Chương 1. Cơ sở lý thuyết về công tác quản lý tài sản công tại các cơ quan hành chính. Thực trạng công tác quản lý tài sản công tại các cơ quan thuộc UBND huyện Phúc Thọ. Đề xuất một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý tài sản công tại các cơ quan thuộc UBND huyện Phúc Thọ.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH 1.1 Tài sản công tại các cơ quan hành chính 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về cơ quan hành chính Cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận của bộ máy nhà nước nên cũng có các dấu hiệu chung của các cơ quan nhà nước như sau: cơ quan hành chính nhà nước có quyền nhân danh nhà nước khi tham gia vào các quan hệ pháp luật nhằm thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý với mục đích hướng tới lợi ích công. Hệ thống cơ quan hành chính nhà nước có cơ cấu phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn do pháp luật quy định. Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan có chức năng quản lý hành chính nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoạt động chấp hành - điều hành nhằm thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước.
Ở Việt Nam, cơ quan hành chính nhà nước được hình thành từ các cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất và là cơ quan chấp hành của Quốc hội, Chính phủ do Quốc hội thành lập, Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương và là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, do Hội đồng nhân dân và cơ quan cùng cấp bầu và miễn nhiệm. Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp hợp thành hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương là cơ quan hành chính đại diện cho chính quyền ở địa phương. Theo Điều 4 Luật chính quyền địa phương năm 2015 quy định: cấp Chính quyền ở địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Theo đó, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương được chia thành 3 cấp độ: ‑ Cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh: tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương; ‑ Cơ quan hành chính nhà nước cấp huyện: huyện, quận, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh; ‑ Cơ quan hành chính cấp xã: xã, phường và thị trấn. 8 Trong cuốn Luật hành chính Việt Nam 2008 , định nghĩa cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, có phương diện hoạt động chủ yếu là hoạt động chấp hành - điều hành, có cơ cấu tổ chức và phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định. Có thể hiểu: cơ quan hành chính nhà nước là bộ phận hợp thành của bộ máy nhà nước, được thành lập để thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước. Nghiên cứu địa vị pháp lí hành chính của cơ quan hành chính nhà nước nhằm xác định vai trò của cơ quan hành chính nhà nước với tư cách là chủ thể của pháp luật hành chính và là chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính.
Khi tham gia vào quan hệ pháp luật hành chính, tuỳ từng trường hợp cụ thể mà cơ quan hành chính nhà nước được xác định là chủ thể mang quyền lực nhà nước hay chủ thể tham gia vào quan hê pháp luật hành chính. Trong nền hành chính nhà nước, với tính cách là một thể thống nhất về mặt cơ cấu tổ chức, các cơ quan hành chính nhà nước, là các bộ phận hợp thành giữ vị trí vô cùng quan trọng. Các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng của nền hành chính nhà nước - chức năng chấp hành và điều hành, các cơ quan đó được gọi là cơ quan hành chính nhà nước.2 Khái niệm về tài sản Tài sản có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với mọi mặt đời sống của con người và cùng với sự phát triển của lịch sử loài người thì khái niệm về tài sản ngày càng được mở rộng. Nhiều nhà kinh tế học, luật học cho rằng: tài sản theo nghĩa hiện đại là một khái niệm tổng hợp gồm của cải, vật chất và những quyền lợi dân sự đi kèm của cải vật chất.
Theo Điều 105 Bộ Luật dân sự năm 2005 quy định: Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản; tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai. Theo Chuẩn mực kế toán (Chuẩn mực số 01 được ban hành kèm theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31/12/2022 về việc ban hành và công bố 06 chuẩn mực kế toán Việt Nam quy định: Tài sản là nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát và có thể thu được lợi ích kinh tế trong tương lai. 9 Có thể thấy tài sản là một nguồn lực có giá trị kinh tế mà một cá nhân, tập đoàn hoặc quốc gia sở hữu hoặc kiểm soát với kỳ vọng rằng sẽ mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai.
Tài sản là các vật có giá trị bằng tiền và là đối tượng của quyền tài sản và các lợi ích vật chất khác. Tài sản bao gồm vật có thực, vật đang tồn tại sẽ có như hoa lợi, lợi tức, vật sẽ được chế tạo theo mẫu đã được thoả thuận giữa các bên, tiền và các giấy tờ trị giá được bằng tiền và quyền tài sản.3 Khái niệm về tài sản công Tài sản công là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Các loại tài sản công được sử dụng với những mục đích và nhiệm vụ quan trọng trong việc phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng tại địa phương và đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển chung của quốc gia, bao gồm: tài sản công phục vụ hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân; tài sản công tại doanh nghiệp; tiền thuộc ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nước; đất đai và các loại tài nguyên khác. ‑ Theo khoản 1 Điều 3 Luật Quản lý sử dụng tài sản công số 15/2017/QH14 ngày 21/6/2017 của Quốc hội định nghĩa tài sản công là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, bao gồm: Tài sản công phục vụ hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; Tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; Tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân; Tài sản công tại doanh nghiệp; Tiền thuộc ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nước; Đất đai và các loại tài nguyên khác.
Bất cứ một quốc gia nào muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào một trong các nguồn nội lực của mình là tài sản quốc gia. Đó là tất cả những tài sản do các thế hệ 10 thành viên của quốc gia tạo ra hoặc thu nạp được và các tài sản do thiên nhiên ban tặng con người. Trong phạm vi một đất nước, tài sản quốc gia có thể thuộc sở hữu riêng của từng thành viên hoặc nhóm thành viên và có thể là sở hữu chung của tất cả thành viên trong cộng đồng quốc gia. Nhà nước là chủ sở hữu đối với những tài sản quốc gia 148 thuộc sở hữu chung của tất cả thành viên thường gọi là công sản.
Tuỳ theo những cách tiếp cận khác nhau mà có nhiều cách hiểu khác nhau về công sản. Một trong những khái niệm được nhiều người chấp nhận là: công sản là nguồn của cải vật chất nguyên khai được hình thành, tồn tại trong tự nhiên hoặc do con người sáng tạo ra mà quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt thuộc về Nhà nước ở một số nước phát triển như Vương quốc Anh : công sản là tài sản nhà nước. Công sản là một bộ phận hết sức quan trọng trong tổng số tài sản quốc gia. Giá trị và số lượng công sản lớn hay nhỏ là tuỳ thuộc vào đặc trưng quan hệ sản xuất của các hình thái kinh tế xã hội ở mỗi giai đoạn của từng nước.
Riêng ở Cộng hoà Pháp: công sản là tài sản quốc gia được hiểu là toàn bộ tài sản và quyền hạn đối với động sản và bất động sản thuộc về Nhà nước. - Tại Điều 53 Hiến pháp năm 2013 quy định: đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Như vậy, từ định nghĩa nêu trên, ta đã có cái nhìn khái quát về tài sản công như sau: - Tài sản công trong cơ quan hành chính nhà nước là một bộ phận tài sản công mà Nhà nước đã giao cho các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp và các tổ chức quản lý, sử dụng phục vụ cho hoạt động của từng cơ quan, đơn vị theo chức năng nhiệm vụ được giao. Do có vị trí đặc biệt quan trọng, nên tài sản công trong cơ quan hành chính sự nghiệp không ngừng được Nhà nước duy trì, củng cố, đầu tư phát triển cả về số lượng, chủng loại và mức độ hiện đại.