CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁ XĂNG DẦU 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu nước ngoài Chuyên đề “Cơ chế QLNN về giá xăng dầu của Trung Quốc”, được xuất bản năm 2008, in trên “tạp chí Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương số 217”. Đề tài đi phân tích cách quản lý, điều hành giá xăng dầu của Trung Quốc và các biện pháp giúp bình ổn giá xăng dầu của thị trường này.
Đề tài “Quản lý rủi ro giá dầu ở các nước đang phát triển” Người quan sát nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, tập 19, số 1 (Mùa xuân, 2004) , trang 119-139 (21 trang) được xuất bản bởi: Nhà xuất bản Đại học Oxford. Nghiên cứu chỉ ra tác động của sự phụ thuộc vào dầu mỏ đối với tăng trưởng về mặt tiết kiệm và chiến lược đầu tư tối ưu. Trong số các yếu tố quan trọng cơ bản của chiến lược này là mức độ thay đổi giá dầu là tạm thời hoặc vĩnh viễn, một quốc gia có nên dựa vào quỹ bình ổn hay việc sử dụng các công cụ tài chính để quản lý nguồn thu từ dầu mỏ hay cả hai không. Từ đó nêu lên kinh nghiệm của các quốc gia với quỹ bình ổn và trình bày về việc sử dụng công cụ tài chính để quản lý rủi ro giá dầu.
Các hàm ý chính sách đối với việc tăng cường sử dụng các công cụ tài chính được tìm hiểu, bao gồm cả vai trò mở rộng của các tổ chức tài chính quốc tế. Đề tài “Biến động giá dầu và kết quả hoạt động kinh tế trong COVID-19 và các cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008” của tác giả Yang Yu, SongLin Guo và XiaoChen Chang được xuất bản trực tuyến ngày 22/12/2021. Bài nghiên cứu đi phân tích tác động và sự thay đổi của giá dầu trong các cuộc khủng hoảng tài chính và đại dịch toàn cầu. Từ đó chỉ ra mối liên hệ khăng khít giữa giá dầu với các hoạt động kinh tế và các hệ quả nghiêm trọng cho hoạt động kinh tế.
Bài viết có vai trò vô cùng quan trọng với các nhà hoạch định chính sách. Các nghiên cứu trong nước Khoá luận “Hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về giá đối với xăng, dầu ở Việt Nam” của ThS. Nguyễn Anh Tuấn. Đề tài đi làm rõ thực trạng quản lý của nhà nước về giá xăng dầu, đồng thời chỉ ra các thách thức mà Việt Nam đang gặp phải.
Từ đó, kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành giá. Đề tài “Chính sách điều tiết giá những hàng hóa quan trọng, thiết yếu và những kiến nghị” của GS,TS. Ngô Trí Long được thảo luận trong “Hội thảo về quản lý giá”. Bài viết trình bày về chính sách điều tiết, kiểm soát giá của Nhà nước đối với một số mặt hàng thiết yếu quan trọng như xăng dầu, nhà đất, điện,.
Chỉ ra vai trò quan trọng của quản lý Nhà nước trong việc bình ổn giá, kiểm soát lạm phát và thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Đề tài “Đổi mới quản lý nhà nước trong hoạt động kinh doanh xăng dầu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” là khoá luận tiến sĩ của Nguyễn Duyên Cường năm 2011, bài viết làm rõ QLNN về xăng dầu, đi sâu vào khai thác các chính sách, phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp dựa trên các mô hình quản lý của các nước trên thế giới áp dụng vào Việt Nam từ đó rút ra kinh nghiệm bài học cho Việt Nam. Đề tài “Tìm hiểu biến động giá xăng trong bối cảnh dịch Covid-19” của các tác giả Trần Thị Ngọc Mai, Nguyễn Đức Mạnh, Nguyễn Trọng Minh, Lê Hồng Thảo My, Đặng Vĩnh Nam đã làm rõ các tác động gây ảnh hưởng đến giá xăng dầu, từ đó dự báo về các khả năng có thể xảy ra của giá xăng dầu trong tương lai. Bài viết cũng nêu lên các hạn chế khi nghiên cứu đề tài này.
Cơ sở lý luận về QLNN về giá xăng dầu 1. Quản lý giá Việt Nam đang trên đà hội nhập sâu rộng với thế giới, với việc mở rộng thị trường, hàng hoá ngày càng đa dạng, hoạt động lưu thông và buôn bán hàng hoá ngày càng phát triển. Lúc này, mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường càng thể hiện rõ rệt. Nhà nước đóng vai trò là chủ thể quản lý nền kinh tế thị trường; hay đó là mối quan hệ giữa các chủ thể trong nền kinh tế, khi nhà nước xuất hiện với tư cách là một chủ thể trên thị trường, sẽ quan hệ bình đẳng với các chủ thể khác theo luật định.
Vì vậy, hoạt động quản lý Nhà nước là công việc cực kỳ quan trọng trong quá trình vận động của mỗi quốc gia. Theo Giáo trình quản lý hành chính Nhà nước về kinh tế thì “Quản lý Nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN”. Dưới góc độ pháp luật, quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định và phát triển xã hội theo những mục tiêu mà tầng lớp cầm quyền theo đuổi. Quản lý nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ hoạt động của cả bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp vận hành như một thực thể thống nhất.
Theo nghĩa hẹp là hướng dẫn chấp pháp, điều hành, quản lý hành chính do cơ quan hành pháp thực hiện bảo đảm bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước. Là một phần trong công tác quản lý Nhà nước, hoạt động quản lý giá chiếm một vị trí vô cùng quan trọng. Quản lý giá vừa là công cụ vừa là một trong những đòn bẩy có tính quyết định, đảm bảo sự thành công của các tác động quản lsy khác và của hoạt động quản lý kinh tế vĩ mô nói chung của Nhà nước. Để việc buôn bán diễn ra thuận lợi, Chính phủ đã ban hành các quy định, hệ thống văn bản pháp luật làm quy chuẩn chung.
7 a, Khái niệm Giá cả là thuật ngữ phổ biến được sử dụng hàng ngày trong đời sống kinh tế của mỗi người. Có nhiều cách hiểu về giá cả, nhưng đại đa số đều hiểu theo nghĩa: “Giá cả là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá, nghĩa là số lượng tiền phải trả cho hàng hoá đó”. Với cách hiểu đơn giản như vậy thì ta có thể thấy được giá được hình thành từ việc tổng hợp tất cả các loại chi phí như giá vốn hàng bán, chi phí nhân công, chi phí quản lý,. làm ra hàng hoá trước khi đến tay người dùng.
Cụ thể hơn, theo Luật giá 2012 quy định: “Yếu tố hình thành giá là giá thành toàn bộ thực tế hợp lý tương ứng với chất lượng hàng hóa, dịch vụ; lợi nhuận (nếu có); các nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật; giá trị vô hình của thương hiệu”. Theo đó, giá bao gồm tất cả các chi phí hữu hình và chi phí vô hình. Trên thị trường hiện nay có vô số các loại mặt hàng, mỗi mặt hàng lại có quy định, mức giá riêng. Để đi tới thống nhất chung thì Luật giá 2012 cũng có quy định về phương thức hình thành giá: - Giá thị trường là giá hàng hóa, dịch vụ hình thành do các nhân tố chi phối và vận động của thị trường quyết định tại một thời điểm, địa điểm nhất định.
- Định giá là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh quy định giá cho hàng hóa, dịch vụ. - Niêm yết giá là việc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thông báo công khai bằng các hình thức thích hợp, rõ ràng và không gây nhầm lẫn cho khách hàng về mức giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bằng Đồng Việt Nam bằng cách in, dán, ghi giá trên bảng, trên giấy hoặc trên bao bì của hàng hóa hoặc bằng hình thức khác tại nơi giao dịch hoặc nơi chào bán hàng hóa, dịch vụ để thuận tiện cho việc quan sát, nhận biết của khách hàng, cơ quan nhà nước có thẩm quyền. - Hiệp thương giá là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tổ chức và làm trung gian cho bên mua và bên bán thương lượng về mức giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thỏa mãn điều kiện hiệp thương giá theo đề nghị của một trong hai bên 8 hoặc cả hai bên mua, bán hoặc khi có yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh). - Đăng ký giá là việc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lập, phân tích việc hình thành mức giá và gửi biểu mẫu thông báo giá cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi định giá, điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục hàng hóa, dịch vụ thực hiện bình ổn giá trong thời gian Nhà nước áp dụng biện pháp bình ổn giá.
- Kê khai giá là việc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ gửi thông báo mức giá hàng hóa, dịch vụ cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi định giá, điều chỉnh giá đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện phải kê khai giá. b, Nguyên tắc quản lý giá Điều 7 Luật giá 2012 quy định Nhà nước sẽ quản lý giá cả theo các nguyên tắc sau: - Nhà nước thực hiện quản lý giá theo cơ chế thị trường; tôn trọng quyền tự định giá, cạnh tranh về giá của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật. - Nhà nước thực hiện điều tiết giá theo quy định của Luật này để bình ổn giá; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng và lợi ích của Nhà nước. - Nhà nước có chính sách về giá nhằm hỗ trợ khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.
- Nhà nước quy định nguyên tắc, phương pháp xác định giá đối với hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá phù hợp với nguyên tắc của nền kinh tế thị trường.