Chương I: Cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp Chương II: Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học của thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình Chương III: Các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học ở thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình theo chuẩn nghề nghiệp Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục - Quản lý Từ điển Anh Việt - Viện Ngôn ngữ học định nghĩa: Quản lý (management) có nghĩa là điều hành, điều khiển, tổ chức một công việc, một tổ chức, một tập thể. theo yêu cầu nhất định [28, 1060] Theo từ điển Tiếng Việt - Viện Ngôn ngữ học: "Quản lý là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định; Là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định" [29, 800] “Quản lý” là từ Hán Việt được ghép giữa từ “quản” và từ “lý”.
“quản” là sự trông coi, chăm sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định. “lý” là sự sửa sang, sắp xếp, làm cho nó phát triển. Như vậy, “quản lý” là trông coi, chăm sóc, sửa sang làm cho nó ổn định và phát triển. Giáo trình quản lý hành chính Nhà nước của Học viện Chính quốc gia Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và đúng ý chí của người quản lý” [16, 8].
Trong lịch sử nhân loại có nhiều danh nhân nổi tiếng đã đề cập đến vấn đề quản lý, chức năng quản lý, đặc trưng của quản lý. ở từng góc độ khác nhau.Mác cũng đã nói đến tới sự cần thiết của quản lý, coi quản lý là một đặc điểm vốn có, bất biến về mặt lịch sử của đời sống xã hội. Ông viết: "Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân. Sự chỉ đạo đó phải là những chức năng chung, tức là những chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất với những vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ thể sản xuất đó.
Một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng". Hoạt động của con người ngày càng đa dạng, phức tạp nên quản lý cũng đa dạng, phức tạp và phong phú. Chính sự đa dạng, phức tạp và phong phú đó cho nên có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý. Dưới đây là một số quan niệm chủ yếu.
Các quan niệm của các tác giả nước ngoài về quản lý. Harold Koontz, Cyril Odonnell và Heinz Weihrich cho rằng: “Quản lý là hoạt động đảm bảo sự phối hợp giữa nỗ lực các cá nhân nhằm đảm bảo mục tiêu quản lý trong điều kiện chi phí thời gian, công sức, tài lực, vật lực ít nhất đạt được kết quả cao nhất” [14, 33]. Các quan niệm của các tác giả trong nước về quản lý Theo tác giả Nguyễn Bá Dương: “Hoạt động quản lý là sự tác động qua lại một cách tích cực giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý qua con đường tổ chức, là sự tác động điều khiển, điều chỉnh tâm lý và hành động của các đối tượng quản lý, lãnh đạo cùng hướng vào hoàn thành những mục tiêu nhất định của tập thể và xã hội” [17, 55] Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định" [18, 5] Theo Phan Văn Kha, “Qu¶n lý lµ mét tËp hîp c¸c ho¹t ®éng lËp kÕ ho¹ch, tæ chøc, l·nh ®¹o vµ kiÓm tra c¸c qu¸ tr×nh tù nhiªn, x· héi, khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ ®Ò chóng ph¸t triÓn hîp quy luËt, c¸c nguån lùc (hiÖn h÷u vµ tiÒm n¨ng) vËt chÊt vµ tinh thÇn, hÖ thèng tæ chøc vµ c¸c thµnh viªn thuéc hÖ thèng, c¸c ho¹t ®éng ®Ó ®¹t ®-îc c¸c môc ®Ých ®· ®Þnh”. Đối tượng quản lý không thuần túy là con người, tập thể người, tổ chức như một số ý kiến, mà chúng rất đa dạng.
Đèi t-îng cña qu¶n lý, tr-íc hÕt bao gåm c¸c hÖ thèng kinh tÕ - x· héi vµ sù vËn hµnh cña c¸c hÖ thèng; C¸c tæ chøc, c¬ quan, ®¬n vÞ vµ ho¹t ®éng cña chóng; Con ng-êi vµ c¸c ho¹t ®éng cña con ng-êi; c¸c nguån lùc vËt chÊt vµ phi vËt chÊt; C¸c qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tù nhiªn, x· héi, môi trường, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tÕ, khoa häc, kü thuËt vµ c«ng nghÖ, cả những yếu tố vật chất và phi vật chất. Trong ph¹m vi nhµ tr-êng, ph¹m vi c¸c ®èi t-îng qu¶n lý bao gåm: ®µo t¹o, nghiªn cøu khoa häc vµ dÞch vô trong néi bé nhµ tr-êng vµ dÞch vô x· héi, với các hoạt động cụ thể (như hoạt động dạy học, hoạt động giáo dục…), quản lý cơ sở vật chất và phương tiện dạy học, quản lý tài chính, ….) [Phan Văn Kha, Quản lý nhà nước về giáo dục, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007] Trên cơ sở phân tích các ý kiến của các nhà khoa học về quản lý thì hiện nay các nhà nghiên cứu thống nhất quản lý là một quá trình tác động có chủ định, hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm tạo ra các hoạt động hướng tới đạt mục đích chung của tổ chức dưới sự tác động của môi trường. Các khái niệm trên đây, tuy khác nhau về cách diễn đạt, song chúng có chung những nét đặc trưng cơ bản chủ yếu sau đây: - Hoạt động quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm xã hội. - Hoạt động quản lý là những tác động có tính hướng đích.
- Hoạt động quản lý là những tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân, tổ chức nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức. Hoạt động quản lý có thể biểu diễn qua sơ đồ sau: Công cụ quản lý Môi trường quản lý Đối tƣợng Chủ thể Mục tiêu Quản lý Quản lý Quản lý Phƣơng pháp Quản lý Sơ đồ 1: Mô hình về quản lý Như vậy, quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng. Quản lý thể hiện việc tổ chức, điều hành, tập hợp con người, công cụ, phương tiện, tài chính., để kết hợp các yếu tố đó với nhau nhằm đạt mục tiêu định trước. Với ý nghĩa đó, chúng ta có thể khẳng định thêm rằng quản lý không chỉ là khoa học, nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội mà còn đòi hỏi sự khôn khéo, linh hoạt, mềm dẻo, sáng tạo, nhạy cảm và tinh tế rất cao; C¸c chñ thÓ QL thùc hiÖn qu¶n lý c¸c ®èi t-îng th«ng qua c¸c chøc n¨ng c¬ b¶n.
Qu¶n lý cña mçi hÖ thèng cã thÓ ph©n thµnh 2 cÊp, bao gåm: qu¶n lý nhµ n-íc vµ qu¶n lý t¸c nghiÖp t¹i c¸c c¬ së. Chñ thÓ qu¶n lý nhµ n-íc (NN): c¸c c¬ quan qu¶n lý NN vµ c¸c nhµ qu¶n lý t¹i c¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n-íc. §ã lµ chñ thÓ duy nhÊt qu¶n lý x· héi, toµn d©n, toµn diÖn vµ b»ng ph¸p luËt víi bé m¸y Nhµ n-íc gåm 3 quyÒn: lËp ph¸p, hµnh ph¸p, t- ph¸p. §ã lµ ®iÓm kh¸c c¬ b¶n gi÷a Nhµ n-íc víi c¸c chñ thÓ qu¶n lý kh¸c: §¶ng, MÆt trËn Tæ quèc, c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n vµ c¸c tæ chøc x· héi.
HiÖn nay ®ang tån t¹i mét sè c¸ch ph©n lo¹i c¸c chøc n¨ng cña qu¶n lý. Tuú theo môc ®Ých vµ ®Æc thï vÒ c«ng viÖc, cÊu tróc tæ chøc cña ®¬n vÞ mµ c¸c chñ thÓ qu¶n lý cã thÓ lùa chän c¸ch ph©n lo¹i chøc n¨ng qu¶n lý cho phï hîp. VÝ dô ph©n lo¹i b¶y (7) chøc n¨ng qu¶n lý, bao gåm: 1). KÕ ho¹ch ho¸; 3).
§¸nh gi¸ (TrÝch theo Hå V¨n VÜnh, Chñ biªn. Gi¸o tr×nh khoa häc qu¶n lý. Gi¸o tr×nh dïng cho hÖ cö nh©n chÝnh trÞ. NXB ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi – 2002, tr.
Cã t¸c gi¶ chia c¸c chøc n¨ng qu¶n lÝ ra lµm 5 lo¹i. T¸c gi¶ Phan V¨n Kha cho r»ng, ®Ó thuËn lîi trong c«ng t¸c qu¶n lÝ vµ nghiªn cøu phôc vô qu¶n lÝ trong c¸c lÜnh vùc cã thÓ sö dông c¸ch ph©n lo¹i 4 chøc n¨ng qu¶n lÝ bao gåm: LËp kÕ ho¹ch ho¸; tæ chøc; chØ ®¹o, l·nh ®¹o vµ kiÓm tra, ®¸nh gi¸ (H×nh 2). 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com M«i tr-êng bªn ngoµi LËp kÕ Tæ chøc ho¹ch KiÓm tra L·nh ®¹o H×nh 2 : B¶n chÊt qu¸ tr×nh qu¶n lý Nguån: Phan Văn Kha, Quản lý nhà nước về giáo dục, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007 B¶n chÊt vµ néi hµm cña c¸c chøc n¨ng qu¶n lý ®-îc thÓ hiÖn d-íi ®©y [Phan Văn Kha, Quản lý nhà nước về giáo dục, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007]: LËp kÕ ho¹ch lµ chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt trong sè c¸c chøc n¨ng qu¶n lý, cã ý nghÜa quyÕt ®inh tíi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña mçi hÖ thèng nãi chung vµ c¸c ho¹t ®éng cô thÓ nãi riªng. KÕ ho¹ch lµ v¨n b¶n, trong ®ã x¸c ®Þnh nh÷ng môc tiªu, c¸c ho¹t ®éng, c¸c qui ®Þnh, c¸ch thøc vµ b-íc ®i cô thÓ trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh, tr¸ch nhiÖm cña c¸c ®¬n vÞ vµ c¸ nh©n trong tæ chøc, ph©n bæ thêi gian thùc hiÖn vµ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó triÓn khai c¸c ho¹t ®éng nh»m ®¹t ®-îc nh÷ng môc tiªu ®Ò ra.
Cã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thÓ hiÓu lËp kÕ ho¹ch lµ qu¸ tr×nh thiÕt lËp c¸c môc tiªu, hÖ thèng c¸c ho¹t ®éng, thời gian thực hiện và c¸c ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o thùc hiÖn ®-îc c¸c môc tiªu ®ã.