Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NUỚC VỀ VIÊN CHỨC GIÁO DỤC 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về viên chức giáo dục 1. Khái niệm quản lý và quản lý nhà nước 1. Quản lý Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về quản lý.
Có quan niệm cho rằng, quản lý là hành chính, là cai trị; hay quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy… Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, quản lý được định nghĩa là: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan” [47, tr. Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất trong bối cảnh và các điều kiện nhất định. Nếu xem xét quản lý dưới góc độ chính trị- xã hội thì: Quản lý là sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt đến mục tiêu đúng ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan. Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau, quản lý có thể được hiểu như sau: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu nhất định.
Quản lý nhà nước Theo giáo trình Quản lý hành chính nhà nước và quản lý ngành giáo dục và đào tạo: “Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành xã hội để thực thi quyền lực nhà nước; là tổng thể về thể chế, về tổ chức và cán bộ của bộ máy 7 nhà nước có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nước, do các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) có tư cách pháp nhân công pháp (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà nhà nước đã giao cho trong việc tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân”. 40] Như vậy, QLNN là một hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội. QLNN được hiểu theo hai nghĩa. Theo nghĩa rộng, QLNN là toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp và cả hoạt động tư pháp.
Theo nghĩa hẹp, QLNN không bao gồm hoạt động lập pháp và tư pháp của nhà nước, mà đó là hoạt động điều hành công việc hàng ngày của hệ thống bộ máy hành chính nhà nước. Khái niệm viên chức và viên chức giáo dục 1. Viên chức Trong quá trình phát triển của hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam khái niệm về viên chức ngày càng được hoàn thiện. Tại điều 2, Luật Viên chức 2010 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”.
Theo đó, viên chức được xác định theo các tiêu chí: được tuyển dụng theo vị trí việc làm; làm việc theo chế độ hợp đồng làm việc; hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là những người mà hoạt động của họ nhằm cung cấp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho người dân như: giáo dục, đào tạo, y tế, an sinh xã hội, hoạt động khoa học, văn hoá, nghệ thuật, thể dục, thể thao… Những hoạt động này không nhân danh quyền 8 lực chính trị hoặc quyền lực công, không phải là các hoạt động quản lý nhà nước mà chỉ thuần tuý mang tính nghề nghiệp gắn với nghiệp vụ, chuyên môn. Trên cơ sở đó, viên chức có những đặc điểm sau: - Viên chức là người mang quốc tịch Việt Nam, được ký kết hợp đồng làm việc theo vị trí việc làm tại đơn vị sự nghiệp công lập và hưởng lương từ nguồn thu của đơn vị; - Viên chức là những người làm những công việc thuần túy về chuyên môn như giảng dạy, nghiên cứu khoa học, khám chữa bệnh, cung cấp thông tin… tại các đơn vị sự nghiệp công lập, không trực tiếp tham gia vào công tác quản lý nhà nước; - Hoạt động nghề nghiệp của viên chức nhằm thực hiện việc cung cấp những dịch vụ công thiết yếu, cung cấp cho người dân các sản phẩm “phi vật chất”, dựa trên “kỹ năng nghiệp vụ, mang tính nghiệp vụ cao”. - Lao động của viên chức là hoạt động nghề nghiệp mang tính phục vụ, không thu tiền hoặc có thu tiền nhưng không đặt mục tiêu lợi nhuận lên trên hết, nhằm cung cấp cho người dân các nhu cầu cơ bản, thiết yếu… Phạm vi của các hoạt động nghề nghiệp tập trung vào các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao, lao động, việc làm, an sinh xã hội… Mức độ cung cấp mà Nhà nước có trách nhiệm thực hiện tùy thuộc vào mức độ phát triển của mỗi quốc gia.
Viên chức giáo dục Trên cơ sở quan niệm về viên chức nói chung, có thể hiểu, viên chức giáo dục là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại các cơ sở giáo dục công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của cơ sở giáo dục công lập theo quy định của pháp luật”. Viên chức giáo dục gắn liền với tên gọi về chức danh nghề nghiệp. Viên chức giáo dục bao gồm viên chức làm công tác quản lý, viên chức giáo viên 9 và những nhân viên. Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập nhưng không phải là công chức và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý.
Viên chức giáo viên là những người chỉ thực hiện công tác mang tính chuyên môn nghiệp vụ (giảng dạy) trong các cơ sở giáo dục công lập. Ngoài ra, viên chức giáo dục còn là những nhân viên trong cơ sở giáo dục công lập như: thủ quỹ, kế toán, văn phòng, nhân viên phòng thí nghiệm…). Viên chức giáo dục phần lớn là giáo viên, nhân tố quyết định đến chất lượng giáo dục, đào tạo 1. Vị trí, vai trò của viên chức giáo dục Đội ngũ viên chức giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách học sinh, là lực lượng cốt cán biến mục tiêu giáo dục thành hiện thực.
Vai trò của viên chức giáo dục là người khuyến khích, cổ vũ, định hướng, tổ chức, điều chỉnh và trực tiếp quản lý cả về phương diện học tập và tình cảm người học đúng theo phương châm “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Để làm được điều đó, đội ngũ viên chức giáo dục, những người lao động trí óc chuyên nghiệp phải nắm vững kiến thức bộ môn giảng dạy và các kiến thức bổ trợ khác về kỹ năng quản lý giáo dục, nắm vững quy luật phát triển tâm lý của học sinh để hình thành nhân cách của các em theo từng cấp học. Viên chức giáo dục có vai trò quan trọng thể hiện ở các mặt như sau: Một là, viên chức giáo dục là người trang bị những tri thức cơ bản về văn hóa, khoa học nhằm phát triển tiềm năng trí tuệ của học sinh. Đó là thế hệ mới, thế hệ tương lai của đất nước.
Vậy, yêu cầu đặt ra đối với thế hệ tương lai phải là người có hệ thống tri thức được đúc kết từ trong lịch sử đến hiện tại; là người phát triển toànn diện về trí dục, thể dục, thẩm mỹ, mỹ dục và kỹ 10 thuật tổng hợp. Nền giáo dục đào tạo XHCN là nơi hình thành các thế hệ tương lai đó, mà vai trò của quản lý là nhân tố quyết định. Vì vậy với việc trang bị những tri thức và kỹ năng về văn hóa, khoa học sẽ giúp học sinh có thái độ tôn trọng kỷ luật, học tập theo lối khoa học, chủ động và sáng tạo, có ý thức khắc phục khó khăn, chuyên cần tự giác trong học tập và vận dụng các kiến thức đã học và thực tế cuộc sống phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước. Hai là, trang bị, bồi dưỡng cho học sinh những tri thức cơ bản về đạo đức, pháp luật, dân chủ và những giá trị truyền thống của lịch sử dựng nước và giữ nước, bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc, tình cảm, tư tưởng, lối sống phù hợp với thế giới quan và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa mà cốt lõi là nghĩa vụ và trách nhiệm với Tổ quốc, đối với nhân dân, đối với sự nghiệp cách mạng dân tộc thông qua các môn học Văn học, Lịch sử, Giáo dục công dân.
Từ đó góp phần hình thành ở các em nhân cách tốt, lối sống, cách ứng xử có văn hóa để trở thành con người có đạo đức, có tấm long nhân ái; giúp các em hiểu và sử dụng đúng quyền và thực hiện tốt nghĩa vụ đối với xã hội, biết tôn trọng pháp luật, chấp hành pháp luật của nhà nước và nội quy của nhà trường. Vấn đề này đã được Hồ Chí Minh khẳng định: người mà có tài mà không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tài làm gì cũng khó. Ba là, trang bị những kiến thức cơ bản về thể chất và an ninh quốc phòng nhằm phát triển thể lực phục vụ yêu cầu của đất nước. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng đất nước trước xu thế toàn cầu hóa đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ có trình độ mà phải có sức khỏe, chịu được thử thách, áp lực công việc.
trí tuệ minh mẫn, tính năng động sáng tạo phụ thuộc rất nhiều về sức khỏe, cơ thể khỏe mạnh. Giáo dục phải đáp ứng các nội dung cơ bản là thể dục, trí dục, mỹ dục, đức dục và phải gắn chặt với nhau làm nền tảng cho sự phát triển con người. Khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước về viên chức giáo dục 11 1. Khái niệm quản lý nhà nước về viên chức giáo dục Quản lý viên chức giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.