Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở Chương 2: Thực trạng về quản lí hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THCS Vũ Kiệt - Thuận Thành - Bắc Ninh. Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THCS Vũ Kiệt đáp ứng yêu cầu trường chuẩn chất lượng cao. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề cần nghiên cứu 1.
Ở nước ngoài Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả HĐDH trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Từ thời xa xưa, các nhà triết học và giáo dục học đã có những tư tưởng tích cực về quản lý dạy học. Ở phương Đông, các tư tưởng về giáo dục có cách đây hơn 2500 năm, nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc là Khổng Tử (551- 479TCN) cho rằng: Đất nước muốn phồn vinh, yên bình và thịnh vượng thì người quản lý cần chú ý chú trọng đến ba yếu tố là Thứ (dân đông), Phú (dân giàu), Giáo (dân được giáo dục).
Theo Khổng Tử, giáo dục là một thành tố không thể thiếu của mỗi dân tộc, của mỗi quốc gia. Ông cho rằng việc giáo dục là cần thiết cho mỗi người “ Hữu giáo vô loại”. Về phương pháp giáo dục ông coi việc tự học, tự rèn luyện, tu thân, phát huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh, dạy học sát đối tượng, cá biệt hoá đối tượng. Kết hợp với thực hành, lý thuyết với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm của người học.
Đến nay, phương pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn còn nguyên giá trị, là bài học lớn cho các nhà trường trong quản lý giáo dục và đào tạo. Từ cuối thế kỷ XIV, khi mà chủ nghĩa tư bản bắt đầu xuất hiện, vấn đề dạy học và quản lý hoạt động dạy học đã được nhiều nhà giáo dục thật sự quan tâm. Nổi bật là các công trình nghiên cứu của tác giả Cômenxki, V.Xaxerđatôp, Zakharôp. Cômenxki đưa ra nguyên tắc dạy học như nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống… Qua đó thể hiện gián tiếp rằng hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy trong việc vận dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học.
Về việc chỉ đạo quá trình dạy học, Xukhômlinxki rất coi trọng bồi dưỡng đội ngũ GV, dự giờ-phân tích giờ dạy, giúp đỡ GV để nâng cao tay nghề, hoàn thiện nghệ thuật sư phạm. Xukhômlinxki quan niệm rằng: “Một nhà giáo chân chính là một người yêu sách”.Kônđakôp thì đi sâu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ phân tích công tác kế hoạch hoá, vai trò của tập thế sư phạm, quan hệ giữa Hiệu trưởng với tập thể sư phạm nhằm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ giáo dục-dạy học của nhà trường. Việc bồi dưỡng lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho GV, công tác kiểm tra quá trình dạy học được ông nhấn mạnh và cụ thể hoá ở nhiều khía cạnh. Theo ông phương pháp chỉ có thể có hiệu quả khi việc tự học của GV gắn bó qua lại với sự tìm tòi sáng tạo tập thể.
Về quản lý quá trình dạy học, Zakharôp rất quan tâm thu thập, phân tích những số liệu, chỉ số phản ánh tình hình giảng dạy, học tập, việc phối hợp trong BGH nhằm giúp đỡ GV tiến bộ về chuyên môn qua công tác đổi mới phương pháp. Ở trong nước Năm 2001, Viện khoa học Giáo dục cho xuất bản tuyển tập “Giáo dục học - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của cố giáo sư Hà Thế Ngữ. Thông qua việc trình bày về đối tượng nghiên cứu và cấu trúc của khoa học quản lý giáo dục, khái niệm cơ bản của lý luận quản lý giáo dục, những nguyên tắc quản lý giáo dục và những quy luật giáo dục… Tác giả đã để lại nhiều tri thức về phương pháp luận nghiên cứu hiệu quả quản lý giáo dục và dạy học. Việc quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề bức xúc mới chỉ được nghiên cứu ở cấp độ nhất định và vẫn được tiếp tục nghiên cứu nhằm đưa ra những bức tranh tổng thể cho việc quản lý chất lượng dạy học.
Bên cạnh đó có một số giáo trình của trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Viên chiến lược và Chương trình giáo dục đã trình bày vấn đề cơ bản của quản lý HĐDH. Nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý giáo dục và quản dạy học được các nhà khoa học quan tâm. Điển hình là các nhà khoa học: Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Lưu Xuân Mới, Trần Quốc Thành, Phạm Viết Vượng… Cũng có những công trình nghiên cứu về chân dung người Hiệu trưởng trường học, có thể kể đến những công trình của các tác giả: Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Sĩ Hồ,…Trong các công trình đó, các tác giả đã nhấn mạnh vai trò quản lý trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Theo tác giả Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn: “Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý dạy và học là mục tiêu trung tâm của nhà trường”.
Trong những năm gần đây, hướng nghiên cứu về quản lý HĐDH cũng được các học viên cao học quản lý giáo dục quan tâm. Có thể kể đến một số luận văn tạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục nghiên cứu về vấn đề này như: “ Các biên pháp quản lý nhằm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang” của Đỗ Thị Minh (2005). Đỗ Thị Giang với đề tài: “ Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chương trình mới của hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Hương Yên” (2007). Nguyễn Thị Loan với đề tài: “ Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT tỉnh Hưng Yên” (2009)… Luận văn của các tác giả trên đã đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng trường THPT, đặc biệt là các biện pháp quản lý hoạt động dạy học, đó là những công trình có giá trị về lý luận và thực tiễn.
Tuy nhiên chưa có luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THCS chất lượng cao trên địa bàn huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Do vậy chưa đề ra được những biện pháp quản lí dạy học phù hợp với đặc trưng loại trường cấp THCS thuộc hệ thống các trường chất lượng cao tỉnh bắc Ninh. Các khái niệm của đề tài 1. Quản lí, biện pháp, biện pháp quản lí Thuật ngữ quản lý được hiểu theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau.
Do đó có nhiều định nghĩa khác nhau về “Quản lý” Theo cách tiếp cận hệ thống: Quản lí là tác động của chủ thể quản lí đến khách thể quản lí nhằm tổ chức phối hợp hoạt động của con người trong quá trình sản xuất xã hội để đạt mục đích nhất định. Theo quan điểm điều khiển học: Quản lí là chức năng của những hệ có tổ chức với bản chất khác nhau (Sinh học, xã hội, kỹ thuật), nó bảo toàn cấu trúc các hệ, duy trì hoạt động. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lí là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lí) nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến” [32; tr35] Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lí là tác động của chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy kết hợp, sử dụng, điều chỉnh phối hợp các nguồn lực(nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức(chủ yếu là nội lực)một cách tối ưu nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lí, phù hợp với qui luật khách quan” [27; tr.21] Theo tác giả Trần Quốc Thành: “Quản lí là sự tác động có ý thức củ chủ thể quản lí để chỉ huy điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội hành vi và hoạt động Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ của con người nhằm đạt tới mục đích đúng với ý chí nhà quản lí phù hợp với qui luật khách quan”[39; tr.21] Cũng theo tác giả Trần Quốc phân tích như sau: Theo quan niệm truyền thống: Quản lý là quá trình tác động có ý thức của chủ thể vào một bộ máy (đối tượng quản lý) bằng cách vạch ra mục tiêu cho bộ máy, tìm kiếm các biện pháp tác động để bộ máy đạt tới mục tiêu đã xác định. Như vậy quản lý có các thành phần: Chủ thể quản lý Đối tượng quản lý Mục tiêu quản lý Ba thành phần này gắn bó chặt chẽ tạo nên hoạt động của bộ máy.
Người ta cũng có thể xem xét quản lý theo 2 góc độ khác: a. Góc độ chính trị xã hội: Quản lý là sự kết hợp giữa tri thức với lao động. Sự phát triển của xã hội từ thời kỳ mông muội đến nay bao giờ cũng bao gồm 3 yêu tố: Tri thức, sức lao động và quản lý Để vận hành sự kết hợp này, cần có một cơ chế quản lý phù hợp. Quản lý được xem là tổ hợp các cách thức, phương pháp tác động vào đối tượng để phát huy khả năng của đối tượng nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Theo góc độ hành động: Quản lý là quá trình điều khiển- Chủ thể quản lý điều khiển hoạt động của người dưới quyền và các đối tượng khác để đạt tới đích đặt ra. - Điều khiển người dưới quyền nghĩa là tổ chức họ lại, đưa họ vào guồng máy bằng các quy định, quy ước tạo động lực và hướng họ vào mục tiêu theo một lộ trình nhất định. - Các đối tượng khác có thể là các vật hữu sinh, có thể là các vật thể vô tri vô giác. Các đối tượng này đều được khai thác phục vụ cho hoạt động của con người.
* Quan niệm hiện nay: Quản lý là những hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát quá trình tiến tới mục tiêu. - QL là hoạt động phối hợp nhiều người, nhiều yếu tố - Định hướng các hoạt động đó theo một mục tiêu nhất định Quản lý là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người và làm việc với con người. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.
