Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về đào tạo liên thông giáo dục nghề nghiệp-giáo dục đại học đáp ứng nhu cầu nhân lực quốc gia. Chương 2: Thực trạng đào tạo liên thông và quản lý nhà nước về đào tạo liên thông giáo dục nghề nghiệp-giáo dục đại học ở Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế. Chương 3: Các giải pháp quản lý nhà nước về đào tạo liên thông giáo dục nghề nghiệp-giáo dục đại học đáp ứng nhu cầu nhân lực quốc gia. 8 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ ĐÀO TẠO LIÊN THÔNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP-GIÁO DỤC ĐẠI HỌC ĐÁP ỨNG NHU CẦU NHÂN LỰC QUỐC GIA 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề đào tạo và quản lý đào tạo liên thông 1. Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước Trên thế giới, đào tạo liên thông được triển khai thực hiện ở nhiều quốc gia và từ nhiều năm nay, các chuyên gia về giáo dục quốc tế đã có nhiều các nghiên cứu về đào tạo liên thông nhằm làm cho sự chuyển tiếp giữa các bậc trình độ diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn. Trong lịch sử quản lý đào tạo theo hình thức liên thông và chuyển tiếp ở đại học của nước Mỹ thường được gắn liền với tên tuổi quen thuộc trong giới giáo dục đại học Hoa Kỳ, đó là Giáo sư William R. Harper (1856-1906), Viện trưởng Viện đại học Chicago.
Ngay từ năm 1896, Viện trưởng Harper đã chia chương trình đào tạo 4 năm của đại học Chicago thành hai cấp, gọi là 2 năm đầu (Lower Division) và 2 năm cuối (Upper Division), với chiến lược dự trù cho những chuyển tiếp từ LowerDivision lên Upper Division. Nhờ liên thông và chuyển tiếp nên người học sau khi hoàn thành 2 năm ở Junior College, không những được ra trường làm việc phù hợp với khả năng và ngành nghề mà còn có cơ hội học tiếp ở các đại học 4-năm (học tiếp Upper Division, còn gọi là Senior) [55]. Năm 1922, sau một thời gian lãnh đạo nhóm nghiên cứu, Leonard Koos cho ấn hành quyển “Trường đại học ngắn hạn” (“The Junior College”),tạo thêm nền tảng vững chắc cho việc thực hiện đào tạo liên thông. Ông cho rằng sinh viên chuyển tiếp (Transfer Student) từ đại học ngắn hạn học không kém so với những sinh viên đăng ký vào đại học 4 năm ngay từ đầu.
Đến năm 1947, khi một Hội đồng, do Tổng thống Truman chỉ định, phát hành bản Báo cáo nghiên cứu “Giáo dục đại học cho nền Dân chủ Hoa Kỳ”(“Higher Education for American Democracy”). Ngay lập tức, cả nước chú ý đến trường đại học cộng đồng và khuyến cáo xây dựng thêm nhiều trường học loại này. Nhiệm vụ và chức năng chủ yếu của các trường đại học 2 năm là đào tạo hai năm đầu cho chương trình đào tạo 4 năm (cử nhân, kỹ sư), giúp người học chuyển tiếp các kinh nghiệm học tập tích lũy từ 2 năm trước vào đại học để hoàn thành chương trình đào tạo cao hơn và các trường đại học 2 năm còn thực hiện chương trình giáo dục nghề nghiệp để đào tạo nhân lực 9 z có trình độ trung gian giữa bậc kỹ sư và lao động phổ thông cho địa phương [55]. Hiện nay ở Mỹ, trường đại học là thành viên của một nền giáo dục mang tính phổ cập.
Việc đào tạo liên thông đã trở thành vần đề ràng buộc khách quan qua những quy định hay thể chế từ hệ thống. Nhưng về cơ bản, đào tạo liên thông bao gồm liên thông trong phạm vi một trường và chuyển tiếp từ trường đại học ngắn hạn 2 năm đến trường đại học 4 năm hay nhiều hơn. Các công trình nghiên cứu gần đây của L.Bender về đào tạo chuyển tiếp của trường cao đẳng cộng đồng [73], của Trudy H. Bers đóng góp về bộ máy và cơ chế điều hành đào tạo liên thông của trường cao đẳng cộng đồng [70, tr 247], cũng như của Tatiana Melguizo và các đồng sự với nhiều ứng dụng của lý thuyết xác xuất và thống kê trong quản lý đào tạo liên thông gây được nhiều chú ý trong việc tiên lượng số sinh viên chuyển tiếp trong một nền kinh tế thị trường rất phát triển là Hoa Kỳ [75, tr 98-102].
Tuy vậy, việc đào tại liên thông thực sự đa dạng, mỗi nơi có cách làm riêng theo luật định của từng tiểu bang. Ngoài ra, căn bản còn là sự thỏa thuận giữa hai trường và thanh danh của mỗi nhà trường. Sự thừa nhận được thể hiện qua cơ sở kiểm định công nhận chất lượng và uy tín của lãnh đạo các trường hợp tác [55]. Theo một nghiên cứu do Ủy ban Giáo dục của các Bang (Education Commission of the States – 2001) cho thấy hơn 50% sinh viên sau trung học phổ thông (post-secondary) nhập học trong các đại học ngắn hạn 2 năm và trong số đó nhiều sinh viên tiếp tục theo học các chương trình liên thông ở trong các viện đại học 4 năm.
Nghiên cứu khẳng định rằng: do không có những chương trình liên thông thành công mà nhiều sinh viên bỏ dở con đường học tập của mình. Tuy nhiên, nhiều bang của Mỹ không có các quy chế để điều chỉnh việc chuyển tín chỉ từ trường này đến trường khác. Trong quá trình thực hiện ĐTLT, Mỹ cũng gặp nhiều rắc rối khi sinh viên học xong 2 năm tại trường cộng đồng (community college) và chuyển tới viện đại học 4 năm. Những vấn đề nảy sinh đó là [60]: - Sự đối xử không bình đẳng giữa hai bậc học và sinh viên khi chuyển lên bậc học trên luôn bị đánh giá thấp bởi các giảng viên trong các viện đại học.
Phần lớn các viện đại học 4 năm thường áp đặt những quyết định về ĐTLT đối với trường cộng đồng và không muốn từ bỏ quyền kiểm soát của họ nếu chính quyền tiểu bang không ra tay buộc họ phải đối xử bình đẳng với các trường cộng đồng. - Sự không bình đẳng quyền lực trong quá trình ĐTLT gây ra những hậu quả bất lợi đối với chương trình đào tạo của các trường cộng đồng. Trước hết, 10 z sự tự do thiết kế chương trình đào tạo (curriculum) bị hạn chế vì trường cộng đồng ở địa vị thấp hơn phải thực hiện những khóa học để có thể được chấp nhận cho liên thông bởi các khóa của đại học. Vì vậy đã làm giảm đi sự năng động của các trường cộng đồng trong việc mở thêm khóa học mới đáp ứng nhu cầu của học sinh cũng như của thị trường lao động địa phương.
Thời gian gần đây, các trường cộng đồng bên cạnh việc nâng cao chất lượng đào tạo đã hợp tác có hiệu quả với các đại học để hình thành các tập đoàn trong việc ĐTLT và nghiên cứu. - Hệ thống liên thông phức tạp, bao gồm liên thông dọc, liên thông ngang, liên thông ngược, liên thông đồng thời, tức là học đồng thời cả hai trường ĐH 4 năm và trường cao đẳng cộng đồng. - Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng dịch vụ tư vấn và cố vấn giúp cho quá trình này diễn ra thuận lợi hơn và sự tác động của nhà nước có vai trò không nhỏ trong việc đẩy mạnh quá trình ĐTLT. Ủy ban điều phối giáo dục đại học Texas Hoa Kỳ đưa ra khuyến cáo sau [60]: - Thiết lập một cơ chế báo cáo kết quả học tập của sinh viên học liên thông và báo cáo này được gửi đến trường mà sinh viên đã tốt nghiệp.
- Nghiên cứu sự khả thi trong việc áp dụng hệ thống kiểm định kể cả hệ thống đào tạo cấp bằng on-line. - Xây dựng và thực hiện tiêu chuẩn biểu mẫu và các tài liệu hướng dẫn rõ ràng và dễ sử dụng. - Sinh viên chuyển từ trường cao đẳng cộng đồng cần hoàn thành khóa học trước khi chuyển lên học ở trường đại học; (một số đại học của Hoa Kỳ cho phép sinh viên có thể học một số môn học ở trường cộng đồng và được miễn trừ khi học trong trường đại học mặc dù chưa hoàn tất bằng cao đẳng). - Cần xây dựng cả chính sách và thủ tục công nhận các tín chỉ do trường đại học cấp và được xem xét để cấp bằng cao đẳng (liên thông ngược).
- Xác định những bài học kinh nghiệm tốt nhất trong hệ thống giáo dục Hoa Kỳ để tạo điều kiện đào tạo liên thông cũng như đánh giá hiệu quả của chính sách liên thông. - Liên quan đến việc trao đổi thông tin giữa các trường nhằm xúc tiến quá trình ĐTLT trở nên cần thiết do sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng có quá nhiều sự lựa chọn sự nghiệp và điều này trở nên phức tạp ngay đối với bản thân sinh viên và tổ chức quá trình ĐTLT (Ủy ban điều phối giáo 11 z dục đại học Taxas). Vai trò của các hoạt động tư vấn và các kênh thông tin mở khá quan trọng. Cán bộ phục trách cần sự hỗ trợ và cần có các công cụ hữu hiệu để phục vụ sinh viên một cách chính xác và kịp thời [60].
Trong một nghiên cứu khác có tiêu đề “Progress Report on Credit Transfer” của hệ thống các trường cao đẳng kỹ thuật Wisconsin, 4-2004 đưa ra một số khuyến cáo về một số vấn đề liên quan đến cơ chế liên thông như: số tín chỉ của phần giáo dục đại cương trong trường cao đẳng cộng đồng, thỏa thuận về đào tạo liên thông giữa các trường, ưu tiên những chương trình liên thông dựa trên “dòng sinh viên” và nhu cầu phát triển kinh tế, thiết lập khung thời gian cho việc xây dựng thỏa thuận. Khuyến cáo đặc biệt nhấn mạnh đến chương trình đào tạo thống nhất (uniform curriculum) hay nói cách khác cần tiêu chuẩn hóa chương trình đào tạo có nhu cầu học tập lớn và đáp ứng với đòi hỏi của nền kinh tế [60]. Ở Canada, ĐTLT cũng tiến hành từ giữa những năm 60 với các hình thức tương tự như Hoa Kỳ và Australia, những đặc điểm chủ yếu là: - Phải có thoả thuận ĐTLT giữa các hệ thống, cơ sở đào tạo và các chương trình đào tạo. - Cơ quan quản lý giáo dục cấp tỉnh của Canada tham gia quản lý nhà nước trong ĐTLT để đảm bảo chất lượng đào tạo và công bố những văn bản hướng dẫn để cho quá trình diễn ra được thuận lợi.
- Gặp khó khăn khi thực hiện ĐTLT như những vấn đề về nguồn lực, tài chính, sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo, trao đổi thông tin giữa các truờng bị hạn chế v. - ĐTLT để cho phép học sinh học lên bậc học cao hơn, cần nhấn mạnh thành tích học tập và trình độ thực tế của sinh viên hơn là chỉ chú ý đến tính chất tương tự của ngành học hoặc khóa học, nhằm đảm bảo hiệu quả cao trong đào tạo.