Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.Trường Trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 1. Vị trí, nhiệm vụ và quyền hạn của trường Trung học cơ sở - Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển nhà trường gắn với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; xác định tầm nhìn, sứ mệnh, các giá trị cốt lỗi về giáo dục, văn hóa, lịch sử và truyền thống của địa phương. - Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trường Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong tổ chức các hoạt động giáo dục.
- Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh, quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. - Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. - Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia các hoạt động xã hội. - Quản lý giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật.
- Huy động, quản lý, sử dụng các nguồng lực cho hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật. - Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của pháp luật. - Thực hiện các hoạt động về bảo đảm chất lượng giáo dục, đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. - Thực hiện công khai về cam kết chất lượng giáo dục, các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục và thu, chi tài chính theo quy định của pháp luật.
- Thực hiện dân chủ, trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục trong quản lý các hoạt động giáo dục; bảo đảm việc tham gia của học sinh, gia đình và xã hội trong quản lý các hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật. - Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục. - Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật. Mục tiêu của dạy học Trung học cơ sở Mục tiệu của giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu 10 biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổ thông, trung cấp học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.
Yêu cầu về nội dung dạy học Trung học cơ sở Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những nội dung đã học ở Tiểu học, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ thông cơ bản về Tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiết tối thiểu về kĩ thuật và hướng nghiệp 1. Yêu cầu về phương pháp dạy học Trung học cơ sở Phương pháp giáo dục THCS phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học; khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh. Sách giáo khoa và các phương tiện dạy học khác phải đáp ứng yêu cầu của phương pháp giáo dục THCS. Yêu cầu về đánh giá sự phát triển của học sinh Trung học cơ sở - Đánh giá kết quả giáo dục đối với học sinh ở các môn học và hoạt động giáo dục trong mỗi lớp và cuối cấp học nhằm xác định mức độ đạt được của mục tiêu giáo dục THCS, làm căn cứ để điều chỉnh quá trình giáo dục, góp phần nâng cao giáo dục toàn diện.
- Đánh giá kết quả giáo dục các môn học, hoạt động giáo dục trong mỗi lớp và cuối cấp học cần phải: Bảo đảm tính công bằng, khách quan, toàn diện khoa học và trung thực. Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêu cầu về thái độ của từng môn học và hoạt động giáo dục ở từng lớp, cấp học; Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh, đánh giá của nhà trường và đánh giá của gia đình, cộng đồng; Kết hợp giữa trắc nghiệm khách quan, tự luận và các hình thức đánh giá khác. Sử dụng công cụ đánh giá thích hợp. - Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc đánh giá bằng điểm kết hợp với nhận xét của giáo viên hoặc chỉ đánh giá bằng nhận xét của giáo viên cho từng môn học và hoạt động giáo dục.
Sau mỗi lớp và sau cấp học có đánh giá, xếp loại kết quả giáo dục của học sinh. Hoạt động dạy học môn Toán ở các trường Trung học cơ sở 1. Một số khái niệm công cụ 1. Khái niệm hoạt động dạy học Các khái niệm hoạt động dạy học có nhiều tác giả nhắc đến, có một số khái niệm được thể hiện cụ thể sau.
Hoạt động dạy học dùng ở đây được hiểu là hoạt động học trong nhà trường – một hoạt động giáo dục tổng thể chứ không hàm ý nói đến dạy học nói chung. Hoạt động dạy học bao hàm hai hoạt động tương hỗ cơ bản là hoạt động dạy (của GV) và hoạt động học (của HS). Hoạt động dạy học “là hệ thống những hành động phối hợp, tương tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó, dưới tác động chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động, hình thành thế giới quan khoa học và những phẩm chất của nhân cách” [12]. Hoạt động dạy học theo quan điểm lý thuyết về dạy học hiện đại bao gồm hoạt động của thầy và trò.
Nhà tâm lý học A.Mentriskaia viết: “Hai hoạt động của thầy và trò là hai mặt của một hoạt động” [1, tr. Các khái niệm hoạt động dạy học nêu trên có thể được đúc kết lại như sau: Hoạt động dạy học là hoạt động hướng vào vào kết quả đạt được sau một quá trình học tập, nhấn mạnh người học cần đạt được mức năng lực như thế nào sau khi kết thúc một quá trình dạy và học. Hay có thể nói, chất lượng đầu ra đóng vai trò quan trọng nhất đối với hoạt động dạy học. Từ những khái niệm, có thể rút ra một số đặc trưng cơ bản của HĐDH như sau: - Hai hoạt động Dạy và Học tồn tại trong sự thống nhất và tương tác lẫn nhau.
- Hai hoạt động Dạy và Học cùng hướng đến thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ dạy học. Nếu tiếp cận dạy học như là một quá trình, không chỉ nói đến thời gan, không gian HĐDH diễn ra, mà chủ yếu muốn nói đến logic của HĐDH bao gồm một chuỗi những hành động của GV và HS phối hợp, thống nhất lẫn nhau được sắp xếp và thay đổi theo một trình tự phù hợp với logic khoa học và nhận thức của học sinh nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học. Nếu tiếp cận dạy học như là một 12 hoạt động là tiếp cận dạy học dưới góc độ tương tác, phối hợp thống nhất của GV và HS 1. Khái niệm hoạt động dạy học môn Toán Toán học là môn khoa học đề cập đến logic của con số, cấu trúc, không gian và các phép biến đổi.
Toán học có trong mọi thứ xung quanh chúng ta. Trong tất cả mọi thứ chúng ta làm. Đó là thước đo cho mọi thứ trong cuộc sống hàng ngày. Khái niệm hoạt động dạy học môn toán được nhiều tác giả định nghĩa như sau: Hoạt động dạy học môn Toán là hoạt động hướng vào đầu ra, nhấn mạnh người học cần đạt được mức năng lực như thế nào sau khi kết thúc một quá trình dạy và học môn Toán.
Có thể nói, chất lượng đầu ra đóng vai trò quan trọng nhất đối với hoạt động dạy học môn Toán. Hoặc Hoạt động dạy học môn Toán là hoạt động giáo viên tổ chức, hướng dẫn, điều khiển học sinh tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kĩ năng cơ bản của Toán học và hình thành hoặc biến đổi những tình cảm, thái độ học tập ở học sinh. Các hoạt động dạy học môn Toán được thực hiện trong quá trình hình thành kiến thức toán học hoặc vận dụng nội dung kiến thức đó. HĐDH môn Toán ở các trường THCS thường liên quan đến các hoạt động sau: - Nhận dạng và thể hiện: một phương pháp, một quy tắc, một định lý… - Những hoạt động toán học phức hợp: định nghĩa, chứng minh, giải toán quỹ toán quỹ tích, giải toán dựng hình.
- Những hoạt động trí tuệ phổ biến trong toán học: lật ngược vấn đề, xét tính giải được, phân chia trường hợp,… - Những hoạt động trí tuệ chung: phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa,… - Những hoạt động ngôn ngữ: khi yêu cầu học sinh phát biểu một tính chất, giải thích một định nghĩa, trình bày lời giải một bài toán,… Hoạt động dạy học diễn ra theo một quá trình toàn vẹn có sự thống nhất giữa hai mặt của các chức năng dạy và học. Đó là quá trình vận động của các thành tố tạo nên hoạt động dạy học. Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Trong đó dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người dạy, người học tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều 13 khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học.
Trong hoạt động dạy học, hoạt động dạy của giáo viên giữ vai trò định hướng, hoạt động và hoạt động của học sinh có liên hệ, tác động lẫn nhau. Nếu thiếu một trong hai hoạt động đó việc dạy học không diễn ra. Có nhiều tác giả cho rằng: Hoạt động dạy học là con đường tối ưu nhất giúp cho người học tiếp cận; nắm vững kinh nghiệm xã hội được phản ánh trong các khái niệm khoa học do loài người tích lũy với sự tham gia điều chỉnh hợp lý về mặt tổ chức trong những khoản thời gian xác định họ đạt với mục đích do nhu cầu xã hội đặt ra với từng trình độ nhận thức tương ứng Hoặc “Hoạt động dạy học là phương tiện đem lại hiệu quả lớn lao trong việc phát triển hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ của người học”.
