phần mở đầu và kết luận, kết cấu luận văn gồm có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với di tích lịch sử Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào Chƣơng 3: Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm quản lý Quản lý là hoạt động khách quan của mọi quá trình lao động xã hội. Nói đến quản lý là nói đến một dạng hoạt động có mục đích của chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định thông qua việc sử dụng các công cụ, phương tiện quản lý phù hợp.Quản lý bao giờ cũng có tính mục đích, tính tổ chức và hướng tới tính hiệu quả.Như vậy, nó là một quá trình bao gồm chuỗi các hoạt động khác nhau để đạt được mục tiêu mà chủ thể quản lý mong muốn. Để tồn tại và phát triển, quản lý cần thiết đối với mọi phạm vi hoạt động của xã hội.
Quản lý là một dạng hoạt động đặc biệt quan trọng của con người. Nó chứa đựng nội dung rộng lớn, đa dạng phức tạp và luôn vận động, biến đổi, phát triển. Vì vậy, có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau. Tuy nhiên dựa vào các hoạt động thực tế nói chung, quản lý có thể được hiểu theo nghĩa chung nhất như sau: Quản lý là tác động có ý thức, bằng quyền lực, theo quy trình, của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý để phối hợp các nguồn lực nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức trong điều kiện môi trường biến đổi [32, tr.
Như vậy, từ định nghĩa trên về quản lý ta có thể thấy, trong hoạt động quản lý ít nhất phải có một chủ thể quản lý (cá nhân hay tổ chức), ít nhất một đối tượng quản lý (con người – một cá nhân hay nhiều người, hoặc một bộ phận của giới vô sinh hay sinh vật) gián tiếp hoặc trực tiếp nhận sự tác động của chủ thể quản lý. Hoạt động quản lý bao giờ cũng nhắm tới một mục tiêu nhất định.Các yếu tố khác tạo nên môi trường của hệ thống chính là khách thể của hoạt động quản lý. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung cơ bản của quản lý hiện nay cũng có nhiều học giả và các nhà nghiên cứu đưa ra, nhưng tựu chung lại vẫn gồm các nội dung sau: Nguyên tắc và phương pháp quản lý, lập kế hoạch và ra quyết định quản lý, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra. Cấp độ quản lý (dưới góc độ văn hóa) cũng có hai cấp độ cơ bản: + Quản lý cấp vĩ mô: quản lý văn hóa ở cấp vĩ mô + Quản lý cấp vi mô (chuyên ngành): quản lý các ngành như thư viện, bảo tàng, nghệ thuật, di tích,… * Khái niệm di tích và di tích lịch sử Di tích và di tích lịch sử là một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa.
- Khái niệm di tích Trong quá trình phát triển, do tác động ảnh hưởng, hệ quả của các yếu tố lịch sử và văn hóa để lại mà trong ngôn ngữ của người Việt có sử dụng nhiều từ Hán – Việt, trong đó di tích cũng chính là một từ Hán Việt. Theo Hán việt tự điển của Thiều Chửu di tích được hiểu như sau: - Di: sót lại, rớt lại, để lại; - Tích: tàn tích, dấu vết; - Di tích: tàn tích, dấu vết còn để lại của quá khứ [31, tr. 123] Còn theo giáo trình “Bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa” của trường Đại học văn hóa đã đưa ra một khái niệm khoa học về di tích như sau: “Là những không gian vật chất cụ thể, khách quan trong đó chứa đựng các giá trị điển hình lịch sử; do tập thể hoặc cá nhân con người hoạt động sáng tạo ra trong lịch sử để lại”[35, tr. 17] - Khái niệm di tích lịch sử Theo Đại từ điển Tiếng Việt do Trung tâm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam thì di tích lịch sử - văn hóa là: “Tổng thể những công trình, địa điểm, đồ vật hoặc tác phẩm, tài liệu có giá trị lịch sử hay giá trị văn hóa được lưu lại”[22, tr.
533] 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại chương IV, Điều 28.1 Luật di sản văn hóa quy định về di tích lịch sử văn hoá phải là: “a- Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu trong quá trình dựng nước và giữ nước; b- Công trình xây dựng, địa điềm gắn với thân thế và sự nghiêp của anh hùng dân tộc, danh nhân của đất nước; c- Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ cách mạng kháng chiến; d- Địa điểm có giá trị tiêu biểu về khảo cổ; đ- Quần thể các công trình kiến trúc hoặc công trình đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử” [19, tr. 16] Nhiều nước trên thế giới đặt chung cho di tích lịch sử văn hoá là dấu tích, dấu vết còn lại. Tiếng Pháp viết là Vestige, tiếng Anh cũng viết là Vestige. Trung Quốc gọi là “Cổ tích”.Mỗi nước trên thế giới đều có những khái niệm, quy định khác nhau về di tích lịch sử văn hoá.
Theo điều 1 của Hiến chương Venice – Italya 1964 quy định:di tích lịch sử bao trùm không chỉ là một công trình kiến trúc đơn lẻ mà cả khung cảnh đô thị hoặc nông thôn có chứng tích của một nền văn minh riêng, một sự tiến hóa có ý nghĩa hoặc một sự kiện lịch sử”. Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã ra nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/07/1998 về xây dựng và phát triền nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong đó nhấn mạnh: di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc văn hóa dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa. Hết sức coi trọng, bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống (bác học, dân gian), văn hóa cách mạng bao gồm cả văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể.di tích lịch sử văn hoá là một bộ phận quan trọng của di sản văn hóa. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo “Pháp lệnh bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh” công bố ngày 04/04/1984 quy định “Di tích lịch sử - văn hoá là những công trình xây dựng, địa điểm, đồ vật, tài liệu và tác phẩm có giá trị lịch sử, khoa học, nghệ thuật cũng như có giá trị văn hoá khác hoặc có liên quan đến những sự kiện lịch sử, quá trình phát triển văn hoá, xã hội”[18] Ngày 22/07/2001 Chủ tịch nước đã ký sắc lệnh số 09 - L/CTN công bố Luật Di sản văn hóa, được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ IX quốc hội khóa X ngày 29/06/2001 thì “Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học”.
Ngày 24 tháng 7 năm 2001, Bộ Trưởng Bộ Văn hóa Thông tin đã ký quyết định phê duyệt quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh đến năm 2020. Quyết định đã đưa ra nhiều định hướng cho việc bảo tồn, tôn tạo di tích một cách tổng thể và có lộ trình, kế hoạch rõ ràng. Càng khẳng định Nhà nước ta đã ý thức được nhiều hơn nữa vai trò của di tích lịch sử Như vậy, qua sự phân tích trên ta có thể thấy nhiều khái niệm khác nhau về di tích lịch sử văn hoá, từ đó ta có thể rút ra một cách hiểu chung nhất về di tích lịch sử đó là “những khu vực, địa điểm, các công trình với quy mô và tính chất khác nhau. ở đó lưu giữ và ghi lại những dấu ấn về các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu có tác động, ảnh hưởng sâu sắc, trực tiếp hoặc gián tiếp đến tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của địa phương, đất nước và dân tộc”[15, tr.
119] * Khái niệm quản lý di tích lịch sử văn hoá Như trên đã trình bày quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý trong môi trường luôn biến đổi để đạt được mục đích quản lý nhất định. Còn đối với quản lý di tích lịch sử nói riêng thì mục đích 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính là thông qua hoạt động quản lý để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích lịch sử. Bởi di tích lịch sử luôn mang trong mình nhưng giá trị vô hình không thể cân đong đo đếm được. Chính vì vậy vấn đề quản lý di sản văn hóa cũng như di tích lịch sử, văn hoá luôn là một vấn đề đặt ra bức thiết hiện nay vì theo thời gian nó không còn được nguyên vẹn như ban đầu, nếu chúng ta không có những chính sách để bảo vệ, giữ gìn và tôn tạo nó thì sớm muộn gì nó sẽ bị “biến hóa” một cách nghiêm trọng.
Ngày nay, dù phát triển ở trình độ nào, mỗi nước đều phải tiến hành hoạt động quản lý, bảo tồn gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau biết về mỗi di sản văn hóa của mỗi địa phương. Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay của đất nước, đời sống được cải thiện, nhu cầu tìm hiểu, tham quan, nghiên cứu, giáo dục, học hỏi những giá trị văn hóa truyền thống ngày càng cao và được quan tâm nhiều hơn. Vì vậy, việc quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa nói chung và di tích lịch sử nói riêng là một việc làm cấp thiết.