chương I Điều lệ trường Tiểu học đã quy định vị trí trường tiểu học: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng.” Đây là bậc học bắt buộc đối với mọi trẻ em từ 6 đến 11-12 tuổi (một bộ phận nhỏ có thể đến 14 tuổi) thực hiện trong 5 năm học từ lớp 1 đến lớp 5. Đối với mỗi con người, trong quá trình trưởng thành, trường tiểu học là nơi con người chính thức được tổ chức học tập rèn luyện “chính quy” nghiêm túc nhất. Trường tiểu học lần đầu tiên tác động đến trẻ em bằng phương pháp nhà trường (bao gồm cả nội dung, phương pháp và tổ chức giáo dục). Nơi đầu tiên tổ chức một cách tự giác hoạt động học tập với tư cách là một hoạt động chủ đạo cho trẻ em; nơi diễn ra cuộc sống thực của trẻ em và nơi tạo cho trẻ em có nhiều hạnh phúc.
Hiến pháp năm 1992 nước Việt Nam nêu rõ: “Học tập là quyền và nghĩa vụ của mỗi công dân. Bậc tiểu học là bắt buộc không phải trả học phí.” Mục tiêu của trường tiểu học được quy định tại Điều 27 Luật giáo dục năm 2005: “Mục tiêu của giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở.” Mục tiêu giáo dục tiểu học ở nước ta bao gồm những phẩm chất, những năng lực chủ yếu cần hình thành cho học sinh tiểu học để góp phần vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế. Mục tiêu giáo dục tiểu học được cụ thể hoá thành mục tiêu của các môn học và các hoạt động khác trong chương trình giáo dục tiểu học. Đặc biệt, mục tiêu giáo dục tiểu học đã được cụ thể hoá thành các yêu cầu cơ bản và kiến thức, kỹ năng, thói quen, niềm tin, thái độ, hành vi, định hướng… Các yêu cầu này lại được phân định lại thành các mức độ phù hợp với từng lớp ở bậc tiểu học, với yêu cầu học xong bậc tiểu, học học sinh phải: - Có lòng nhân ái mang bản sắc con người Việt Nam.
Yêu quê hương, đất nước, hoà bình, công bằng, bác ái, kính trên nhường dưới, đoàn kết và sẵn sàng hợp tác với mọi người, có ý thức về bổn phận của mình đối với người thân, với bạn bè, với cộng đồng và môi trường sống, tôn trọng và thực hiện đúng pháp luật, đúng các quy định ở nhà trường, khu dân cư, nơi công cộng, sống hồn nhiên, mạnh dạn, tự tin, trung thực. - Có kiến thức cơ bản về tự nhiên, xã hội, con người và thẩm mỹ, có kỹ năng cơ bản nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh và bảo vệ sức khoẻ. - Biết cách học tập, biết tự phục vụ; biết sử dụng một số đồ dùng trong gia đình và công cụ lao động thông thường; biết vận dụng và làm một số việc như chăn nuôi, trồng trọt, giúp gia đình. Tuy nhiên, do điều kiện dạy học ở nước ta còn nhiều khó khăn (thời lượng dạy học chỉ bằng 60% thời lượng dạy học trung bình trên thế giới), thiếu phòng học nên lớp học có quá đông học sinh, trình độ chuyên môn và điều kiện dạy học của giáo viên còn nhiều bất cập nên việc thực hiện mục tiêu giáo dục còn nhiều hạn chế, chưa thực sự đạt được kết quả như mong muốn.2: Thời lượng dạy học và hoạt động giáo dục tiểu học ở Việt Nam và một số nước khác trên thế giới.
Tên nước Tổng số tiết (40 phút) So với Việt Nam Việt Nam 3990 100% Thái Lan 5880 147,36% Malaixia 8509 213,25% Philippin 7200 180,45% Inđonêxia 9730 267,00% Trung Quốc 6324 158,50% Hàn Quốc 5686 142,50% Nhật Bản 6508 163,00% Pháp 6840 171,40% Úc 5780 144,80% (Nguồn: Cung cấp giáo dục cơ bản cho mọi người – Steve Passingham DFDO/2002) 1. Vai trò chức năng của hiệu trưởng trường tiểu học Hiệu trưởng trường tiểu học là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường. Hiệu trưởng do Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện bổ nhiệm đối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiểu học tư thục theo đề nghị của Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo. Nhiệm kỳ của hiệu trưởng trường công lập là 5 năm; hết nhiệm kỳ, hiệu trưởng được luân chuyển đến một trường khác lân cận hoặc theo yêu cầu điều động.
Hiệu trưởng chỉ được giao quản lý một trường tiểu học. Hiệu trưởng trường tiểu học là người đứng đầu nhà trường, có quyền cao nhất về hành chính và chuyên môn trong nhà trường, chịu trách nhiệm trước nhà nước về mọi mặt hoạt động của nhà trường; thay mặt nhà trường xây dựng mối liên kết giữa nhà trường và cộng đồng. Chịu trách nhiệm điều hành, quản lý mọi hoạt động của nhà trường. Hiệu trưởng trường tiểu học quản lý nhà trường theo chế độ thủ trưởng, chịu sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng trong trường, cùng các tổ chức quần chúng phối hợp hoạt động.
Người Hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý toàn diện các mặt hoạt động trong nhà trường, mà trọng tâm là quản lý quá trình giảng dạy - giáo dục, trong đó bao gồm: đảm bảo chương trình, nội dung giảng dạy các môn, cải tiến việc dạy và việc học, cung ứng những điều kiện dạy học. Hiệu trưởng thực hiện hoạt động quản lý của mình, bằng cách vận dụng các chức năng quản lý. Đó là: - Kế hoạch hoá nhằm xác định mục tiêu, chương trình hành động, xác định bước đi cụ thể trong một thời gian nhất định của hệ thống quản lý, đồng thời xác định các nguồn lực đảm bảo ưu tiên để đạt được mục tiêu trong thời gian xác định đó. - Tổ chức bộ máy nhà trường họat động có hiệu quả, nghĩa là làm tốt công tác tổ chức, hiệu trưởng biết lựa chọn và phân công cán bộ, tạo điều kiện cho từng thành viên phát huy năng lực của bản thân họ.
- Chỉ đạo các hoạt động và hướng dẫn theo một định hướng nhất định, đồng thời liên kết, động viên mọi thành viên hoàn thành nhiệm vụ để đạt được mục tiêu của tổ chức. - Kiểm tra nhằm theo dõi, tư vấn, thúc đẩy mọi hoạt động, từ đó tiến hành sửa chữa, uốn nắn, điều chỉnh cho phù hợp. Trong quá trình quản lý, người hiệu trưởng phải thu thập, phân tích, đánh giá tình hình kết quả công việc, lấy các mục tiêu trong kế hoạch làm tiêu chí để đánh giá từng khâu, kịp thời phát hiện những sai lệch trong việc thực hiện kế hoạch để có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu đề ra. Chức năng, yêu cầu đối với hiệu trưởng trường Tiểu học trong công tác quản lí hoạt động dạy hai buổi/ngày Trong trường tiểu học, hiệu trưởng được cấp trên giao cho trọng trách quản lý nhà trường theo phương thức quản lý của nhà nước và thực hiện các nội dung, định hướng và chiến lược phát triển giáo dục trong sự vận hành chung của hệ thống giáo dục.
Công cụ quản lý của Hiệu trưởng bao gồm hệ thống các văn bản pháp qui, đội ngũ nhân lực, tài lực, vật lực và các kỹ năng quản lý. Hệ thống các công cụ này giúp hiệu trưởng tiến hành tốt các chức năng quản lý. Hoạt động chủ đạo trong nhà trường là hoạt động dạy học. Mục tiêu của công tác quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng là đưa trạng thái dạy học đang có trong nhà trường tiến lên một trạng thái phát triển mới, nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra.
Để làm tốt công tác quản lý hoạt động dạy trong nhà trường, người hiệu trưởng cần làm tốt một số việc sau: 1) Lập kế hoạch: Hoạch định mục tiêu, xây dựng kế hoạch năm học của nhà trường; chỉ đạo các tổ chuyên môn, cá nhân lập kế hoạch cụ thể cho từng bộ phận, từng phần hành mình phụ trách đúng quy định. 2) Xây dựng nền nếp dạy học: Tổ chức đưa hoạt động dạy học vào nền nếp bằng hệ thống các nội quy, quy định, quy chế chặt chẽ, sao cho từng thành viên trong nhà trường nhận thức được trách nhiệm của mình trong việc thực hiện các nội quy, quy định của nhà trường, nhằm nâng cao chất lượng dạy học. 3) Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học: Chỉ đạo thực hiện hoạt động dạy học theo phương pháp mới, thường xuyên cải tiến và đổi mới phương pháp dạy học: phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập, dạy học cá thể, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học nhằm nâng cao chất lượng dạy học. 4) Chỉ đạo quản lý và sử dụng CSVC – TBDH: CSVC – TBDH là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học, cần phải bổ sung, mua sắm các thiết bị dạy học, đồng thời khuyến khích giáo viên làm, sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạy học và các thiết bị dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
5) Tổ chức kiểm tra đánh giá trong nhà trường: Việc kiểm tra, đánh giá phải thực hiện theo kế hoạch kiểm tra của nhà trường. Kiểm tra, đánh giá theo quy định của Ngành Giáo dục – Đào tạo và của trường về các mặt hoạt động, đảm bảo kiểm tra khách quan, chính xác. Trong công tác quản lý hoạt động dạy học của mình, người hiệu trưởng luôn phải thể hiện hai vai trò: người giáo viên và nhà quản lý. Vì vậy, người hiệu trưởng cần biết những kỹ năng nhất định của một người giáo viên, đồng thời phải có những kỹ năng của nhà quản lý, đó là: + Kỹ năng nhận thức Là khả năng nhìn nhận vấn đề trong những sự việc đang diễn ra: khả năng dự đoán, phán đoán, phân tích, tổng hợp.
Khả năng tư duy về công việc, dựa trên sự tổng hợp toàn bộ kiến thức có được về mọi mặt cùng với những phương pháp tư duy khoa học và những quan điểm tư duy đúng đắn. + Kỹ năng nhân sự Là những khả năng hiểu được người khác, quan hệ một cách có hiệu quả với họ. Khả năng hoà nhập với mọi người trong lao động chung, ảnh hưởng, động viên và điều khiển từng con người và cả tập thể. Về cơ bản, đây là kỹ năng giao tiếp trong quản lý.