Luận văn phát triển công cụ ngoại hối phái sinh tại NHTM Việt Nam

Tôi có thể tạo meta tags cho bài viết của bạn như sau: { "ai_description": "Phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương

• Tác giả: Tạ Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS.Nguyễn Thị Diệu Chi
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại
• Loại tài liệu: Luận văn cao học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thị trường ngoại hối phái sinh

Thị trường ngoại hối phái sinh là nơi diễn ra các giao dịch về các công cụ phái sinh dựa trên tỷ giá hối đoái. Các công cụ phái sinh này bao gồm hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi. Những công cụ này giúp các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính khác quản lý rủi ro tỷ giá hối đoái và tăng cường hiệu quả trong hoạt động kinh doanh.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thị trường ngoại hối phái sinh

Thị trường ngoại hối phái sinh là một phần quan trọng của thị trường tài chính, nơi cung cấp các công cụ để quản lý rủi ro và tăng cường lợi nhuận. Các công cụ phái sinh trên thị trường này bao gồm hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi, mỗi loại có đặc điểm và chức năng riêng.

1.2. Vai trò của thị trường ngoại hối phái sinh trong kinh tế

Thị trường ngoại hối phái sinh đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các tổ chức tài chính và doanh nghiệp quản lý rủi ro tỷ giá hối đoái, từ đó tăng cường hiệu quả kinh doanh và ổn định tài chính.

II. Phân tích vấn đề phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh

Phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đang trở thành một vấn đề quan trọng. Việc phát triển này không chỉ giúp các ngân hàng thương mại tăng cường hiệu quả kinh doanh mà còn góp phần ổn định thị trường tài chính và tăng cường sự cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng.

2.1. Hiện trạng phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh

Hiện tại, thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn phát triển ban đầu. Các ngân hàng thương mại đang dần quan tâm và tham gia vào thị trường này, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức cần được giải quyết.

2.2. Những thách thức và hạn chế trong phát triển thị trường

Một số thách thức và hạn chế trong phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam bao gồm thiếu thông tin, hạn chế về năng lực và kinh nghiệm của các ngân hàng thương mại, cũng như sự thiếu đồng bộ trong chính sách và quy định của cơ quan quản lý.

III. Giải pháp phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh

Để phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần tăng cường thông tin và nâng cao nhận thức về thị trường này. Thứ hai, cần đầu tư vào năng lực và kinh nghiệm của các ngân hàng thương mại. Cuối cùng, cần hoàn thiện hệ thống chính sách và quy định để tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của thị trường.

3.1. Tăng cường thông tin và nhận thức

Tăng cường thông tin và nhận thức về thị trường công cụ ngoại hối phái sinh là bước đầu tiên quan trọng. Điều này giúp các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính khác hiểu rõ về các công cụ phái sinh và cách sử dụng chúng để quản lý rủi ro và tăng cường hiệu quả kinh doanh.

3.2. Đầu tư vào năng lực và kinh nghiệm

Đầu tư vào năng lực và kinh nghiệm của các ngân hàng thương mại là yếu tố quan trọng để phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh. Điều này bao gồm việc đào tạo nhân viên, tăng cường cơ sở hạ tầng và công nghệ, cũng như phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới.

IV. Kết luận và ứng dụng

Kết luận lại, phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam là một vấn đề quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các giải pháp phù hợp sẽ giúp tăng cường hiệu quả kinh doanh, ổn định tài chính và tăng cường sự cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng. Ứng dụng các công cụ phái sinh trên thị trường này sẽ giúp các tổ chức tài chính và doanh nghiệp quản lý rủi ro và tăng cường lợi nhuận.

4.1. Ứng dụng các công cụ phái sinh

Ứng dụng các công cụ phái sinh trên thị trường ngoại hối phái sinh sẽ giúp các tổ chức tài chính và doanh nghiệp quản lý rủi ro và tăng cường lợi nhuận. Điều này bao gồm việc sử dụng hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi để giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả kinh doanh.

4.2. Tương lai của thị trường công cụ ngoại hối phái sinh

Tương lai của thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam là rất hứa hẹn. Với sự phát triển của thị trường này, các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính khác sẽ có thể tăng cường hiệu quả kinh doanh, ổn định tài chính và tăng cường sự cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính toàn cầu chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của các công cụ phái sinh tiền tệ với tổng giá trị giao dịch vượt mức 483 nghìn tỷ USD theo báo cáo của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Tuy nhiên, tại Việt Nam, quy mô giao dịch ngoại hối phái sinh bình quân ngày vào năm 2016 chỉ đạt khoảng 150 triệu USD, khoảng cách rất lớn khi đặt cạnh mức 54 tỷ USD của thị trường Singapore. Sự biến động khó lường của các đồng tiền chủ chốt như USD, EUR và GBP đặt các ngân hàng thương mại cùng cộng đồng doanh nghiệp trước những rủi ro tỷ giá và chi phí tài chính nghiêm trọng.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là làm rõ thực trạng vận hành của thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, chỉ ra những rào cản nội tại khiến thị trường chưa phát triển tương xứng với tiềm năng dù đã xuất hiện từ cuối thập niên 1990. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hoạt động giai đoạn 2005 – 2016 và đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện các sản phẩm phái sinh tiền tệ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 nhóm nghiệp vụ chính: hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu mang ý nghĩa định hướng quan trọng khi cung cấp các chỉ số đo lường thực tế, hỗ trợ các ngân hàng thương mại – đơn vị đảm nhận trên 50% doanh số thanh toán nhập khẩu cả nước – thúc đẩy tỷ trọng giao dịch phái sinh từ mức 11,74% năm 2008 lên trên 20% vào năm 2016 và tiếp tục mở rộng quy mô phòng vệ rủi ro trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của Lý thuyết thị trường tài chính và phân bổ rủi ro kết hợp với Lý thuyết tỷ giá ngang giá lãi suất (Interest Rate Parity - IRP) cùng mô hình định giá tài sản phái sinh. Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra các hoạt động mua bán ngoại tệ, trong đó giao dịch giữa các ngân hàng thương mại chiếm tới 85% tổng doanh số toàn cầu. Công cụ phái sinh ngoại hối là những hợp đồng tài chính có giá trị phụ thuộc vào biến số cơ sở là tỷ giá hối đoái, đóng vai trò là công cụ bảo hiểm rủi ro, chuyển giao tổn thất và hỗ trợ hoạt động kinh doanh chênh lệch giá.

Hệ thống lý thuyết phân loại 4 công cụ ngoại hối phái sinh cốt lõi:

• Hợp đồng kỳ hạn (Forward): Thỏa thuận mua bán một lượng ngoại tệ tại thời điểm xác định trong tương lai với mức tỷ giá chốt trước.
• Hợp đồng hoán đổi (Swap): Cam kết song phương về việc đồng thời mua vào và bán ra một đồng tiền nhất định với hai ngày giá trị khác nhau.
• Hợp đồng quyền chọn (Option): Thỏa thuận cho phép bên mua có quyền, nhưng không có nghĩa vụ, mua hoặc bán ngoại tệ theo tỷ giá thỏa thuận.
• Hợp đồng tương lai (Futures): Hợp đồng chuẩn hóa về khối lượng và thời hạn giao dịch được niêm yết tại các sở giao dịch tập trung.

Luận văn thiết lập khung đánh giá sự phát triển thị trường qua 4 chỉ tiêu định lượng: tỷ trọng thương vụ phái sinh trên tổng giao dịch ngoại hối, tốc độ tăng trưởng doanh số và lợi nhuận phái sinh qua từng năm, tỷ trọng đóng góp của doanh số phái sinh vào tổng doanh thu kinh doanh ngoại hối, và tốc độ tăng trưởng số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp phân tích định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học. Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại, niên giám thống kê của Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Tổng cục Hải quan và Bộ Công Thương trong suốt giai đoạn 2005 – 2016.

Dữ liệu sơ cấp được thực hiện thông qua cuộc khảo sát chuyên gia với quy mô 200 phiếu phát ra, thu về 160 phản hồi hợp lệ (đạt tỷ lệ phản hồi 80%). Đối tượng khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào đội ngũ chuyên viên kinh doanh vốn, cán bộ quản lý ngoại hối tại 28 ngân hàng thương mại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo người trả lời có đầy đủ kiến thức nghiệp vụ chuyên sâu và trải nghiệm thực tế về thị trường.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh tổng hợp là nhằm bóc tách cấu trúc thị trường theo từng loại sản phẩm, đồng thời đối chiếu trực tiếp với kinh nghiệm từ các thị trường phát triển như Hoa Kỳ, Anh và các thị trường mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan để rút ra bài học thích ứng cho Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm trong giai đoạn 2005 – 2016 mang lại những phát hiện quan trọng về cấu trúc thị trường ngoại hối phái sinh Việt Nam:

Thứ nhất, quy mô thị trường còn rất khiêm tốn nhưng tốc độ tăng trưởng có sự cải thiện rõ nét. Doanh số giao dịch ngoại hối phái sinh bình quân ngày của Việt Nam chỉ đạt khoảng 150 triệu USD vào năm 2016, tương đương chưa đầy 0,3% so với mức 54 tỷ USD của Singapore. Mặc dù vậy, tỷ trọng giao dịch ngoại hối phái sinh trên tổng doanh số thị trường ngoại tệ đã tăng từ mức 11,74% năm 2008 lên trên 20% vào năm 2016.

Thứ hai, cơ cấu sản phẩm có sự phân hóa và mất cân đối sâu sắc:

• Hợp đồng hoán đổi (Swap) chiếm vị thế áp đảo tuyệt đối về doanh số và khối lượng giao dịch trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng.
• Hợp đồng kỳ hạn (Forward) chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 6,0% tổng doanh số ngoại tệ, dù duy trì mức tăng trưởng dương đều đặn trong giai đoạn 2014 – 2016.
• Hợp đồng quyền chọn (Option) sau giai đoạn thí điểm theo Công văn số 135/NHNN-QLNH năm 2003 tại Eximbank đã có bước tăng tốc từ 2010 đến 2014 nhưng quy mô vẫn còn nhỏ.
• Hợp đồng tương lai (Futures) tiền tệ hoàn toàn vắng bóng trên thị trường chính thức do chưa có sàn giao dịch tập trung và khung pháp lý điều chỉnh.

Thứ ba, khảo sát 160 chuyên viên ngân hàng ghi nhận nhu cầu tiềm năng cực kỳ lớn. Khoảng 90% chuyên gia quan tâm sâu sắc đến biến động tỷ giá hối đoái, hơn 80% lo ngại rủi ro phát sinh từ các khoản phải thu và phải trả bằng ngoại tệ của doanh nghiệp, và 84,5% khẳng định các công cụ phái sinh có triển vọng bùng nổ nếu được hoàn thiện cơ chế quản lý.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phát triển chưa tương xứng bắt nguồn từ cả rào cản vĩ mô lẫn vi mô. Về mặt pháp lý, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam vẫn nặng tính hành chính, thiếu các quy định chi tiết cho sản phẩm phái sinh cấu trúc phức tạp và hợp đồng tương lai. Khi đối chiếu với thị trường Anh – nơi doanh số hoán đổi ngoại hối tăng 110% từ 428 tỷ USD năm 2010 lên 899 tỷ USD năm 2016 – sự thành công của họ đến từ hệ thống pháp lý minh bạch và vai trò điều phối chuẩn hóa của các sở giao dịch lớn.

Về phía khách hàng, thói quen kinh doanh giao ngay (spot) và tâm lý e ngại chi phí mua quyền chọn đã hạn chế việc ứng dụng công cụ phái sinh. Nhằm trực quan hóa các phát hiện, sự chuyển dịch cơ cấu doanh số giao dịch giai đoạn 2008 – 2016 có thể được thể hiện qua biểu đồ cột chồng mô tả bước tăng tỷ trọng từ 11,74% lên trên 20%, cùng bảng so sánh chéo quy mô doanh số bình quân ngày giữa Việt Nam (150 triệu USD) và Anh (1.359 tỷ USD) để làm rõ khoảng cách phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn xây dựng 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam:

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và xây dựng sở giao dịch tập trung. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần ban hành thông tư hướng dẫn đồng bộ cho toàn bộ 4 nhóm hợp đồng phái sinh, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng giao dịch ngoại hối phái sinh lên mức 35% – 40% tổng doanh số thị trường ngoại hối trước năm 2025. Đồng thời, nghiên cứu thành lập Sở giao dịch phái sinh tiền tệ quốc gia hoặc tích hợp hệ thống giao dịch điện tử tự động tương tự mô hình GLOBEX của Hoa Kỳ.

Thứ hai, áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS và cơ chế thuế rõ ràng. Bộ Tài chính cần ban hành quy chế hạch toán giá trị hợp lý (fair value) và kế toán phòng ngừa rủi ro cho các công cụ tài chính phái sinh, hướng tới mục tiêu 100% các ngân hàng thương mại cổ phần công bố thông tin minh bạch về trạng thái phái sinh trong báo cáo tài chính hàng năm trong lộ trình 2 năm tới.

Thứ ba, nâng cấp hạ tầng công nghệ và chuẩn hóa năng lực nhân sự ngân hàng. Các ngân hàng thương mại cần dành 5% – 10% ngân sách đầu tư công nghệ hàng năm để trang bị hệ thống quản trị rủi ro thời gian thực (real-time risk management). Bên cạnh đó, thiết lập chương trình đào tạo định kỳ nhằm bảo đảm 100% cán bộ phòng kinh doanh vốn (Treasury) nắm vững kỹ thuật định giá và quản trị vị thế phái sinh phức tạp.

Thứ tư, thiết kế sản phẩm linh hoạt và đẩy mạnh tư vấn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Các ngân hàng thương mại cần chủ động phát triển các gói sản phẩm hoán đổi và quyền chọn kết hợp có chi phí tối ưu, phấn đấu nâng tỷ lệ doanh nghiệp xuất nhập khẩu ứng dụng công cụ phòng vệ tỷ giá từ mức dưới 15% hiện nay lên trên 30% trong giai đoạn trung hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn từ 28 ngân hàng thương mại và kinh nghiệm quốc tế tại 5 quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho công tác xây dựng cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt và hoàn thiện thông tư quản lý thị trường phái sinh.

Thứ hai, ban lãnh đạo và chuyên viên kinh doanh ngoại hối (Treasury) tại các ngân hàng thương mại. Kết quả phân tích giúp ngân hàng đánh giá chính xác năng lực cung ứng sản phẩm, áp dụng bộ 4 chỉ tiêu định lượng để đo lường hiệu quả hoạt động và tái cấu trúc danh mục kinh doanh tiền tệ.

Thứ ba, giám đốc tài chính (CFO) và bộ phận quản trị rủi ro tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn diện về ưu nhược điểm của từng hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho trên 50% dòng tiền thanh toán ngoại tệ.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế Tài chính – Ngân hàng. Tài liệu này là nguồn tham khảo chuẩn mực về cấu trúc thị trường ngoại hối phái sinh, phương pháp luận kết hợp định tính – định lượng và hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 2005 – 2016.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hợp đồng hoán đổi (Swap) lại chiếm tỷ trọng vượt trội trên thị trường ngoại hối Việt Nam? Hợp đồng hoán đổi được các ngân hàng thương mại sử dụng phổ biến nhất vì nó giải quyết đồng thời bài toán cân đối thanh khoản ngắn hạn bằng tiền đồng và ngoại tệ giữa các tổ chức tín dụng. Doanh số hoán đổi tăng trưởng liên tục nhờ khả năng vừa đáp ứng nhu cầu vốn hiện tại vừa khóa chặt tỷ giá chuyển đổi trong tương lai mà không làm phát sinh rủi ro vị thế mở.

Điểm khác biệt cơ bản giữa hợp đồng kỳ hạn (Forward) và hợp đồng tương lai (Futures) là gì? Hợp đồng kỳ hạn được thỏa thuận song phương trên thị trường phi tập trung (OTC) với các điều khoản linh hoạt theo nhu cầu của khách hàng, trong khi hợp đồng tương lai được chuẩn hóa 100% về khối lượng, kỳ hạn và giao dịch qua sở giao dịch tập trung với cơ chế ký quỹ hàng ngày nhằm loại bỏ rủi ro thanh toán từ đối tác.

Những rào cản chính khiến hợp đồng quyền chọn (Option) chưa phổ biến tại Việt Nam là gì? Sau giai đoạn thí điểm năm 2003 theo công văn 135/NHNN-QLNH, quyền chọn ngoại tệ vẫn phát triển chậm do doanh nghiệp ngại trả phí quyền chọn ban đầu, quy định trần phí của cơ quan quản lý từng có thời gian gây khó khăn cho việc định giá theo biến động thị trường, cùng với sự thiếu hụt các mô hình định giá tự động tại nhiều ngân hàng.

Bộ chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh gồm những gì? Bộ chỉ tiêu gồm 4 chỉ số cốt lõi: tỷ trọng thương vụ phái sinh trên tổng giao dịch ngoại hối, tốc độ tăng trưởng doanh số và lợi nhuận phái sinh năm sau so với năm trước, tỷ trọng doanh số phái sinh trong tổng doanh thu kinh doanh ngoại hối, và tốc độ gia tăng số lượng khách hàng tham gia giao dịch.

Bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ Hoa Kỳ và Anh có giá trị lớn nhất cho Việt Nam? Bài học cốt lõi là việc xây dựng các sở giao dịch tập trung với hệ thống thanh toán bù trừ tự động và sự tham gia của tổ chức bảo lãnh minh bạch như OCC tại Mỹ, kết hợp với việc cho phép giao dịch phái sinh phục vụ cả mục đích phòng ngừa rủi ro lẫn kinh doanh chênh lệch giá để tạo lập thanh khoản thị trường vượt mức 1.000 tỷ USD/ngày như tại Anh.

Kết luận

• Thị trường ngoại hối phái sinh Việt Nam đã có bước chuyển dịch tích cực khi tỷ trọng giao dịch tăng từ 11,74% năm 2008 lên trên 20% vào năm 2016, song quy mô 150 triệu USD/ngày vẫn còn khoảng cách lớn so với các trung tâm tài chính khu vực.
• Hợp đồng hoán đổi tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thanh khoản liên ngân hàng, trong khi các hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn và tương lai còn dư địa phát triển rất lớn cho nhóm khách hàng doanh nghiệp.
• Kết quả khảo sát 160 chuyên gia khẳng định 84,5% tin tưởng vào tiềm năng mở rộng của thị trường nếu có sự điều chỉnh chính sách và hạ tầng giao dịch đồng bộ.
• Đóng góp khoa học nổi bật của luận văn là hệ thống hóa bộ chỉ tiêu 4 thành phần định lượng và làm rõ tác động của các nhân tố vĩ mô – vi mô đến sự phát triển của thị trường phái sinh tiền tệ.
• Việc thực thi đồng bộ các giải pháp về hoàn thiện hành lang pháp lý, áp dụng IFRS, nâng cấp công nghệ ngân hàng và đa dạng hóa sản phẩm là yêu cầu cấp thiết để xây dựng thị trường tài chính vững mạnh.

Quý độc giả, chuyên gia tài chính và các nhà nghiên cứu hãy khai thác chi tiết các phân tích thực nghiệm và mô hình giải pháp trong luận văn để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tỷ giá cho tổ chức của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, quản trị rủi ro tỷ giá là vấn đề được nhiều doanh nghiệp, ngân hàng và nhà đầu tư đặc biệt quan tâm. Nguyên nhân là do những ngoại tệ mạnh như USD, EUR, GBP có nhiều biến động về giá trị, dẫn đến nhiều rủi ro và tổn thất khó lường về chi phí cho các đối tượng tham gia thị trường tài chính. Trong tình cảnh này, các công cụ phái sinh (CCPS) tiền tệ phát huy được vai trò hữu ích của mình trong việc giúp các chủ thể kinh tế phòng vệ hiệu quả trước những rủi ro thua lỗ có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ.

Các CCPS được biết đến lần đầu tiên vào thế kỷ XVII và dần được hoàn thiện và phát triển trong khoảng thời gian tương đối dài. Bằng chứng là doanh số giao dịch phái sinh trên thế giới tăng trưởng liên tục theo từng năm và mở rộng tính liên kết toàn cầu. Theo Báo cáo thường niên của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (2016), trên thế giới tổng giá trị giao dịch phái sinh đạt hơn 483. Các nhà đầu cơ và kinh doanh chênh lệch giá có thể thu được khoản lời đáng kể bằng việc kết hợp linh hoạt các CCPS và các công cụ tài chính.

Với vai trò quan trọng như vậy, các công cụ tài chính phức tạp này không chỉ phổ biến tại những nước phát triển như Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản mà hiện nay nó còn được sử dụng thường xuyên tại những quốc gia đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó khi các hoạt động ngoại hối phái sinh trở thành các công cụ hữu ích giúp ngân hàng và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (XNK) phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Mặc dù, từ cuối những năm 90, thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam đã xuất hiện tuy nhiên đến nay vẫn chưa phát triển hết tiềm năng và mới phổ biến ở một số Ngân hàng thương mại (NHTM) lớn, trong khi biến động tỷ giá ngày càng tăng cao và khó lường. Đặc biệt, theo chủ trương của Nhà nước, các NHTM còn đóng vai trò tiên phong trong kế hoạch phát triển thị trường phái sinh của Việt Nam.

Chính vì vậy, các NHTM Việt Nam cần tận dụng triệt để các CCPS trong hoạt động kinh doanh ngoại hối để góp phần tăng doanh thu, nâng lợi nhuận và giảm rủi ro kinh doanh. Chính từ thực tế đó, đề tài “Phát triển thị trường công cụ 2 ngoái hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam” được tác giả chọn nhằm làm rõ thực trạng hoạt động của thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn phát triển kinh tế hiện nay. Thông qua việc đánh giá hiện trạng, tác giả đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm mục đích hoàn thiện các sản phẩm ngoại hối phái sinh của Việt Nam trong tương lai. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chính của luận văn là bao gồm: - Làm rõ cơ sở lý luận về sự phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh; - Phân tích thực trạng, chỉ ra những điểm đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam; - Đề xuất những giải pháp và một số kiến nghị nhằm phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam.

Để thực hiện được mục tiêu tổng quát trên, các câu hỏi nghiên cứu được đề cập trong luận văn bao gồm: - Thị trường công cụ ngoại hối phái sinh là gì? các nội dung về các công cụ phái sinh trên thị trường ngoại hối; các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM; các nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM?; - Hiện nay thị trường công cụ ngoại hối phái sinh phát triển ra sao tại các NHTM Việt Nam? - Đánh giá triển vọng phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam? - Giải pháp nào để phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam? 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thị trường các CCPS tại các NHTM Việt Nam, gồm 4 loại hợp đồng chính: hợp đồng giao dịch kỳ hạn, hợp đồng giao dịch hoán đổi, hợp đồng giao dịch quyền chọn và hợp đồng giao dịch tương lai. Nghiên cứu đứng trên góc độ là NHTM với tư cách ngành kinh doanh. 3 - Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi không gian nghiên cứu: sự phát triển của thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam.

Phạm vi thời gian nghiên cứu: giai đoạn từ năm 2005 – 2016. Đây là giai đoạn hoạt động kinh doanh ngoại hối và các sản phẩm phái sinh của các NHTM Việt Nam bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Phương pháp nghiên cứu - Quy trình thực hiện Luận văn sử dụng cách tiếp cận nghiên cứu cơ bản. Tiếp cận định tính chủ yếu trên các báo cáo và nghiên cứu thứ cấp nhằm phân tích và đánh giá thực trạng phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam.

Luận văn sử dụng cách tiếp cận định lượng, thông qua một khảo sát về triển vọng phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam, từ đó nhằm đưa ra các giải pháp phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại Việt Nam trong giai đoạn tới. - Nguồn dữ liệu + Nguồn số liệu thứ cấp: được tác giả thu thập từ các dữ liệu được trình bày trong báo cáo tài chính của các NHTM, các dữ liệu thống kê từ những nguồn chính thống, tin cậy để phục vụ phân tích như Ngân hàng Trung ương (NHTW), Tổng cục thống kê, Tổng cục hải quan, Bộ Công Thương. Các nguồn dữ liệu này được trích dẫn trực tiếp trong luận văn và được ghi chú chi tiết trong phần tài liệu tham khảo. + Nguồn số liệu sơ cấp: tác giả thực hiện thu thập thông tin bằng cách tiến hành khảo sát đối với các cán bộ tại 28 NHTM Việt Nam.

Trong 200 phiếu khảo sát được gửi đi, tác giả thu thập được 160 phản hồi của các chuyên viên ngân hàng hoặc bô phận lãnh đạo tại ngân hàng – những người có hiểu biết nhất định về hoạt động kinh doanh ngoại hối. Do đó, kết quả khảo sát mang tính tin cậy và có ý nghĩa cao hơn. - Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống, đặc biệt là phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, so sánh và tổng hợp để đánh giá và 4 phân tích mục tiêu nghiên cứu. Tác giả còn sử dụng các biểu đồ, đồ thị nhằm thể hiện một cách trực quan, sinh động hơn các thông tin trong luận văn.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Đóng góp về lý luận Luận văn đã khái quát một cách tổng quan về các công cụ ngoại hối phái sinh và sự phát triển công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam. Bên cạnh đó, đưa ra bộ chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại NHTM Việt Nam. - Đóng góp về thực tiễn Luận văn đã đánh giá được thực trạng phát triển thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam trong thời gian qua. Từ đó, đưa ra giải pháp nhằm phát triển thị trường ngoại hối phái sinh tại các NHTM Việt Nam thời gian tới.

Kết cấu luận văn Về kết cấu, bên cạnh Lời mở đầu, Kết luận, Mục lục, Tài liệu tham khảo, các biểu mẫu, phụ lục, đề tài bao gồm các nội dung chính sau: Chương 1: Các vấn đề cơ bản về thị trường công cụ ngoại hối phái sinh tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam Chương 3: Giải pháp phát triển thị trường các công cụ ngoại hối phái sinh tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. 5 CHƯƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG CÔNG CỤ NGOẠI HỐI PHÁI SINH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về thị trường ngoại hối 1. Khái niệm, đặc điểm và chức năng của thị trường ngoại hối 1.

Khái niệm Theo Nguyễn Văn Tiến (2008), Ngoại hối bao gồm các phương tiện thanh toán được sử dụng trong thanh toán quốc tế, bao gồm: - Ngoại tệ: Là đồng tiền nước ngoài (Bao gồm cả đồng tiền chung của các nước khác và Quyền rút vốn đặc biệt SDR). Ngoại tệ có thể là tiền kim loại, tiền giấy, tiền trên tài khoản, séc du lịch, tiền điện tử và các phương tiện khác được xem như tiền. - Các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ, như séc thương mại, chấp phiếu ngân hàng, kỳ phiếu, hối phiếu, trái phiếu, cổ phiếu và các giấy tờ có giá khác. - Vàng tiêu chuẩn quốc tế: Đây là vàng được sử dụng với vai trò là tiền (phương tiện thanh toán) trong thanh toán quốc tế.

- Đồng tiền quốc gia do người không cư trú nắm giữ. Thị trường ngoại hối (TTNH) chủ yếu được xem là nơi giao dịch ngoại tệ giữa các NHTM (interbank) vì hoạt động mua bán tiền tệ giữa các ngân hàng chiếm đến 85% tổng doanh số giao dịch. Đặc điểm Một là, TTNH hay Forex là thị trường không gian do các hoạt động mua bán các đồng tiền khác nhau nó không nhất thiết phải tập trung tại một vị trí địa lý hữu hình nhất định, mà là bất cứ nơi nào diễn ra hoạt động mua bán các đồng tiền khác nhau. Các nhóm thành viên tham gia thị trường giao dịch thông qua điện thoại, telex, máy tính, fax… Hai là, Forex mang tính toàn cầu – thị trường không ngủ.

Do sự chênh lệch về múi giờ giữa các khu vực trên thế giới nên các giao dịch diễn ra suốt đêm. Ba là, Do thị trường có tính toàn cầu, thông tin cân xứng, khối lượng giao 6 dịch cực lớn, công nghệ hoàn hảo, do vậy chi phí giao dịch thấp, hoạt động thị trường hiệu quả, chênh lệch tỷ giá niêm yết trên các thị trường là không đáng kể. Bốn là, Forex là thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, tâm lý… Nhất là với các chính sách tiền tệ của các nước phát triển như Hoa Kỳ, Anh, Nhật.