Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI SẢN NHÀ NƯỚC TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Lý luận cơ bản về tài sản Nhà nước 1. Khái niệm về tài sản nhà nước Tài sản là từ để chỉ các của cải vật chất của nhận loại, của quốc gia, của cơ quan, đơn vị, của doanh nghiệp hay của cá nhân. Theo từ điển Wikipedia: “Tài sản là của cải vật chất dùng vào mục đích sản xuất hoặc tiêu dùng”.
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tài sản là của cải vật chất dùng để sản xuất hay tiêu dùng. TSCĐ là tư liệu sản xuất, chuyên dùng trong sản xuất kinh doanh, dùng được vào nhiều chu kỳ sản xuất; tài sản lưu động là tư liệu sản xuất chỉ dùng được trong một chu kỳ sản xuất”. Tài sản: “Là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản; Tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai”( theo điều 105 của bộ Luật dân sự năm 2015).
” Theo bộ Luật dân sự: “Tài sản của Nhà nước là tài sản thuộc hình thức sở hữu nhà nước, được hình thành từ ngân sách nhà nước hoặc do pháp luật quy định thuộc sở hữu, quản lý của Nhà nước, bao gồm: trụ sở làm việc, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; máy móc, phương tiện vận tải, trang thiết bị làm việc; tài sản từ nguồn viện trợ, tài trợ, đóng góp của tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước cho Nhà nước và các tài sản khác do pháp luật quy định”. Tuy nhiên, Nhà nước không trực tiếp quản lý, sử dụng mà giao cho các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng quản lý và sử dụng theo nhiệm vụ được giao. Cụ thể: - Tài sản là trụ sở làm việc, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất: Là tài sản được hình thành từ ngân sách nhà nước, tài sản được hình thành sau quá trình đầu tư Nhà nước giao cho các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan Đảng, các tổ chức chính trị xã hội… quản lý, khai thác để phục vụ hoạt động chuyên môn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Máy móc, phương tiện vận tải, trang thiết bị làm việc, xe ô tô và phương tiện vận tải khác, quyền sở hữu trí tuệ, phần mềm ứng dụng, cơ sở dữ liệu.
được trang bị để phục vụ cho công tác chuyên môn. - Vườn cây lâu năm, súc vật nuôi để làm việc hoặc cho sản phẩm nông nghiệp phục vụ cho đời sống người dân và xuất khẩu như: Vườn cà phê, vườn chè, vườn cao su, vườn cây ăn quả, thảm cỏ, thảm cây xanh, đàn voi, đàn ngựa, đàn trâu, đàn bò… - “Công trình kết cấu, hạ tầng khu công nghiệp do Nhà nước đầu tư để sử dụng chung của khu công nghiệp như: Đường nội bộ, thảm cỏ, cây xanh, hệ thống chiếu sáng, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải…; Hạ tầng đường sắt, đường sắt đô thị (đường hầm, kết cấu trên cao, đường ray”…) - Hiện vật mang tính lịch sử được lưu trữ tại các bảo tàng như: Cổ vật, sách, di tích lịch sử, tác phẩm nghệ thuật. Từ việc đi sâu nghiên cứu tài sản Nhà nước đặt ra yêu cầu cho các cơ quan Nhà nước phải thực hiện và làm tốt chức năng quản lý Nhà nước trong việc quản lý tài sản Nhà nước, tránh việc sử dụng không đúng mục đích, định mức, tiêu chuẩn gây lãng phí, thất thoát tài sản Nhà nước mang tính cần thiết và khách quan. Khái niệm về tài sản và việc sử dụng TSNN tại Kho bạc nhà nước 1.
Cơ quan Kho bạc nhà nước Theo từ điển Wikipedia: “Kho bạc nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về quỹ NSNN, các quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của Nhà nước được giao quản lý; quản lý ngân quỹ; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho NSNN và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật” Theo từ điển Wikipedia: “KBNN là cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài chính - ngân sách; có tư cách pháp nhân, con dấu có hình Quốc huy và có trụ sở làm việc; hoạt động của KBNN theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương bao gồm: KBNN TW, KBNN tỉnh (thành phố), KBNN huyện LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 (quận, thị xã) và các điểm giao dịch trực thuộc KBNN trên địa bàn đó” Tóm lại, cơ quan KBNN cũng giống như các các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan Đảng, các tổ chức chính trị xã hội… Tài sản nhà nước được giao cho KBNN quản lý, sử dụng phải theo đúng mục đích, đối tượng, tiêu chuẩn và đảm bảo chế độ theo quy định hiện hành. Khái niệm tài sản được sử dụng tại cơ quan Kho bạc nhà nước Theo Điều 3 Luật số 44/2013/QH13 của Quốc hội ngày 26/11/2013 về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí qui định: “Tài sản nhà nước là tài sản hình thành từ NSNN hoặc có nguồn gốc từ NSNN, thuộc sở hữu, quản lý của nhà nước, bao gồm nhà, công trình công cộng, công trình kiến trúc và tài sản khác thuộc sở hữu nhà nước; tài sản từ nguồn viện trợ, tài trợ, đóng góp của tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước cho Nhà nước” Tài sản Nhà nước giao các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, cơ quan Đảng, các tổ chức chính trị xã hội… nói chung và tài sản được sử dụng tại cơ quan Kho bạc nhà nước nói riêng được hiểu là “Tài sản công do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý” giao cho các đơn vị quản lý, sử dụng hay gọi là “tiêu dùng” để phục vụ cho mục đích chuyên môn của đơn vị, đồng thời phục vụ mục đích chính trị, kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật.” Nhà nước trang bị để phục vụ cho hoạt động của cơ quan KBNN gồm có: Trụ sở làm việc, các phương tiện máy móc, thiết bị chuyên dùng và các loại tài sản khác theo đặc thù ngành quản lý. Đất đai giao cho cơ quan KBNN là loại tài sản theo quy định của “Luật tài sản công” là loại tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân. Trong quá trình hoạt động, KBNN cũng được Nhà nước cấp vốn từ NSNN thực hiện đầu tư mua sắm để thực hiện hoạt động chuyên môn theo quy định.
Từ phân tích trên cho thấy: Tài sản được sử dụng tại cơ quan Kho bạc nhà “ nước được đầu tư từ ngân sách nhà nước dưới các hình thức đầu tư, mua sắm, nhận tài trợ… được Nhà nước giao cho cơ quan Kho bạc nhà nước quản lý, sử dụng để thực hiện nhiệm vụ chính trị theo chức năng, nhiệm vụ được Nhà nước giao. ” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm về tài sản được sử dụng tại cơ quan Kho bạc nhà nước 1. Tài sản trong các cơ quan KBNN được sử dụng nguồn vốn NSNN để mua sắm, đầu tư Để đáp ứng cơ sở vật chất, điều kiện về trang thiết bị phục vụ hoạt động chuyên “ môn tại cơ quan KBNN thực hiện việc đầu tư, mua sắm tài sản bằng nguồn vốn NSNN cấp như: Đầu tư xây dựng trụ sở làm việc, công trình phụ trợ, máy móc, phương tiện đi lại, trang thiết bị chuyên dùng, phần mềm máy tính, các sản phẩm công nghệ chất lượng cao, công cụ dụng cụ, các loại tài sản khác… ” Căn cứ vào nhu cầu sử dụng, hàng năm cơ quan KBNN phải lập dự toán chi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Căn cứ vào dự toán chi đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong dự toán chi, các nguồn khác dưới sự quản lý của Nhà nước như: Nguồn viện trợ, tài trợ của các cá nhân, tổ chức (trong nước và nước ngoài); Nguồn thu từ các khoản phí, nguồn thu khác được trích để lại theo quy định của Luật NSNN; Nguồn kinh phí từ Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, quỹ phúc lợi của đơn vị và nguồn thu hợp pháp khác để thực hiện đầu tư, mua sắm tài sản nêu trên. Với đặc điểm như vậy, đòi hỏi cơ quan quản lý phải tính toán, cân nhắc trước khi lựa chọn ưu tiên đầu tư đối với các tài sản mang tính thiết yếu, phân bổ vốn thích hợp theo hình thức đầu tư phù hợp với chu kỳ đầu tư dự án, đảm bảo hàng năm nguồn kinh phí được bố trí để mua sắm, sửa chữa tránh việc đầu tư dàn trải, manh mún, thiếu tập trung ảnh hưởng đến chất lượng công trình đầu tư, gây thất thoát, lãng phí nguồn vốn đầu tư. Đồng thời, cần chú trọng công tác quản lý tài sản đầu tư, sử dụng nguồn kinh phí tiết kiệm; kiểm tra định kỳ, thường xuyên công tác chấp hành dự toán; kiểm soát các khoản chi phí trên cơ sở dự toán được giao trên cơ sở nắm chắc nguồn cung cấp tài sản, vật tư nhằm cung cấp vật tư, hàng hóa kịp thời góp phần đẩy nhanh tiến độ hoàn thành công trình, đảm bảo chất lượng khi khai thác, sử dụng. Vốn hình thành nên tài sản được đưa vào sử dụng tại cơ quan Kho bạc nhà nước không có khả năng thu hồi chỉ mang tính tích lũy.
Vốn thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản hình thành nên tài sản cố định như trụ sở làm việc hay việc mua sắm thiết bị chuyên dùng phục vụ cho hoạt động chuyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 môn thuộc lĩnh vực ngành trong hệ thống KBNN được gọi là tài sản cố định Quốc gia. Do đó, vốn hình thành lên tài sản của KBNN mang tính tích luỹ. Các TSCĐ có vai trò quan trọng trong hệ thống hoạt động của cơ quan KBNN từ Trung ương đến các KBNN cấp tỉnh và KBNN cấp huyện. Vì thế, việc Nhà nước đầu tư trang cấp tài sản cố định trong hệ thống KBNN là một yếu tố cần thiết, quan trọng.
Mặt khác, tài sản của KBNN ngoài phục vụ trong lĩnh vực chuyên môn còn góp phần trong hoạt động thuộc lĩnh vực tài chính - ngân sách, không giống như tài sản của doanh nghiệp được phân loại và trích khấu hao theo quy định và được phản ánh vào giá thành sản phẩm trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo nên lợi nhuận của doanh nghiệp.