Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com 1 For evaluation only. Ch¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ®Çu t vµ dù ¸n ®Çu t cña doanh nghiÖp x©y dùng 1. Kh¸i niÖm ®Çu t Ho¹t ®éng ®Çu t x©y dùng lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng qu¶n lý kinh tÕ quan träng cña Nhµ níc, mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt-kinh doanh c¬ b¶n cña c¸c doanh nghiÖp, v× lÜnh vùc nµy thÓ hiÖn cô thÓ ®Þnh híng kinh tÕ-chÝnh trÞ cña mét ®Êt níc, cã t¸c dông quyÕt ®Þnh ®èi víi sù ph¸t triÓn cña c¸c doanh nghiÖp vµ cña ®Êt níc vÒ mäi mÆt kinh tÕ, kü thuËt, v¨n ho¸, x· héi. Ho¹t ®éng ®Çu t chiÕm mét nguån vèn lín cña Nhµ níc, doanh nghiÖp vµ x· héi, cã liªn quan ®Õn viÖc sö dông hîp lý hay l·ng phÝ tµi nguyªn vµ c¸c nguån lùc cña s¶n xuÊt, liªn quan ®Õn b¶o vÖ m«i trêng; nh÷ng sai lÇm vÒ x©y dùng vµ lùa chän c«ng nghÖ cña c¸c dù ¸n ®Çu t cã thÓ g©y nªn c¸c thiÖt h¹i lín tån t¹i l©u dµi vµ khã söa ch÷a.
§èi víi c¸c doanh nghiÖp, ®Çu t lµ mét bé phËn quan träng cña chiÕn lîc s¶n phÈm vµ chiÕn lîc ®æi míi c«ng nghÖ nãi riªng, lµ mét c«ng viÖc sèng cßn cña ngêi s¶n xuÊt kinh doanh. VËy tríc tiªn ph¶i hiÓu ®Çu t lµ g×? Cã rÊt nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ ®Çu t. Theo quan ®iÓm kinh tÕ, ®Çu t lµ t¹o mét “vèn cè ®Þnh” tham gia vµo ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp trong nhiÒu kú s¶n xuÊt kinh doanh nèi tiÕp. §©y lµ vÊn ®Ò tÝch luü c¸c yÕu tè vËt chÊt chñ yÕu vÒ s¶n xuÊt hay kinh doanh.
Theo quan ®iÓm tµi chÝnh, ®Çu t lµ lµm bÊt ®éng mét sè vèn rót ra tiÒn l·i trong nhiÒu thêi kú nèi tiÕp. Kh¸i niÖm nµy ngoµi viÖc t¹o ra c¸c “tµi s¶n cã” vËt chÊt cßn bao gåm c¸c chØ tiªu kh«ng tham gia ngay hoÆc cha tham gia trùc tiÕp ngay vµo ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp nh: nghiªn cøu, ®µo t¹o nh©n viªn “n¾m quyÒn tham gia”. Theo quan ®iÓm kÕ to¸n, kh¸i niÖm ®Çu t g¾n liÒn víi viÖc ph©n bæ mét kho¶n chi vµo mét trong c¸c môc “bÊt ®éng s¶n”. C¸c kh¸i niÖm vÒ ®Çu t kh«ng thÓ t¸ch rêi kh¸i niÖm thêi gian.
Thêi gian cµng dµi th× viÖc bá vèn ra ®Çu t cµng gÆp nhiÒu rñi ro. ViÖc cã rñi ro lµ Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com 2 For evaluation only. mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña ®Çu t mµ doanh nghiÖp nµo muèn ®Çu t vµo bÊt cø “môc tiªu” nµo còng cÇn ph¶i ®Ò cËp ®Õn. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña x· héi, ®ßi hái ph¶i më réng quy m« cña s¶n xuÊt x· héi nh»m tho¶ m·n nhu cÇu kh«ng ngõng t¨ng lªn vÒ vËt chÊt vµ tinh thÇn.
§Ó ®¸p øng ®îc nhu cÇu ®ã c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña c¸c ngµnh kinh tÕ lu«n lu«n cÇn sù bï ®¾p vµ hoµn thiÖn më réng th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t. Ho¹t ®éng ®Çu t nãi chung lµ ho¹t ®éng bá vèn vµo c¸c lÜnh vùc kinh tÕ x· héi ®Ó thu ®îc c¸c lîi Ých díi c¸c h×nh thøc kh¸c nhau. §èi víi c¸c c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô lÇn ®Çu tiªn ®îc h×nh thµnh, ho¹t ®éng ®Çu t nh»m t¹o ra nhµ xëng, mua s¾m trang thiÕt bÞ ®Ó t¹o ra c¬ së vËt chÊt kü thuËt cho c¸c c¬ së nµy, mua s¾m nguyªn vËt liÖu, tr¶ l¬ng cho ngêi lao ®éng trong chu kú s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô ®Çu tiªn. §èi víi c¸c c¬ së s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô ®ang ho¹t ®éng, ho¹t ®éng ®Çu t nh»m mua s¾m c¸c thiÕt bÞ m¸y mãc, x©y dùng thªm mét sè nhµ xëng vµ t¨ng thªm vèn lu ®éng nh»m më réng quy m« ho¹t ®éng hiÖn cã, söa ch÷a hoÆc mua s¾m c¸c tµi s¶n cè ®Þnh míi thay thÕ c¸c tµi s¶n cè ®Þnh cò, l¹c hËu.
Ph©n lo¹i ®Çu t §Çu t cã nhiÒu lo¹i, ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc theo dâi, qu¶n lý vµ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng ®Çu t, cã thÓ ph©n lo¹i chóng theo mét sè tiªu thøc sau: Theo tÝnh chÊt C¸c viÖc ®Çu t h÷u h×nh, vµo tµi s¶n vËt lý (®Êt, bÊt ®éng s¶n, m¸y mãc thiÕt bÞ…) C¸c viÖc ®Çu t v« h×nh lµ viÖc ®Çu t cha thÊy ngay hoÆc cha thÊy râ hiÖu qu¶ (b»ng s¸ng chÕ, chi tiªu vÒ nghiªn cøu, ph¸t triÓn, ®µo t¹o…). C¸c viÖc ®Çu t vÒ tµi chÝnh (ph¸t hµnh c¸c lo¹i chøng kho¸n tham gia gãp vèn). Theo môc ®Ých C¸c viÖc ®Çu t ®Ó ®æi míi nh»m duy tr× n¨ng lùc s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com 3 For evaluation only.
C¸c viÖc ®Çu t ®Ó hiÖn ®¹i ho¸ hay ®Ó thay thÕ nh»m t¨ng n¨ng suÊt, chèng hao mßn v« h×nh. C¸c viÖc ®Çu t “chiÕn lîc”, kh«ng thÓ trùc tiÕp ®o lêng ngay hiÖu qu¶, cã thÓ g¾n víi nghiªn cøu ph¸t triÓn, víi h×nh ¶nh nh·n hiÖu, víi ®µo t¹o vµ “chÊt lîng cuéc sèng”, b¶o vÖ m«i trêng. Theo néi dung kinh tÕ §Çu t vµo lùc lîng lao ®éng (®Çu t ph¸t triÓn nh©n lùc) nh»m môc ®Ých t¨ng c¶ vÒ sè lîng vµ chÊt lîng lao ®éng. §Çu t x©y dùng c¬ b¶n nh»m t¹o hoÆc n©ng cao møc ®é hiÖn ®¹i tµi s¶n cè ®Þnh cña doanh nghiÖp, nh viÖc x©y dùng míi nhµ xëng, ®Çu t cho m¸y mãc thiÕt bÞ, c«ng nghÖ.
§Çu t vµo tµi s¶n lu ®éng (t¹o nguån vèn lu ®éng ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vèn lu ®éng) nh»m ®¶m b¶o sù ho¹t ®éng liªn tôc, nhÞp nhµng cña qu¸ tr×nh kinh doanh, nh ®Çu t vµo c«ng cô lao ®éng nhá, nguyªn nhiªn vËt liÖu, tiÒn tÖ ®Ó phôc vô qu¸ tr×nh kinh doanh. Theo ph¹m vi §Çu t bªn ngoµi lµ c¸c ho¹t ®éng ®Çu t ph¸t sinh khi doanh nghiÖp mua tr¸i phiÕu, cæ phiÕu, gãp vèn liªn doanh, liªn kÕt víi c¸c doanh nghiÖp kh¸c víi môc ®Ých sinh lêi. Theo gãc ®é tr×nh ®é tiÕn bé kü thuËt §Çu t theo chiÒu réng vµ ®Çu t theo chiÒu s©u. §Çu t theo tr×nh ®é c¬ giíi ho¸, tù ®éng ho¸, tin häc ho¸… §Çu t theo tû träng vèn ®Çu t cho mua s¾m m¸y mãc thiÕt bÞ, cho x©y dùng vµ chi phÝ ®Çu t kh¸c.
Theo thêi ®o¹n kÕ ho¹ch §Çu t ng¾n h¹n (®¸p øng lîi Ých tríc m¾t). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com 4 For evaluation only. Môc tiªu ®Çu t cña doanh nghiÖp Harold Geneen_mét nhµ qu¶n lý doanh nghiÖp hµng ®Çu cña níc Mü, cã nãi: “Toµn bé bµi gi¶ng Qu¶n trÞ kinh doanh tãm l¹i trong ba c©u: Ngêi ta ®äc mét quyÓn s¸ch tõ ®Çu ®Õn cuèi. Ngêi ta l·nh ®¹o doanh nghiÖp theo chiÒu ngîc l¹i.
NghÜa lµ ngêi ta b¾t ®Çu tõ ®o¹n cuèi vµ sau ®ã lµm mäi viÖc cã thÓ lµm ®îc ®Ó ®i ®Õn kÕt qu¶”. §©y lµ mét ph¬ng ph¸p khoa häc ®· ®îc Harold Geneen diÔn ®¹t c¸ch ®iÖu ®Ó nãi víi chóng ta r»ng: Tríc hÕt h·y x¸c ®Þnh môc tiªu råi sau ®ã thùc hiÖn mäi gi¶i ph¸p cã thÓ cã ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu. Trong ph©n tÝch dù ¸n ®Çu t cña doanh nghiÖp, môc tiªu lµ c¬ së ®Ó thiÕt lËp tiªu chuÈn hiÖu qu¶, c¸i “chuÈn” ®Ó ra quyÕt ®Þnh lùa chän ph¬ng ¸n vµ dù ¸n. Nh×n chung theo gi¸c ®é quèc gia ®Çu t ph¶i nh»m hai môc tiªu chÝnh lµ: Thóc ®Èy t¨ng trëng kinh tÕ vµ thu nhËp quèc d©n (môc tiªu ph¸t triÓn); C¶i thiÖn viÖc ph©n phèi thu nhËp quèc d©n (môc tiªu c«ng b»ng x· héi).
Cßn môc tiªu ®Çu t cña doanh nghiÖp ph¶i xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thÞ trêng, tõ kh¶ n¨ng chñ quan vµ ý ®å chiÕn lîc kinh doanh cña doanh nghiÖp, tõ ®êng lèi chung ph¸t triÓn ®Êt níc vµ c¸c c¬ së ph¸p luËt. Dù ¸n ®Çu t cña c¸c doanh nghiÖp cã thÓ cã c¸c môc tiªu sau ®©y: *Môc tiªu cùc tiÓu chi phÝ vµ cùc ®¹i lîi nhuËn: Cã thÓ nãi môc tiªu cùc ®¹i lîi nhuËn thêng ®îc gäi lµ môc tiªu quan träng vµ phæ biÕn nhÊt. Tuy nhiªn khi sö dông môc tiªu nµy ®ßi hái ph¶i b¶o ®¶m tÝnh ch¾c ch¾n cña c¸c chØ tiªu lîi nhuËn thu ®îc theo dù kiÕn cña dù ¸n ®Çu t qua c¸c n¨m. Yªu cÇu nµy trong thùc tÕ gÆp nhiÒu khã kh¨n khi thùc hiÖn, v× t×nh h×nh cña thÞ trêng lu«n lu«n biÕn ®éng vµ viÖc dù b¸o chÝnh x¸c vÒ lîi nhuËn cho hµng chôc n¨m sau lµ rÊt khã kh¨n.
*Môc tiªu cùc ®¹i khèi lîng hµng ho¸ b¸n ra trªn thÞ trêng. Môc tiªu nµy thêng ®îc ¸p dông khi c¸c yÕu tè tÝnh to¸n môc tiªu theo lîi nhuËn kh«ng ®îc ®¶m b¶o ch¾c ch¾n. Tuy nhiªn môc tiªu nµy còng ph¶i cã Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com 5 For evaluation only. môc ®Ých cuèi cïng lµ thu ®îc lîi nhuËn tèi ®a theo con ®êng cùc ®¹i khèi lîng hµng ho¸ b¸n ra trªn thÞ trêng, v× møc lîi nhuËn tÝnh cho mét s¶n phÈm cã thÓ thÊp, nhng do khèi lîng s¶n phÈm b¸n ra trªn thÞ trêng lín, nªn tæng lîi nhuËn thu ®îc còng sÏ lín.
VÊn ®Ò cßn l¹i ë ®©y lµ doanh nghiÖp ®¶m b¶o møc doanh lîi cña ®ång vèn ph¶i ®¹t møc yªu cÇu tèi thiÓu. *Cùc ®¹i gi¸ trÞ tµi s¶n cña c¸c cæ ®«ng tÝnh theo gi¸ trªn thÞ trêng. Trong kinh doanh cã hai vÊn ®Ò c¬ b¶n ®îc c¸c nhµ kinh doanh lu«n lu«n quan t©m ®ã lµ lîi nhuËn dµi h¹n vµ sù æn ®Þnh cña kinh doanh, ë ®©y sù æn ®Þnh lu«n lu«n g¾n liÒn víi møc ®é rñi ro. Hai môc tiªu nµy thêng m©u thuÉn nhau, v× muèn thu lîi nhuËn cµng lín th× ph¶i chÊp nhËn møc rñi ro cµng cao, tøc lµ møc æn ®Þnh cµng thÊp.
§Ó gi¶i quyÕt m©u thuÉn nµy, c¸c nhµ kinh doanh ®· ¸p dông môc tiªu kinh doanh “Cùc ®¹i gi¸ trÞ tµi s¶n cña c¸c cæ ®«ng tÝnh theo gi¸ trªn thÞ trêng” hay lµ cùc ®¹i gi¸ trÞ trªn thÞ trêng cña c¸c cæ phiÕu hiÖn cã, v× nh ta ®· biÕt gi¸ trÞ cña mét cæ phiÕu ë mét c«ng ty nµo ®ã trªn thÞ trêng ph¶n ¸nh kh«ng nh÷ng møc ®é lîi nhuËn mµ cßn c¶ møc ®é rñi ro hay æn ®Þnh cña c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña c«ng ty. V× vËy, th«ng qua gi¸ trÞ cæ phiÕu trªn thÞ trêng cã thÓ phèi hîp hai môc tiªu lîi nhuËn vµ rñi ro thµnh mét ®¹i lîng ®Ó ph©n tÝch ph¬ng ¸n kinh doanh, trong ®ã cã dù ¸n ®Çu t. *Duy tr× sù tån t¹i vµ an toµn cña doanh nghiÖp. Bªn c¹nh môc tiªu lîi nhuËn cùc ®¹i trong thùc tÕ cßn tån t¹i mét môc tiªu thø hai kh«ng kÐm phÇn quan träng, ®ã lµ duy tr× sù tån t¹i l©u dµi vµ an toµn cho doanh nghiÖp hay dù ¸n ®Çu t.