Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1. Các công trình về quản lý nguồn nhân lực và quản lý nhà nước về nguồn nhân lực Quản lý nguồn nhân lực (NNL) hay quản trị NNL là một chủ đề nghiên cứu không mới, nhận được sự quan tâm đặc biệt của các học giả, giới khoa học và các nhà quản lý trên thế giới cũng như Việt Nam từ hàng nghìn năm trước cho tới nay. Việc tìm hiểu, nghiên cứu NNL được nhìn nhận, xem xét dưới nhiều phương diện, trên nhiều lĩnh vực khá đầy đủ và mang tính hệ thống, có thể khái quát qua một số công trình trong và ngoài nước dưới đây: 1.
Các nghiên cứu ở ngoài nước - Giáo trình “Human resource management” (Quản trị nguồn nhân lực - HRM) của trường Đại học Minnesota, Hoa kỳ. Giáo trình được kết cấu gồm 15 chương, đề cập đến những vấn đề và nội dung quản trị NNL xã hội, quản trị NNL doanh nghiệp: những vấn đề lý luận về NNL, quản trị NNL, vai trò, nội dung yêu cầu, kỹ năng cần thiết để quản trị NNL, xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý NNL; những công tác tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng NNL, giữ chân NNL trong tổ chức và những vấn đề thực trạng quản lý NNL trong môi trường quốc tế. Theo nhóm tác giả, Quản lý nguồn nhân lực là quá trình sử dụng con người, đào tạo, bồi thường cho họ, phát triển các chính sách liên quan đến nơi làm việc và phát triển các chiến lược để giữ chân nhân viên [176, tr. Quản lý nguồn nhân lực (HRM) gồm 7 nội dung cơ bản: nhân sự, thiết lập chính sách, bồi thường thiệt hại và lợi ích, duy trì, đào tạo, luật lao động, và bảo vệ người lao động.
Ngoài việc quan tâm đến bảy khía cạnh bên trong, các nhà quản lý HRM phải cập nhật những thay đổi của môi trường bên ngoài có thể ảnh hưởng đến nhân viên của họ. Các xu hướng đối với lịch trình linh hoạt và tắt tiếng từ xa là những ví dụ về các khía cạnh bên ngoài [176, tr. - Cuốn sách “Human resource management”, được tác giả Gaurav Sankalp 9 của trường Đại học Lucknow, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ xuất bản năm 2012. Nội dung cuốn sách được bàn về bốn vấn đề chính trong quản lý NNL: (1) Bản chất và khái niệm về HRM, tầm quan trọng, những thách thức hiện nay, khái niệm và quy trình hoạch định NNL; (2) Phân tích công việc quản lý NNL; (3) những yêu cầu và phương pháp đào tạo và phát triển NNL; (4) lập kế hoạch bồi thường, ý nghĩa và mục tiêu, xây dựng cơ cấu trả lương, nguyên tắc tiền lương và quản lý tiền lương, thăng chức, sa thải, thuyên chuyển nhân sự.
Nội dung cuốn sách cũng cung cấp kiến thức cơ bản về: Lập kế hoạch nguồn nhân lực; phân tích công việc; tuyển dụng và lựa chọn; xã hội hóa và giới thiệu; đào tạo và phát triển; đánh giá hiệu suất; lập kế hoạch bồi thường; tiền lương và quản lý tiền lương; những vấn đề về thăng chức, giáng chức, thuyên chuyển và chia tách nhân viên trong quản lý NNL [165, tr. Sách tham khảo: “Global Trends in Human Resource Management: A Twenty-Year Analysis” của các tác giả Eward E. Lawler III và John W. Stanford, Califolia, Hoa kỳ, tháng 6/2015.
Bắt đầu từ năm 1995, nhóm các tác giả thuộc Trung tâm Tổ chức Hiệu quả của USC đã tiến hành một công trình nghiên cứu dài hạn về quản lý nguồn nhân lực trong các tổ chức. Qua những hoạt động điều tra và phân tích dữ liệu, các tác giả đã lập biểu đồ về những thay đổi về cách tổ chức và quản lý nhân sự, đồng thời cung cấp hướng dẫn về cách các chuyên gia trong lĩnh vực này có thể thúc đẩy hiệu quả hoạt động của công ty. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra xu hướng toàn cầu hóa trong quản lý NNL, cung cấp những phát hiện mới nhất về yếu tố làm nên thành công trong quản lý nhân sự và phương thức có thể gia tăng giá trị cho các tổ chức ngày nay. Nhóm tác giả kết luận rằng: “Nhân sự mạnh nhất khi đóng vai trò chiến lược, sử dụng công nghệ thông tin, có các số liệu và phân tích hữu hình, đồng thời tích hợp nhân tài và chiến lược kinh doanh” [160, tr.
Sách chuyên khảo: “Human resource management”, các tác giả Lloyd L. Rue, Nxb McGraw-Hill, đại học Indiana, Hoa kỳ 2004. Nội dung cuốn sách các tác giả Byars and Rue đã trinh bầy những nội dung cơ bản về HMR: vai trò của NNL tổ chức, quản lý NNL, những nội dung quản lý NNL, những kỹ 10 năng, phẩm chất cần có để HRM cùng với đó là những ví dụ sinh động và khá thuyết phục về mặt biện giải. Cuốn sách cũng phản ánh những thay đổi trong thế giới kinh doanh nói chung và chức năng HRM trong các tổ chức, phân tích thực trạng HRM con người hiện tại và trong tương lai; nhấn mạnh sự cần thiết cơ bản trong nghiên cứu công việc quản lý nhân lực.
Theo các tác giả, nội dung HRM gồm các công việc: phân tích nghề nghiệp, lập kế hoạch về NNL, tuyển chọn và lựa chọn nhân sự; đào tạo và phát triển nghề nghiệp; xây dựng hệ thống lương, thưởng, phúc lợi xã hội trong nghề nghiệp, môi trường luật pháp và cơ cấu, an toàn sức khỏe [173, tr. Sách chuyên khảo: “Hand book’s human resource management Practice” của tác giả Michael Armstrong, được tái bản lần thức 12 (2014), Printed and bound in the UK by Ashford Colour press Ltd. Cuốn sách được trình bầy về các chủ đề thực hành quản lý NNL, các kỹ năng quản lý NNL, xây dựng chính sách đối với NNL, tuyển dụng lao động và sử dụng lao động, những vấn đề về quản lý NNL trong môi trường quốc tế. Cuốn sách cũng bàn về những kỹ năng của người quản lý trong quản trị NNL, các thức xây dựng các công cụ để quản lý NNL gồm: mục tiêu của việc xây dựng bộ công cụ, phương pháp xây dựng các công cụ, điều tra, thu thập và phân tích thông tin, dữ liệu về NNL và đánh giá chất lượng NNL [177, tr.
Qua đọc và tìm hiểu cho thấy, cuốn sách là một tài liệu có chất lượng tốt, phù hợp cho việc tìm hiểu, nghiên cứu và đào tạo học viên nghiên cứu sinh trong chuyên ngành HRM. Bên cạnh những tài liệu trên, còn rất nhiều những tài liệu, giáo trình bài viết khoa học nghiên cứu về HRM như: sách tham khảo: Human resource management: A tool for competitive advantage, của tác giả Lawrence S. Kleiman; sách chuyên khảo: Cases and exercises in human resource management, của tác giả George E. Stevens; tác phẩm: The Essence of Human resource management của các tác giả Eugene McKenna, Nic Beech; sách chuyên khảo: Strategic human resource management của tác giả Charles R.
Greer; sách tham khảo: Human resource management: Gaining a competitive advantage, các tác giả Raymond A. Hollenbeck và Barry Gerhart; công trình khoa học của R. 11 Seward: Australian human resource management: Framework and practice ,. Có thể khẳng định, các công trình, bài viết của các tác giả về chủ đề HRM đã làm sáng tỏ hệ thống những cơ sở lý luận và thực tiễn về HRM bao gồm: vai trò của NNL và HRM; những cơ sở lý luận về HRM; những phẩm chất và kỹ năng của nhà quản lý trong HRM và hoạt động HRM trong môi trường quốc tế và toàn cầu hóa,.
những nội dung, khía cạnh nghiên cứu trên của các tác giả là nguồn tư liệu quý trong việc nghiên cứu HRM tại Việt Nam. Các nghiên cứu ở trong nước Sách tham khảo: “Phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo: Kinh nghiệm Đông Á”, của tác giả Lê Thị Ái Lâm, Nxb. Khoa học Xã hội 2003. Nội dung cuốn sách đề cập đến những vấn đề chính sau: (1) một số luận giải lý thuyết về phát triển NNL thông qua giáo dục và đào tạo [80, tr.8-32]; (2) vai trò phát triển NNL thông qua giáo dục và đào tạo ở Đông Á [80, tr.33-47]; (3) Chiến lược công nghiệp hóa và sự phù hợp lẫn nhau với phát triển NNL thông qua giáo dục và đào tạo ở Đông Á [80, tr.48-83]; (4) Điều chỉnh phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục - đào tạo ở Đông Á [80, tr.84-157]; (5) vấn đề và giải pháp hiện nay của phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo Đông Á; (6,7) kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo ở Đông Á và lưu đối với Việt Nam [80, tr.
Sách tham khảo: “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá hiện đại hoá” của các tác giả Vũ Văn Phúc, Nguyễn Duy Hùng, Nxb Chính trị Quốc gia 2012. Nội dung cuốn sách là tập hợp các bài viết của nhiều tác giả về 3 chủ đề chính: (1) những tư tưởng, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về phát triển NNL và những vấn đề lý luận chung về nghiên cứu đến phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam [94, tr.5-128]; (2) giới thiệu những kinh nghiệm phát triển NNL của một số ngành và của một số quốc gia trên thế giới [94, tr146-297]; (3) phân tích thực trạng, những bất cập, thách thức và đề xuất các giải pháp… của phát triển NNL tại Việt Nam [94, tr. Bài viết của tác giả Đặng Xuân Hoan về “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá hiện đại hoá”, đăng trên Tạp chí công sản số 6/2015. Nội 12 dung bài viết tác giả đã khẳng định về vai trò của NNL đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển NNL.
Qua đánh giá những yêu cầu đối với việc phát triển NNL và thực trạng NNL Việt Nam, tác giả đã chỉ ra những điểm thách thức: Chất lượng đào tạo, cơ cấu chưa thực sự phù hợp với nhu cầu sử dụng của xã hội; đội ngũ nhân lực chất lượng cao, công nhân lành nghề vẫn còn rất thiếu so với nhu cầu xã hội để phát triển của đất nước; số lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật khá còn kém về năng lực thực hành và khả năng thích nghi trong môi trường cạnh tranh; khả năng làm việc theo nhóm, tính chuyên nghiệp, năng lực sử dụng ngoại ngữ còn rất hạn chế; tinh thần trách nhiệm làm việc, đạo đức nghề nghiệp chưa cao; năng suất lao động còn thấp,. đòi hỏi phải có những giải pháp đổi mới trong phát triển NNL trong bối cảnh CNH và HĐH đất nước [68, tr. - Bài viết của Vũ Thị Mai Oanh về: “Công nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam và vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”, Tạp chí phát triển nhân lực số 2/2012.