CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Các công trình nghiên cứu về hoạt động học tập của HS cho thấy quá trình học tập của các em chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Mỗi HS lớn lên trong những môi trường văn hoá, xã hội khác nhau, họ hình thành những thói quen, cách suy nghĩ, các năng lực nhận thức, hứng thú cũng khác nhau. Điều này tạo nên sự đa dạng và phong phú về phong cách học trong từng lớp học.
Việc nghiên cứu phong cách học tập của HS để ứng dụng trong dạy học là một cách làm phù hợp với yêu cầu dạy học định hướng vào người học, dạy học cá thể hoá. "Nhà nước ưu tiên bố trí giáo viên, cơ sở vật chất, thiết bị và ngân sách cho các trường chuyên, trường năng khiếu do Nhà nước thành lập; có chính sách ưu đãi đối với các trường năng khiếu do các tổ chức cá nhân thành lập”. Ngày 29/12/2006, Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành Quy chế thi chọn học sinh giỏi theo quyết định số 52/2006/QĐ-BGDĐT. Quy chế này quy định về thi chọn học sinh giỏi.
Quy chế tổ chức và hoạt động của trường trung học phổ thông chuyên(Ban hành kèm theo Thông tư số: 06/2012/TT-BGDĐT ngày 15/02/2012 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo), quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, tổ chức, quản lý, tuyển sinh của các trường THPT Chuyên. Chương trình mục tiêu Quốc gia về GD&ĐT đến năm 2020 bao gồm nhiều dự án như: phổ cập một năm giáo dục mẫu giáo 5 tuổi, duy trì kết quả xóa mù chữ và phổ cập tiểu học đúng độ tuổi, củng cố kết quả phổ cập trung học phổ thông và hỗ trợ phát triển giáo dục thường xuyên; đổi mới chương trình sách giáo khoa…; đổi mới phương dạy học, kiểm tra đánh giá và phát triển hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục…. trong đó có nhấn mạnh đến công tác đào tạo, bồi dưỡng HS, sinh viên tài năng. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngày 24/6/2010, Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 959/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010-2020.
Trong những năm gần đây, có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục của các nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về nguồn lực cho xã hội. Bên cạnh đó, nhiều tác giả có các tham luận, các bài viết về chuyên đề công tác bồi dưỡng chất lượng đội ngũ giáo viên; bồi dưỡng học sinh giỏi…. trong các Hội nghị trường các trường THPT chuyên vùng đồng bằng Bắc bộ (gọi tắt là C10). Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các luận văn thạc sĩ dù mang tính khái quát hay chỉ đề cập tới một khía cạnh nào đó có liên quan nhưng đều tập chung thống nhất ở vấn đề làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục đâp ứng với thời kỳ đổi mới.
Tuy nhiên các tài liệu này chủ yếu dừng ở vấn đề chung mang tính định hướng, chỉ đạo vấn đề QL HDDH ở từng khu vực, từng trường THPT đặc biệt ở trường THPT chuyên thì còn rất ít. Khái niệm Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (Chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra. Người quản lý (Manager) là nhân vật có trách nhiệm phân bố nguồn lực và các nguồn lực khác, chỉ dẫn sự vận hành của một bộ phận hay toàn bộ tổ chức để tổ chức hoạt động có hiệu quả và đạt đến mục đích vì vậy người quản lý được phân thành các cấp quản lý: + Người quản lý cấp thấp nhất (fist-line manager): Người quản lý tuyến đầu, + Người quản lý cấp trung gian ( middle manager), + Người quản lý cấp cao (Top manager) : Chịu trách nhiệm định hướng, xây dựng, xác định mục tiêu chính sách, chiến lược. + Người quản lý theo chức năng (Function manager): giám sát, theo dõi đôn đốc.
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Người quản lý tổng hợp (general manager): chịu trách nhiệm về toàn bộ tổ chức hay bộ phận liên quan tất yếu của tổ chức đó, + Người quản lý dự án (project manager) : điều phối những nỗ lực khi lôi cuốn các cá nhân thuộc các bộ phận khác nhau trong mỗi tổ chức cùng thực hiện một dự án đặc biệt nào đó.Công tác kế hoạch - Khái niệm: Chức năng kế hoạch hóa là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó. Cụ thể đưa toàn bộ hoạt động vào trong công tác kế hoạch, chỉ rõ các bước đi, biện pháp thực hiện, các nguồn lực để đạt mục tiêu chung của tổ chức - Nhiệm vụ chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa trong quản lý giáo dục: + Khi tiến hành chức năng kế hoạch, người quản lý giáo dục các cấp cần xác định rõ những mực tiêu để phát triển giáo dục và quyết định những biện pháp có tính khả thi (phù hợp với quan điểm, đường lối theo từng giai đoạn phát triển của đất nước và địa phương) + Các mục tiêu và biện pháp trương ứng phải được thể hiện bằng các loại kế hoạch theo năm học, học kỳ, tháng, tuần. - Các loại: + Kế hoạch chiến lược Kế hoạch chiến lược là các bước hoạt động chi tiết được vạch ra để đạt được mục tiêu chiến lược. Những kế hoạch này hướng vào các vấn đề lớn, ví dụ: cần phải hoạt động như thế nào để đáp ứng được các điều kiện đang thay đổi; cần phân bố nguồn lực ra sao trong phạm vi tổ chức; những hành động nào cần để tiến hành tạo nên một nỗ lực chung, thống nhất và có sức mạnh trong toàn bộ tổ chức, để có thể đạt được mực tiêu chiến lược; kế hoạch chiến lược thường có thời hạn từ 3 đến 5 năm cho một tổ chức và dài hạn hơn 10 năm đến 15 năm cho một ngành hoặc một Quốc Gia.
+ Kế hoạch năm học 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kế hoạch năm học là những cách thức được vạch ra để hỗ trợ cho việc triển khai kế hoạch chiến lược cũng như đạt được các mực tiêu chiến thuật. + Kế hoạch tác nghiệp Kế hoạch tác nghiệp là các biện pháp được hoạch định để triển khai kế hoạch năm học và đạt được mục tiêu tác nghiệp. Nói chung loại kế hoạch này có thời hạn dưới 1 năm, thậm chí có thời hạn tính theo tháng, tuần, ngày. Công tác tổ chức - Khái niệm: Chức năng tổ chức là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu đề ra.
- Vị trí, vai trò của chức năng tổ chức trong quản lý giáo dục Thông thường chức năng tổ chức là chức năng thứ hai trong một quá trình quản lý. Tuy nhiên, trong lĩnh vực quản lý nói chung và trong hoạt động của nhà trường nói riêng có những việc, những vấn đề nảy sinh, để bổ xung hoặc hỗ trợ cho các hoạt động của hệ thống hoặc của nhà trường, những hoạt động này đôi khi có tính độc lập tương đối với tổ chức hoạc bộ máy quản lý đang hoạt động. Khi đó chức năng tổ chức lại là khâu đầu tiên trong quá trình quản lý. Vai trò: thứ nhất, hiện thực hóa các mục tiêu theo kế hoạch đã xác định.
Nếu chức năng kế hoạch cho phép người quản lý hình dung trước kết quả hoặc đích cuối cùng cần đạt như thế nào, thì chức năng tổ chức cho phép họ khẳng định rằng kết quả đó chắc chắn sẽ thành công hay không; thứ hai: chức năng tổ chức có khả năng tạo ra sức mạnh mới của một tổ chức, cơ quan, đơn vị thậm trí cả hệ thống, nếu việc tiếp nhận, sắp xếp phân phối các nguồn lực được tiến hành khoa học, hợp lý, tối ưu. Sức mạnh mới của tổ chức có thể mạnh hơn nhiều lần so với khả năng vốn có của nó, cho nên người ta còn nhấn mạnh vai trò này của tổ chức bằng cụm từ " hiệu ứng tổ chức" 1. Công tác chỉ đạo - Khái niệm: Công tác chỉ đạo là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ của những người khác nhằm đạt tới mục tiêu với chất lượng cao. - Vị trí, vai trò, nội dung: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chức năng chỉ đạo chức năng thứ ba trong một quá trình quản lý, nó có vai trò cùng với chức năng tổ chức hiện thực hóa mục tiêu.
Chức năng chỉ đạo được xác định từ việc điều hành và hướng dẫn các hoạt động nhằm đạt được mực tiêu có chất lượng và hiệu quả. Thực chất của chức năng này là quá trình lãnh đạo chuyên môn, trong đó người thủ trưởng tác động và ảnh hưởng của chủ thể quản lý với những người khác, biến những yêu cầu chung của tổ chức, hệ thống giáo dục và nhà trường thành nhu cầu của mọi cán bộ giáo viên, trên cơ sở đó mọi người tích cực tự giác và mang hết khả năng làm việc. Vì vậy, chức năng chỉ đạo là cơ sở để phát huy các động lực cho việc thực hiện các mục tiêu quản lý và góp phần tạo nên chất lượng và hiệu quả cao của các hoạt động. Chức năng chỉ đạo là một chức năng quan trọng và cần thiết cho việc thực hiện hóa mục tiêu, luôn luôn phải quán triệt phương châm "Duy trì-ổn định-đổi mới-phát triển".
Thực chất là những hành động xác lập quyền chỉ huy và sự can thiệp của người quản lý trong toàn bộ quá trình quản lý, là huy động mọi lực lượng vào việc thực hiện kế hoạch và điều hành nhằm đảm bảo cho mọi hoạt động trong tổ chức diễn ra trong kỷ cương, trật tự. Để làm được điều đó cần phải đảm bảo các nội dung sau: thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai các nhiệm vụ. Người lãnh đạo với quyền hạn của mình phải giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cá nhân, tập thể trong đơn vị theo kế hoạch, đúng vị trí công tác của họ thông qua những quết định quản lý; thường xuyên đôn đốc, động viên. Cùng với việc giao và hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ, quản lý còn phải thường xuyên đôn đốc thuộc cấp thực hiện nhiệm vụ đảm bảo tiến độ và chất lượng.