vực kinh tế hoạt động, thúc đẩy phát triển con người, phát triển kinh tế.
Sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp là sản phẩm mang lại lợi ích có tính bền vững và gắn với quá trình tạo ra của cải vật chất, giá trị tinh thần. Sản phẩm đó là hàng hóa công cộng tác động đến con người về trí và lực tạo điều kiện cho hoạt động của con người, tác động đến đời sống của con người và quá trình tái sản xuất xã hội. Tài sản công của các đơn vị sự nghiệp Theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2002 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: “Tài sản được biểu hiện dưới hình thái vật chất như nhà xưởng, máy móc, thiết bị, vật tư, hàng hoá hoặc không thể hiện dưới hình thái vật chất như bản quyền, bằng sáng chế nhưng phải thu được lợi ích kinh tế trong tương lai và thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp.TS Nguyễn Văn Xa: “ Tài sản công là những tài sản được hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước, tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước theo quy định của pháp luật; đất đai, rừng tự nhiên, núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi tự nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời”. TSC của ĐVSN là những tài sản mà nhà nước giao cho cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân (của nhà 6 nước), tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức khác trực tiếp quản lý, sử dụng phục vụ cho việc thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị.
TSC của ĐVSN bao gồm: - Đất đai (đất sử dụng làm trụ sở làm việc, đất xây dựng cơ sở hoạt động sự nghiệp công) - Nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất đai: Nhà làm việc, nhà kho, nhà hội trường, nhà câu lạc bộ nhà văn hoá, nhà tập và thi đấu thể thao, nhà bảo tồn bảo tàng, nhà trẻ nhà mẫu giáo, nhà xưởng, trường học, giảng đường, ký túc xá, bệnh viện, trạm xá, nhà an dưỡng, nhà khách, nhà ở, nhà công vụ, nhà khác,. - Các tài sản khác gắn liền với đất đai gồm: Giếng khoan, giếng đào, sân chơi, sân phơi, cầu cống, hệ thống cấp thoát nước, đê, đập, đường sá (do đơn vị đầu tư xây dựng), sân vận động, bể bơi, trường bắn, các lăng tẩm, tượng đài, tường rào bao quanh,. - Các phương tiện giao thông vận tải: xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy, phương tiện vận tải đường bộ khác; phương tiện vận tải đường thuỷ (ca nô, xuồng máy các loại; tàu thuỷ các loại; ghe thuyền các loại, phương tiện vận tải đường thuỷ khác); Phương tiện vận tải đường không (máy bay các loại),. - Phương tiện truyền dẫn: Hệ thống dây điện thoại, tổng đài điện thoại, phương tiện truyền dẫn điện,.
- Các máy móc, trang thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác: Máy vi tính, máy in, máy photocopy, máy chiếu, máy huỷ tài liệu, máy đun nước, thiết bị lọc nước, máy hút ẩm, máy hút bụi, máy điều hoà không khí, tủ lạnh, tủ đá, máy giặt, thiết bị nghe nhìn, thiết bị lưu trữ thông tin dữ liệu, thiết bị phòng cháy chữa cháy, bộ bàn ghế, tủ, két sắt, máy móc thiết bị thí nghiệm,. 7 Những tài sản trên đây là cơ sở vật chất cần thiết để tiến hành các hoạt động quản lý nhà nước, các hoạt động sự nghiệp công và các hoạt động xã hội khác. Các ĐVSN chỉ có quyền quản lý, sử dụng các tài sản này để thực hiện nhiệm vụ được giao, không có quyền sở hữu. Việc sử dụng tài sản phải đúng mục đích, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước ban hành; không được sử dụng vào mục đích cá nhân, kinh doanh và mục đích khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Phân loại tài sản công của các đơn vị sự nghiệp Để nhận biết và có các biện pháp quản lý có hiệu quả, TSC của ĐVSN được phân loại theo các tiêu thức như sau: Cách thứ nhất, dựa theo công dụng TSC của các ĐVSN được chia thành: - Trụ sở làm việc gồm: đất đai, nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất đai, các tài sản khác gắn liền với đất đai. Đây là những tài sản có giá trị lớn và sử dụng trong nhiều năm hay vĩnh viễn không mất đi. Tài sản loại này thường có nguồn gốc do lịch sử để lại hoặc đầu tư mới thời gian đầu tư rất dài kinh phí rất lớn nên một số nước có những cách quản lý riêng. - Phương tiện vận tải gồm: xe ô tô phục vụ công tác và các phương tiện vận tải khác.
Đây là những tài sản giá trị khá lớn cần thiết trong công việc hàng ngày. Giá trị hao mòn hàng năm lớn, thời gian sử dụng ngắn hơn nhóm tài sản cố định là trụ sở làm việc. Ở mỗi quốc gia khác nhau có cách quản lý tài sản này khác nhau do quan niệm về giá trị tài sản và quy mô kinh tế. - Máy móc, trang thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác.
Đây là nhóm tài sản có thể hao mòn hết ngay trong năm. Nhóm này rất đa dạng tùy thuộc vào từng cơ quan hành chính. Việc quản lý được thực hiện thông qua ghi sổ theo dõi hay phiếu tài sản đơn giản. 8 Cách thứ hai, dựa vào đặc điểm, tính chất, hoạt động của tài sản, TSC trong ĐVSN bao gồm: - Tài sản hữu hình là “những cái có thể dùng giác quan nhận biết được hoặc dùng đơn vị cân đo đong đếm được” - Tài sản vô hình là “những tài sản thể hiện ra bằng những lợi ích kinh tế.
Chúng không có cấu tạo vật chất mà tạo ra những quyền và những ưu thế đối với người sở hữu và thường sinh ra thu nhập cho người sở hữu chúng”. Tài sản vô hình bao gồm: Giá trị quyền sử dụng đất, bằng phát minh sáng chế, bản quyền tác giả, kiểu dáng công nghiệp, phần mềm máy tính,… Cách thứ ba, phân loại theo đặc điểm hao mòn của tài sản TSC được chia thành: - Tài sản hao mòn: là tài sản khi qua sử dụng bị hao mòn qua thời gian như: máy móc thiết bị, phương tiện đi lại. - Tài sản không bị hao mòn: là tài sản khi qua sử dụng mà cơ bản vẫn giữ được hình dạng như ba đầu như: đất đai, cây lâu năm,… 1. Quản lý tài sản công của các đơn vị sự nghiệp 1.
Nguyên tắc quản lý tài sản công TSC phong phú về chủng loại, mỗi loại có tính năng, công dụng khác nhau, được phân bổ ở khắp mọi miền đất nước, được giao cho các ngành, các cấp, các tổ chức, cá nhân trực tiếp sử dụng phục vụ cho các hoạt động: quản lý nhà nước, giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, nghiên cứu khoa học, thể dục thể thao, quốc phòng, an ninh, ngoại giao,… từ cấp cơ sở đến các hoạt động ở Trung ương. Do đó, việc quản lý TSC phải được tổ chức thực hiện theo những nguyên tắc cơ bản sau: 9 - Thống nhất về cơ chế, chính sách, chế độ quản lý TSC theo đúng Nghị định số 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với ĐVSN, Quyết định số 32/2008/QĐ-BTC ngày 29/5/2008 của Bộ tài chínhngày 29/5/2008 của Bộ tài chính về việc ban hành chế độ quản lý, tính hao mòn tài sản cố định trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức có sử dụng ngân sách nhà nước và Thông tư số 68/2012/TT-BTC hướng dẫn thực hiện đấu thầu mua sắm tài sản nhằm duy trì hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước bằng vốn nhà nước; đồng thời phải có cơ chế, chính sách, chế độ quản lý, sử dụng đối với những tài sản có tính đặc thù riêng. Thống nhất quản lý trên cơ sở để đảm bảo cơ chế, chính sách, chế độ quản lý TSC phù hợp do TSC rất phong phú về tính năng và chủng loại, tránh tình trạng gây thất thoát lãng phí.