CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài GD đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người. Thông qua các hoạt động GD trong nhà trường, tư tưởng mỗi con người được định hình.
Lý tưởng, đạo đức, văn hóa, lối sống, pháp luật cơ bản cho trẻ được hình thành. Do đó, nếu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, việc trẻ được GD ATGT, có văn hóa khi tham gia giao thông là việc làm rất cần thiết mang lại hiệu quả cao trong công tác GD ATGT. Theo WHO, vấn đề ATGT đường bộ đã trở thành vấn nạn toàn cầu khi cướp đi mạng sống và để lại thương tích suốt đời cho hàng triệu người mỗi năm. Chính vì vậy một trong các mục tiêu phát triển bền vững của WHO là đến năm 2020 giảm một nửa số tử vong và chấn thương toàn cầu do TNGT đường bộ.
WHO cho biết nhiều quốc gia đang hành động để làm cho các tuyến đường giao thông an toàn hơn, trong ba năm qua 17 quốc gia đã điều chỉnh ít nhất một trong những luật lệ của mình để thực hành tốt nhất về dây an toàn, uống rượu khi lái xe, tốc độ, đội mũ bảo hiểm khi đi xe gắn máy hay ghế hoặc dây nịt an toàn trẻ em. Tại Hội nghị cấp cao toàn cầu về ATGT đường bộ lần thứ 2, 130 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đã thông qua Tuyên bố Brazil về ATGT đường bộ. Tuyên bố Brazil đặc biệt nhấn mạnh đến việc GD, nâng cao nhận thức của người dân khi tham gia giao thông như việc tuân thủ quy định pháp luật của nước sở tại, GD ý thức bảo vệ cá nhân khi tham gia giao thông. Tại một số quốc gia phát triển, có nền văn hóa tiến bộ, vấn đề GD nói chung, GD và ATGT nói riêng được chú trọng và quan tâm hàng đầu.
- Nhật Bản là quốc gia có tình trạng giao thông khá phức tạp nhưng hiện nay đất nước đó đã trở thành một trong những quốc gia có nền văn hóa giao thông an 7 toàn vào bậc nhất trên thế giới. Có được như vậy là do Nhật Bản đã chú trọng đến công tác GD ATGT ngay từ cấp TH và áp dụng song song với tình hình thực tế. Chính quyền đã xác định đó là nhiệm vụ của toàn XH, đòi hỏi người dân tự giác nghiêm túc thực hiện và liên tục duy trì. Các hoạt động tuyên truyền về giao thông luôn gắn liền với thực tiễn.
GD trong trường học, gia đình, các tổ chức XH, thông qua đài phát thanh, truyền hình, báo chí với nội dung phù hợp với từng lứa tuổi. - Tại Nga: (theo CNN) Năm 2015, Hội Chữ thập đỏ Nga (RRC) đã có những tiến bộ đáng kể trong nỗ lực của họ với chính phủ Nga để tăng cường các quy định về bảo trợ trẻ em tại Liên bang Nga. Trong tháng tư, Ủy ban Nhân quyền của Tổng thống (HRC) đã trở thành một người ủng hộ quan trọng của công việc của RRC. Mối quan hệ này rất quan trọng để thúc đẩy mục tiêu của RRC về quản lý và GD trẻ em và HS về ATGT.
- Tại Hoa Kỳ: Người dân có ý thức cao khi tham gia giao thông, họ chấp hành luật rất nghiêm chỉnh mà không cần đến sự tác động của cảnh sát. Các mục tiêu an toàn đường bộ đã được đưa vào các văn bản chính thức của các Mục tiêu Phát triển bền vững được thông qua bởi các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc tại New York. Kế hoạch GD phổ biến ATGT mới (được thông qua tại hội nghị thượng đỉnh NewYork tháng 12/2015) được triển khai đến toàn người dân. Trong đó, chú ý cao đến sự tham gia giao thông của trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.
- Tại Hà Lan: Bên cạnh GD, phát triển văn hóa họ còn dạy trẻ em cách ứng xử giao thông tốt đẹp. GD lý thuyết dựa trên các luật giao thông và các hành vi ứng xử được bổ sung bằng các bài tập thực hành trong khu vực học tập, thường tại sân trường hoặc một khu vực gần đấy. Tuy nhiên, điều quan trọng được đặt trên hết lại là việc đào tạo và kiểm tra các em trong vị trí là những người đi xe đạp. GD giao thông đường bộ tại Hà Lan là phần quan trọng trong GD trường học.
Ở Việt Nam Tìm hiểu liên quan đến GD pháp luật ATGT, có nhiều nhà khoa học đã tiếp cận vấn đề này theo nhiều cách, với nhiều cấp độ khác nhau, có thể kể đến các công trình như sau : 8 Tác giả Cao Thanh Nga (2010), “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông ở các trường trung học phổ thông nội thành Hà Nội”, Luận văn thạc sỹ, Trường ĐHSP Hà Nội. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý HĐ GDATGT ở các trường THPT nội thành Hà Nội. Kết quả đạt được là quản lý các mục tiêu; quản lý nội dung; quản lý hình thức và phương pháp; quản lý các lực lượng phối hợp của các trường THPT nội thành Hà Nội. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý HĐ GDATGT ở các trường THPT nội thành Hà Nội.
[21] Tác giả Nguyễn Văn Hùng (2010) với đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc”. Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Tây Bắc. Qua luận văn, tác giả đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng QLGD pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc. Kết quả đạt được là quản lý các mục tiêu; quản lý nội dung; quản lý hình thức và phương pháp; quản lý các lực lượng phối hợp các trường Đại học Tây Bắc.
Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả GD pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc [16] Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh (2016) với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội”. Luận văn thạc sỹ, Trường ĐHSP Hà Nội 2. Tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về HĐ GDATGT tại các trường TH, khảo sát thực trạng quản lý HĐ GDATGT tại các trường TH quận Hai Bà Trưng TP Hà Nội. Kết quả đạt được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý HĐ GDATGT tại các trường TH quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐ GDATGT tại các trường TH quận Hai Bà Trưng TP.Hà Nội, các biện pháp được kiểm nghiệm tính cần thiết và khả thi.
[01] Tác giả Đỗ Linh Trang (2016) với đề tài “Quản lý giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng”. Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Hải Phòng. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng QLGD ATGT ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên TP Hải Phòng, Kết quả đạt 9 được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý HĐ GDATGT tại trường THPT huyện Thủy Nguyên TP. Hải Phòng.
Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả QLGD ATGT ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên TP.Hải Phòng. [26] Tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân (2018) với đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường tiểu học quận Đống Đa thành phố Hà Nội”. Luận văn thạc sỹ, Trường ĐHSP Hà Nội. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng QLGD ATGT của HT các trường TH quận Đống Đa TP Hà Nội.
Kết quả đạt được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý HĐ GDATGT của HT các trường TH quận Đống Đa, TP Hà Nội; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý GD ATGT của HT các trường TH quận Đống Đa TP Hà Nội. [28] Những công trình nghiên cứu nêu trên đã góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận về HĐ GDATGT và quản lý HĐ GDATGT; đồng thời đã cung cấp những kinh nghiệm quý báu mà trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài này có thể tham khảo. Tuy nhiên, tại TP Quy Nhơn, đến nay chưa có đề tài nghiên cứu nào chi tiết về quản lý HĐ GDATGT cho HS ở trường TH. Do đó, tác giả chọn đề tài này, vừa có sự kế thừa, tham khảo được các nghiên cứu đã có, vừa có tính mới trong việc áp dụng và ứng dụng tại một địa bàn cụ thể với những nét đặc thù rất riêng.
Các khái niệm cơ bản 1. An toàn giao thông Theo từ điển Tiếng Việt: “An toàn là đảm bảo tốt, không gây thiệt hại dù lớn hay nhỏ về vật chất và tính mạng của con người” [30]. ATGT là khái niệm luôn gắn liền với hoạt động của con người trong lĩnh vực giao thông. Theo tác giả Đỗ Đình Hoà (Học viện Cảnh sát nhân dân) thì: “ATGT là sự việc đảm bảo không có những việc xảy ra ngoài ý muốn chủ quan của con người.
Khi các đối tượng tham gia giao thông, đang hoạt động trên địa bàn giao thông công cộng tuân thủ các quy tắc ATGT, không có sự cố gây thiệt hại về người và tài sản cho XH” [13]. 10 Đây là một định nghĩa có tính chất khái quát cao và có ý nghĩa khoa học vì ATGT luôn gắn với hành vi của con người trong lĩnh vực giao thông, song không nhất thiết phải có phương tiện giao thông (VD: Đi bộ trên vỉa hè). Quan niệm như vậy sẽ khái quát hơn so với việc coi ATGT là “bảo đảm an toàn khi đi trên các phương tiện giao thông” như một số tác giả khác. ATGT phải luôn gắn liền với mọi người không kể ở đâu, lúc nào khi tham gia giao thông.
ATGT gồm : ATGT đường bộ, ATGT đường sắt, ATGT đường thuỷ (gồm nội thuỷ và hằng hải), ATGT hàng không. Bên cạnh đó còn có những vấn đề ATGT hỗn hợp như đường sắt và đường bộ. Như vậy, có rất nhiều định nghĩa theo những cách tiếp cận khác nhau, nhưng có thể nói ATGT là các hành vi văn hóa khi tham gia giao thông bao gồm việc chấp hành luật giao thông, có ý thức khi tham gia giao thông.