Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy - học ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy - học của trường THCS Quài Cang - huyện Tuần Giáo - tỉnh Điện Biên. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy - học ở trường THCS Quài Cang - huyện Tuần Giáo - tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay. Kết luận và khuyến nghị Danh mục tài liệu tham khảo.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC Ở TRƢỜNG THCS TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu về hoạt động quản lý dạy - học ở trƣờng THCS 1. Nghiên cứu ngoài nước Hiện nay, bất kỳ quốc gia nào trên thế giới cũng đều nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của một nước. Giáo dục thực sự được coi là quốc sách hàng đầu bởi giáo dục tạo nên sự phát triển con người, là điều kiện cơ bản để hình thành, phát triển và hoàn thiện lực lượng sản xuất của xã hội.
Con người cùng với trí tuệ đã trở thành nhân tố quyết định của sự phát triển kinh tế xã hội, là nguyên nhân làm tăng của cải của xã hội, sự giàu có và thịnh vượng. Khoa học và công nghệ giờ đây đã được xác lập, là lực lượng có sức mạnh to lớn trong việc định hướng cho tương lai. Nhật Bản là một nước nghèo nàn về tài nguyên thiên nhiên, nhất là một nước bại trận sau chiến tranh thế giới thứ hai, nay đã trở thành một nước phát triển về kinh tế. Điều gì đã giúp họ phát triển như vậy: phải chăng họ đã nhận thức rất tốt về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước.
Đúng vậy, ngay từ đầu những năm 1946 Nhật đã đầu tư 28 % ngân sách cho giáo dục. Năm 1950 đầu tư tăng lên 32 % cho giáo dục. Từ đó đến nay sự đầu tư ngày càng ổn định và chưa có nước nào trên thế giới làm được như vậy. Nghiên cứu trong nước Thư Bác Hồ viết: “Ngày nay các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”; Người căn dặn: “Làm thầy thì phải hiểu trò, các chú lên lớp mà cứ thao thao bất tuyệt chuyện trong nước và thế giới thì không ai hiểu cặn kẽ đâu.
Ở đây già có, trẻ có, ta phải tìm ra nội dung phương pháp thích hợp, dạy cái gì cho thiết thực dễ hiểu” và “Trong trường cần có dân chủ, đối với mọi vấn đề thầy và trò cùng nhau thảo luận, ai có vấn đề gì đều thật thà phát biểu, điều gì chưa thông suốt thì hỏi, bàn cho thông suốt, dân chủ nhưng trò 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải kính thầy, thầy phải quý trò, chứ không phải cá đối bằng đầu” (theo báo giáo dục và thời đại, số báo đặc biệt 207 cuối tháng 8 ra ngày 29/8/2015). Việt Nam, chúng ta đã nhận thức khá rõ nét về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Đảng và nhà nước đã khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, toàn xã hội phải có ý thức chăm lo cho sự nghiệp giáo dục và mọi người đều hiểu rằng: Giáo dục ngày nay được coi là nền tảng cho sự phát triển khoa học kĩ thuật, đem lại sự phát triển thịnh vượng cho nền kinh tế đất nước. Trong chiến lược phát triển giáo dục, quá trình dạy - học có ý nghĩa đặc biệt.
Chính vì vậy, nước ta có rất nhiều nhà sư phạm đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện vấn đề về vị trí vai trò của việc tổ chức quá trình dạy - học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy - học, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy - học như: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Trần Kiều. Để nâng cao chất lượng giáo dục thì việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục với quy mô rộng lớn là điều nhất thiết phải làm. Một trong những yếu tố không thể thiếu và định hướng cho sự phát triển giáo dục đó là việc quản lý nâng cao chất lượng dạy và học. Đảng và nhà nước đã khẳng định: “Đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục, đào tạo; coi trọng quản lý chất lượng”.
Hằng năm, ở trường THCS Quài Cang - huyện Tuần Giáo - tỉnh Điện Biên tổ chức cuộc thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, lựa chọn giáo viên dự thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện, cấp tỉnh. Học sinh thi học sinh giỏi các cấp nhằm đổi mới phương pháp dạy học, từng bước nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Vì vậy cần quản lý tốt hoạt động dạy - học ở nhà trường trong giai đoạn hiện nay nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học. Quản lý hoạt động dạy - học thực sự là vấn đề bức xúc đã được quan tâm nghiên cứu và cần tiếp tục nghiên cứu để đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường.
Có người quản lý giỏi sẽ có đội ngũ nhà giáo giỏi, từ đó ắt sẽ có học sinh giỏi. Chính vì lẽ đó, vấn đề quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy - học luôn được các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý giáo dục đề cập trong các công trình nghiên cứu khoa học và giáo trình giảng dạy ở các trường đại học như: Trường Đại học giáo dục 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đại học quốc gia Hà Nội, Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Học viện Quản lý Giáo dục. Các luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục cũng đã có một số tác giả viết về lĩnh vực này. Tuy nhiên, ở một xã đặc biệt khó khăn của huyện vùng cao đây vẫn là vấn đề còn hết sức mới mẻ, tác giả nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy - học ở trường THCS Quài Cang - huyện Tuần Giáo - tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay từ đó đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy - học trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý Có nhiều cách tiếp cận khái niệm quản lý. Sau đây là một số cách tiếp cận: Tiếp cận trên phương diện hoạt động của tổ chức, tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến” [13, tr.24] Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Theo những định nghĩa kinh điển nhất, hoạt động quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Hiện nay, hoạt động quản lý thường được định nghĩa rõ hơn: Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [9, tr.
Tác giả Nguyễn Minh Đạo định nghĩa: “Quản lý là tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý hay tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng quản lý) về mặt chính trị, văn hóa xã hội, kinh tế … bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [11, tr. Dựa vào “điều khiển học”, tác giả “Đại bách khoa toàn thư Liên Xô” định nghĩa: “Quản lý - đó là chức năng của những hệ thống có tổ chức với bản chất khác 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhau (sinh vật, xã hội, kĩ thuật) nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chương trình, mục đích hoạt động” [16, tr. Theo cách tiếp cận của một số nhà khoa học quản lý người nước ngoài: “Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm, có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định” [16, tr. Dù có nhiều cách định nghĩa khác nhau, song có thể hiểu: Quản lý là cách thức tổ chức - điều khiển (cách thức tác động) có mục đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu mà tổ chức đã đề ra.
Quản lý giáo dục Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Đặng Quốc Bảo - Nguyễn Trọng Hậu - Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Sĩ Thư: “Quản lý giáo dục là quá trình thực hiện có định hướng và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra” hoặc “Quản lý giáo dục là quá trình đạt tới mục tiêu trên cơ sở thực hiện có ý thức và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [2, tr. Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường hay nói rộng ra là quản lý giáo dục là quản lý hoạt động dạy và học nhằm đưa nhà trường từ trạng thái này sang trạng thái khác và dần đạt tới mục tiêu đã xác định” [12, tr. Theo tác giả Bush T. (trong tác phẩm Theories of Education Management, PCP, London, 1995): “Quản lý giáo dục, một cách khái quát là sự tác động có tổ chức và hướng đích của chủ thể quản lý giáo dục tới đối tượng quản lý giáo dục theo cách sử dụng các nguồn lực càng có hiệu quả càng tốt nhằm đạt mục tiêu đề ra”.