Tổng quan nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những chính sách trọng điểm của Chính phủ Việt Nam nhằm phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng ở khu vực nông thôn. Tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, một huyện vùng cao với hơn 96% dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số, công tác xây dựng NTM đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Giai đoạn 2015-2020, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của huyện đạt 11,24%/năm, thu nhập bình quân đầu người tăng từ 22,4 triệu đồng năm 2016 lên 36 triệu đồng năm 2020. Đến năm 2021, huyện có 6 xã đạt chuẩn NTM, trở thành một trong những địa phương có nhiều xã đặc biệt khó khăn đạt chuẩn nhất tỉnh.

Tuy nhiên, công tác xây dựng NTM tại Bình Gia vẫn còn nhiều hạn chế như tỷ lệ xã đạt chuẩn còn thấp (6/18 xã), phát triển nông nghiệp thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng yếu kém, chuyển giao khoa học công nghệ hạn chế, nhận thức và sự ủng hộ của người dân chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là vai trò quản lý nhà nước chưa được phát huy hiệu quả. Do đó, nghiên cứu về quản lý nhà nước trong xây dựng NTM tại huyện Bình Gia giai đoạn 2019-2021 nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện khó khăn, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn lớn.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng quản lý nhà nước về xây dựng NTM tại Bình Gia, làm rõ kết quả, tồn tại và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thành 100% xã đạt chuẩn NTM và nâng cao chất lượng các tiêu chí theo chuẩn quốc gia. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động quản lý nhà nước về xây dựng NTM trên địa bàn huyện Bình Gia trong giai đoạn 2019-2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý nhà nước, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

  • Lý thuyết quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước được hiểu là hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, tổ chức và điều hành các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội theo mục tiêu đã định. Trong xây dựng NTM, quản lý nhà nước bao gồm hoạch định chính sách, tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát và điều chỉnh các hoạt động liên quan đến phát triển nông nghiệp, hạ tầng, văn hóa xã hội và an ninh trật tự.

  • Lý thuyết xây dựng nông thôn mới: Nông thôn mới là mô hình phát triển toàn diện, bền vững, với các tiêu chí về quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất, văn hóa xã hội, môi trường và hệ thống chính trị. Xây dựng NTM là quá trình vận động toàn dân, có sự chỉ đạo của nhà nước nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn.

Các khái niệm chính bao gồm: nông thôn, nông thôn mới, quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới, các tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM (19 tiêu chí nhóm quy hoạch, hạ tầng, kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính nhằm đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về xây dựng NTM tại huyện Bình Gia giai đoạn 2019-2021.

  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ UBND huyện Bình Gia, Văn phòng Điều phối xây dựng NTM huyện, các phòng ban chuyên môn, báo cáo chính thức và khảo sát thực tế tại các xã.

  • Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát các xã trong huyện, tập trung vào 6 xã đã đạt chuẩn NTM và các xã chưa đạt chuẩn để so sánh. Cỡ mẫu khoảng vài trăm người dân, cán bộ quản lý cấp xã và huyện được phỏng vấn, lấy ý kiến.

  • Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả để đánh giá các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, tỷ lệ đạt các tiêu chí NTM. Phân tích SWOT để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quản lý nhà nước. Phân tích so sánh với các huyện lân cận và các nghiên cứu trong nước để rút ra bài học kinh nghiệm.

  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu thực hiện trong năm 2022, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2019-2021, khảo sát thực địa và phỏng vấn từ quý 1 đến quý 3, tổng hợp và hoàn thiện luận văn quý 4 năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Hiệu quả quản lý nhà nước trong xây dựng NTM còn hạn chế: Tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM tại Bình Gia chỉ đạt khoảng 33% (6/18 xã) đến cuối năm 2021, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra. Việc triển khai các tiêu chí như quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện nông thôn còn chậm, tỷ lệ đường giao thông cứng hóa chưa đạt 70%, thủy lợi và cấp điện chưa đồng bộ.

  2. Nguồn lực huy động chưa đa dạng và hiệu quả: Ngân sách nhà nước chiếm phần lớn nguồn vốn đầu tư, trong khi nguồn lực từ doanh nghiệp và cộng đồng dân cư còn hạn chế. Tỷ lệ đóng góp của nhân dân và doanh nghiệp chỉ chiếm khoảng 30% tổng nguồn vốn xây dựng NTM, chưa phát huy tối đa sức mạnh nội lực.

  3. Nhận thức và sự tham gia của người dân chưa cao: Mặc dù công tác tuyên truyền được thực hiện, nhưng vẫn còn nhiều người dân chưa hiểu rõ vai trò chủ thể trong xây dựng NTM, dẫn đến sự tham gia chưa tích cực, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng các công trình.

  4. Đội ngũ cán bộ quản lý còn thiếu năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn: Cán bộ cấp xã và huyện chưa được đào tạo bài bản về quản lý xây dựng NTM, thiếu kỹ năng tổ chức, điều hành và kiểm tra giám sát, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do vai trò quản lý nhà nước chưa được phát huy tối đa, đặc biệt là trong công tác quy hoạch, huy động nguồn lực và nâng cao nhận thức cộng đồng. So sánh với huyện Lạng Giang (Bắc Giang) và Chi Lăng (Lạng Sơn), những địa phương này đã thành công nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, sự phối hợp đồng bộ của các ngành và sự tham gia tích cực của người dân, cùng với việc huy động đa dạng nguồn lực, trong đó vốn cộng đồng chiếm tới 30% tổng vốn đầu tư.

Việc xây dựng bộ máy quản lý nhà nước chuyên trách, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường công tác tuyên truyền và vận động nhân dân là những yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM theo năm, bảng tổng hợp nguồn vốn huy động và biểu đồ mức độ tham gia của người dân trong các hoạt động xây dựng NTM.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò quản lý nhà nước trong xây dựng NTM tại huyện Bình Gia, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân

    • Động từ hành động: Tổ chức, phổ biến, vận động
    • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ người dân hiểu và tham gia xây dựng NTM lên trên 80% trong 2 năm tới
    • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Ban chỉ đạo xây dựng NTM, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã

  2. Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển kinh tế xã hội

    • Động từ hành động: Huy động, kêu gọi, phối hợp
    • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ vốn huy động từ doanh nghiệp và cộng đồng lên ít nhất 40% tổng vốn đầu tư trong 3 năm
    • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Kế hoạch và Đầu tư, các doanh nghiệp địa phương

  3. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước và đội ngũ cán bộ thực thi

    • Động từ hành động: Đào tạo, bồi dưỡng, kiện toàn
    • Mục tiêu: 100% cán bộ quản lý cấp xã và huyện được đào tạo chuyên sâu về quản lý xây dựng NTM trong vòng 1 năm
    • Chủ thể thực hiện: Ban Tổ chức Huyện ủy, Trung tâm đào tạo cán bộ, các cơ quan chuyên môn

  4. Hoàn thiện quy hoạch và tăng cường kiểm tra, giám sát thực hiện quy hoạch

    • Động từ hành động: Rà soát, điều chỉnh, giám sát
    • Mục tiêu: 100% xã có quy hoạch xây dựng NTM được phê duyệt và thực hiện đúng quy hoạch trong 2 năm tới
    • Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện, UBND xã

  5. Xây dựng hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh, giữ gìn an ninh trật tự

    • Động từ hành động: Củng cố, phối hợp, duy trì
    • Mục tiêu: Giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội, nâng cao vai trò của các tổ chức chính trị xã hội trong xây dựng NTM
    • Chủ thể thực hiện: Công an huyện, Ban chỉ đạo xây dựng NTM, các tổ chức đoàn thể

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp

    • Lợi ích: Nắm bắt cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý xây dựng NTM, áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tại địa phương.
    • Use case: Xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát chương trình xây dựng NTM.

  2. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành quản lý kinh tế, phát triển nông thôn

    • Lợi ích: Tài liệu tham khảo về mô hình quản lý nhà nước trong xây dựng NTM, cập nhật các phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng.
    • Use case: Soạn bài giảng, nghiên cứu chuyên sâu về phát triển nông thôn và quản lý nhà nước.

  3. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư

    • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò chủ thể trong xây dựng NTM, nâng cao nhận thức và tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển nông thôn.
    • Use case: Tổ chức tuyên truyền, vận động và giám sát thực hiện chương trình xây dựng NTM.

  4. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý cấp tỉnh, huyện

    • Lợi ích: Cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, điều chỉnh kế hoạch phát triển nông thôn phù hợp với điều kiện thực tế.
    • Use case: Xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả thực hiện.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới là gì?
    Quản lý nhà nước về xây dựng NTM là hoạt động tổ chức, điều hành của các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương nhằm thực hiện mục tiêu phát triển nông thôn toàn diện, bền vững theo các tiêu chí quốc gia. Ví dụ, UBND huyện Bình Gia chịu trách nhiệm triển khai và giám sát các hoạt động xây dựng NTM trên địa bàn.

  2. Tại sao vai trò quản lý nhà nước lại quan trọng trong xây dựng NTM?
    Quản lý nhà nước đảm bảo sự thống nhất, hiệu quả trong việc hoạch định chính sách, huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát, tránh lãng phí và sai phạm. Nghiên cứu cho thấy vai trò quản lý yếu kém dẫn đến tiến độ xây dựng NTM chậm và chất lượng thấp.

  3. Những khó khăn chính trong quản lý nhà nước về xây dựng NTM tại Bình Gia là gì?
    Bao gồm nguồn lực hạn chế, nhận thức người dân chưa cao, đội ngũ cán bộ thiếu năng lực chuyên môn, quy hoạch chưa hoàn chỉnh và công tác kiểm tra giám sát chưa chặt chẽ. Ví dụ, tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM chỉ đạt 33% đến năm 2021.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong xây dựng NTM?
    Cần tăng cường đào tạo cán bộ, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao nhận thức người dân, hoàn thiện quy hoạch và tăng cường kiểm tra giám sát. Các địa phương thành công như huyện Lạng Giang đã áp dụng đồng bộ các giải pháp này.

  5. Ai là chủ thể chính trong xây dựng nông thôn mới?
    Người dân nông thôn là chủ thể chính, đóng vai trò trung tâm trong việc thực hiện các hoạt động xây dựng NTM. Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và quản lý. Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” được nhấn mạnh trong chương trình.

Kết luận

  • Quản lý nhà nước đóng vai trò then chốt trong thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.
  • Thực trạng quản lý còn nhiều hạn chế như tỷ lệ xã đạt chuẩn thấp, nguồn lực huy động chưa đa dạng, nhận thức người dân và năng lực cán bộ còn hạn chế.
  • Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường tuyên truyền, đa dạng hóa nguồn vốn, nâng cao năng lực cán bộ, hoàn thiện quy hoạch và tăng cường kiểm tra giám sát.
  • Kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo cho các địa phương khác trong tỉnh Lạng Sơn và trên cả nước trong công tác quản lý xây dựng NTM.
  • Các bước tiếp theo cần triển khai đào tạo cán bộ, xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm hoàn thành mục tiêu 100% xã đạt chuẩn NTM trong giai đoạn tới.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững tại Bình Gia và các địa phương khác!