Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các Khu công nghiệp Chương 2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với các Khu công nghiệp tại huyện Bình Chánh Chương 3. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với các Khu công nghiệp tại huyện Bình Chánh.
10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1. Tổng quan về khu công nghiệp 1. Khái niệm khu công nghiệp Khái niệm Khu Công nghiệp (KCN) được xuất hiện và sử dụng phổ biến vào cuối thế kỷ XIX. Tuy nhiên vẫn chưa có sự đồng nhất về khái niệm Khu Công nghiệp lúc bấy giờ.
Khi đó ở các nước phát triển quan niệm Khu công nghiệp là khu vực có sự tách biệt về mặt địa lý, được bao bọc bởi một hàng rào ngăn cách, có chế độ ưu đãi đặc biệt, hàng hóa sản xuất ra để xuất khẩu hoặc tiêu thụ nội địa. Cũng có quan niệm “KCN là một khu vực được phân cách về ranh giới địa lý trong một quốc gia nhằm mục tiêu thu hút vốn đầu tư vào các ngành công nghiệp hướng về xuất khẩu, bằng cách cung cấp cho các ngành công nghiệp này những điều kiện đặc biệt thuận lợi về đầu tư và mậu dịch so với phần lãnh thổ còn lại của đất nước”. Theo các chuyên gia của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hiệp quốc “KCN được định nghĩa như là một vùng đất có quy hoạch, được phát triển và chia ra thành các mảnh đất căn cứ theo một quy hoạch tổng thể, có hoặc không có các nhà xưởng được xây dựng trước, có/hoặc không có công trình hỗ trợ dùng chung, là nơi tập trung các cơ sở công nghiệp”. [UNIDO (1997) Industrial Parks Principles and Practice New York: United Nations Publication] Trên thế giới, các khu công nghiệp như vậy đã có lịch sử phát triển hơn 100 năm, từ các nước công nghiệp phát triển như Anh, Mỹ đến các nền kinh tế công nghiệp mới nổi như Hàn Quốc, Singapore và vẫn đang phát triển cho đến ngày nay.
Được các nước học hỏi và kế thừa để công nghiệp hóa. Hiện tại, không có định nghĩa chính thức được công nhận về IP. Theo điều kiện quốc gia của mỗi quốc gia, hoạt động kinh tế của KCN khác nhau, tên gọi cũng khác nhau nhưng đều mang đặc 11 điểm và tính chất của KCN. Các tổ chức quốc tế và các nước trên thế giới đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về khu công nghiệp.
Tại Philippines, theo Đạo luật về các khu kinh tế đặc biệt năm 1995, khu công nghiệp được định nghĩa như sau: “Khu công nghiệp là một khu đất được chia nhỏ và xây dựng trên cơ sở quy hoạch toàn diện và trên cơ sở thống nhất. liên tục quản lý và quy định. Đối với cơ sở hạ tầng và các tiện ích tiện ích khác, có hoặc không có nhà xưởng tiêu chuẩn và các tiện ích xây dựng sẵn để sử dụng chung trong sở hữu trí tuệ ". Trong khi đó, ở In-đô-nê-xi-a, theo Nghị định số 98/1993 của Tổng thống Cộng hòa In-đô-nê-xi-a, khu công nghiệp được xác định là: “Khu vực tập trung các hoạt động sản xuất công nghiệp, có đầy đủ cơ sở hạ tầng và các phương tiện hỗ trợ khác và được quản lý bởi các công ty khu công nghiệp” Ở đây, “công ty công nghiệp là công ty có tư cách pháp nhân được thành lập theo pháp luật Indonesia và nằm trên lãnh thổ Indonesia với chức năng nhà nước quản lý khu công nghiệp”.
Theo Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc (UNIDO) năm 1990 đã tuyên bố rằng "các khu công nghiệp là những khu vực tương đối nhỏ, cách biệt về địa Đặc biệt, khu chế xuất cho phép hàng hóa nhập khẩu để sản xuất được miễn thuế xuất khẩu. Theo đó khái niệm Khu công nghiệp được quy định tài Điều 2 Luật Đầu tư nước ngoài như sau “Khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp”. Khái niệm Khu công nghiệp có sự thay đổi trong Quy chế KCN ban hành theo Nghị định số 192/NĐ-CP ngày 28/12/1994 của Chính phủ được hiểu Khu công nghiệp là khu tập trung do Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sống. 12 Khái niệm Khu công nghiệp tiếp tục có sự thay đổi trong Quy chế KCN, KCX, khu công nghệ cao ban hành theo Nghị định số 36/NĐ-CP ngày 24/2/1997 của Chính phủ, cụ thể khái niệm Khu công nghiệp được quy định “Khu công nghiệp là khu tập trung các doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống, do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập, trong Khu công nghiệp có thể có doanh nghiệp chế xuất”.
Theo Luật Đầu tư số 59/2005/QH11, năm 2005 (số 67/2014/QH13 ngày 26/11/2014 hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2015). Theo Điều 3 khoản 9 Luật Đầu tư số 67/2014/QH13 “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp cho sản xuất công nghiệp”. Trong khuôn khổ luận văn này, Khái niệm Khu công nghiệp được nghiên cứu theo Điều 2, Nghị định 82/2018/NĐ-CP của Chính phủ Quy định về quản lý Khu công nghiệp và Khu kinh tế, Theo đó khái niệm Khu công nghiệp được định nghĩa “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng hóa công nghiệp và thực hiện các dịch vụ sản xuất công nghiệp, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục do Chính phủ quy định”. Để hiểu thêm về các loại hình Khu công nghiệp trong Nghị định 82/2018/NĐ-CP của Chính phủ Quy định về quản lý Khu công nghiệp và Khu kinh tế phân loại gồm: Khu chế xuất, khu công nghiệp hỗ trợ và khu công nghiệp sinh thái, trong đó các loại hình khu công nghiệp được hiểu như sau: Khu chế xuất là khu công nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục áp dụng đối với Khu công nghiệp theo quy định của Chính phủ”.
Khu công nghiệp hỗ trợ là khu công nghiệp chuyển sản xuất các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, thực hiện dịch vụ cho sản xuất các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. 13 Tỷ lệ diện tích cho các dự án đầu tư vào ngành nghề công nghiệp hỗ trợ thuê, thuê lại tối thiểu đạt 60% diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê của khu công nghiệp. Khu công nghiệp sinh thái là khu công nghiệp trong đó có các doanh nghiệp trong khu công nghiệp tham gia vào hoạt động sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên, có sự liên kết, hợp tác, trong sản xuất để thực hiện hoạt động cộng sinh công nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, môi trường, xã hội của các doanh nghiệp. Đặc điểm của khu công nghiệp Qua các khái niệm được chia sẻ ở trên có thể thấy khái niệm Khu công nghiệp mặc dù có những cách diễn giải khác nhau tùy theo góc nhìn, lĩnh vực hoạt động nhưng tựu trung lại Khu công nghiệp có những nét đặc trưng cơ bản giống nhau.
Cụ thể Khu công nghiệp có những đặc điểm sau: Thứ nhất về mặt không gian, đặc điểm thứ nhất của Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, riêng biệt với các vùng lãnh thổ khác và không có dân cư sinh sống. Trong khu công nghiệp không có dân cư sinh sống. Đây là một đặc điểm quan trọng, đặc điểm này phù hợp với chủ trương và chính sách của nhà nước nhằm hạn chế việc bố trí xây dựng khu công nghiệp xen lẫn với khu dân cư tránh ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của người dân. Đặc thù của các khu công nghiệp là sản xuất hàng hóa công nghiệp, ngành nghề chứa đựng và tiềm ẩn cao các nguy cơ về độc, ảnh hưởng tới môi trường do đó trong khu công nghiệp không có dân cư sinh sống và tách bạch với các khu vực còn lại là một trong những đặc điểm quan trọng để phân biệt khu công nghiệp với các khu vực khác.
Thứ hai là về mặt chức năng, đặc điểm thứ hai của Khu công nghiệp là khu vực chuyên sản xuất hàng hóa công nghiệp và thực hiện các dịch vụ sản xuất công nghiệp. Đặc điểm này dễ dàng nhận thấy tại các khu công nghiệp chủ yếu tập trung các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ phục vụ cho sản xuất công nghiệp. Các lĩnh vực ưu tiên trong các khu công nghiệp thường là các 14 lĩnh vực như công nghiệp may mặc, giày gia; công nghiệp chế biến, cán kéo, đúc kim loại, đúc kim loại màu; công nghiệp nhựa, chất dẻo; công nghiệp chế biến cao su; công nghiệp dệt, nhuộm, thuộc da, xi mạ; công nghệ chế biến thực phẩm; công nghệ lắp ráp điện tử, điện gia dụng; công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng, trang trí nội thất; công nghiệp gốm sứ thủy tinh… các dịch vụ phục vụ cho sản xuất công nghiệp như dịch vụ hải quan, bưu chính, ngân hàng, bảo hiểm, logistics… Thứ ba, Khu công nghiệp có đặc điểm tiếp theo là được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục do Chính phủ quy định. Đặc điểm này xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước đối với khu công nghiệp.
Khu công nghiệp có ảnh hưởng lớn đến tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương cũng như của đất nước nên việc thành lập các các Khu công nghiệp đều dựa trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt, đảm bảo các điều kiện cần thiết và trình tự nhất định. Vai trò của các khu công nghiệp trong phát triển kinh tế Khu công nghiệp có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp. Điều này dễ dàng nhận thấy sự phát triển của Khu công nghiệp tạo ra nhiều giá trị công nghiệp và nhiều giá trị kim ngạch xuất khẩu, nộp ngân sách nhà nước, tạo công ăn việc làm, thúc đẩy nhiều ngành nghề phát triển, tạo dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy phát triển kinh tế, đô thị hóa [8]. Thứ nhất, Khu công nghiệp là phương thức thích hợp để phát triển công nghệ.
Đây là vai trò quan trọng của khu công nghiệp đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Khu công nghiệp góp phần tạo dựng môi trường chuyển giao công nghệ nhanh chóng.