CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUẢN LÝ HÀNH VI CỦA HỌC SINH Mục tiêu học tập: Sau khi học xong bài này, người học có thể: 1. Trình bày được khái niệm, ý nghĩa và các nguyên tắc quản lý hành vi của học sinh tiểu học. Mô tả được các chiến lược, biện pháp quản lý hành vi của học sinh tiểu học. Phân tích được các hình thức khen thưởng và kỷ luật tích cực.
Thực hiện hiệu quả được hoạt động quản lý hành vi của học sinh ở trường tiểu học.Khái niệm và ý nghĩa của hoạt động quản lý hành vi của học sinh tiểu học Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diên giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong diều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó quan điểm chỉ đạo của Đảng trong đổi mới giáo dục là chuyển từ trang bị kiến thức là chủ yếu sang phát triển năng lực và phẩm chất người học, lấy học sinh làm trung tâm của quá trình giáo dục. Để thực hiện chủ trương của Đảng có hiệu quả, ngành giáo dục không chỉ đổi mới nội dung, phương pháp dạy học mà còn phải thay đổi quan niệm, nhận thức và hành vi trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục trong đó có việc thực hiện các biện pháp giáo dục KLTC. Giáo viên (GV) không chỉ là chuyên gia về dạy học các môn học mà còn là một nhà tâm lý giáo dục dìu dắt học sinh (HS), một nhà đạo đức truyền luân lý, một nghệ sĩ thích ứng với mọi đối tượng người học.
Đặc biệt, GV còn là một nhà tổ chức và quản lí HS trong các giờ học. Marzano đã khẳng định: “GV là người đóng nhiều vai trò khác nhau trong một lớp học, nhưng chắc chắn một trong những vai trò quan trọng nhất đó là quản lý lớp học” [1, tr8]. Một GV thiếu kĩ năng quản lí lớp học (QLLH) chắc chắn sẽ không thành công trong giờ dạy và mọi nỗ lực của GV đều không đạt được mục tiêu dạy học. Bởi vậy, kĩ năng QLLH đặc biệt quan trọng đối với mọi GV.
Nó là nền tảng rất quan trọng để đảm bảo sự thành công cho mọi tiết học, tạo môi trường thúc đẩy việc giảng dạy và học tập tốt. Thực tế hiện nay cho thấy, nhiều GV bất lực, không vượt qua được những “cú sốc thực tế” về tình trạng lộn xộn, vô kỉ luật, bất trị của một số HS cá biệt mang danh “con ông trời” tại các lớp học trong trường phổ thông. Thực tế đó đã làm nản lòng người GV và làm cho họ không còn tha thiết, say mê với nghề, không ít thầy cô đã “bỏ thuyền, bỏ lái, Tài liệu giảng dạy học phần Quản lý hành vi của học sinh 1 bỏ dòng sông” để chuyển sang lĩnh vực khác, vì không chịu nổi những áp lực của nghề và những hành vi rất vô lễ, ngỗ ngược của học trò. Những lí luận và kĩ năng về QLLH mà trường sư phạm trang bị cho GV dường như đã lỗi thời và không bắt kịp với những thay đổi, thách thức mà thực tiễn tại các lớp học đang diễn ra.
Bởi vậy, việc trang bị cho GV những kĩ năng để QLLH trong giờ học là vô cùng cần thiết. Cho đến nay, tuy có nhiều sách, công trình nghiên cứu về QLLH trong giờ học, song các nghiên cứu đó phần lớn mang tính lí luận chung, rất ít những nghiên cứu đi vào tầng bậc cụ thể về mặt kĩ năng QLLH .1- Khái niệm quản lý hành vi của học sinh tiểu học. Đứng trước một hành vi ứng xử sai của học trò, giáo viên sẽ dễ dàng mất đi sự lạc quan do nỗi thất vọng, sự sợ hãi về trách nhiệm hay đơn giản cảm thấy bất lực kém cỏi khi không biết nên phản ứng thế nào. Đó là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến việc giảm hứng thú, tình yêu với việc giảng dạy, vắt kiệt năng lượng của người giáo viên trẻ khi mới vào nghề.
Trên thực tế, nội dung các chương trình đào tạo giáo sinh thường không đề cập đến kỹ năng quản lý hành vi lớp học một cách đầy đủ và hiệu quả. Kỹ năng quản lý hành vi lớp học không được cấu trúc thành môn mà được tích hợp đâu đó trong chương trình. Và kể cả khi được đề cập thì chúng thường mang tính lý thuyết ít phù hợp với tình huống trong đời sống thực. Chúng cũng chỉ tập trung vào việc thiết lập các hệ thống kỷ luật chứ không giúp kiến tạo ra môi trường học tập tích cực để cá nhân khám phá và phát huy các tiềm năng của mình.
Cộng đồng và nhiều giáo viên vẫn còn có những niềm tin sai lầm về quản lý lớp học như (i) việc quản lý hành vi lớp học đồng nghĩa với việc thiết lập một hệ thống kỷ luật lớp học chặt chẽ và nghiêm khắc để xử lý các hành vi sai; (ii) một lớp học được quản lý hành vi tốt là một lớp học hoàn toàn trật tự; (iii) muốn quản lý hành vi lớp học phải được thực hiện với các phần thưởng hữu hình; (iv) người học luôn lắng nghe giảng và làm theo hướng dẫn là chỉ báo của việc quản lý lớp học hiệu quả. Trên thực tế, mục tiêu của việc quản lý hành vi lớp học là phát triển, kiến tạo một môi trường tích cực tạo thuận lợi cho việc học tập tích cực cả về phương diện học thuật và các phương diện xã hội cảm xúc. Một lớp học tích cực và hiệu quả theo quan điểm phát triển năng lực hiện nay là một lớp học sẽ có nhiều tiếng ồn do phải hoạt động, trao đổi, làm việc nhóm, đặt câu hỏi hay tiến hành các thực nghiệm. Dùng phần thưởng vật chất hữu hình chỉ phù hợp với cấp mầm non và tiểu học và chỉ tạo được động cơ học tập bên ngoài cho các em.
Một giáo viên quản lý lớp học hiệu quả thường kết hợp sử dụng các phần thưởng hoạt động (cử làm nhóm trưởng dẫn dắt một hoạt động), các phần thưởng tinh thần (như sự thừa nhận, lời khen của giáo viên) hay các phần thưởng xã hội (sự thừa nhận, ngưỡng mộ của nhóm, các thành viên trong lớp). Cuối cùng, nhiều giáo viên tin rằng nếu mình có một bài giảng thực sự hay, thực sự lôi kéo được học sinh lắng nghe chăm chú và làm theo chỉ dẫn thì các em sẽ không còn thời gian mà ứng xử sai. Một bài giảng truyền cảm hứng là điều không thể phủ nhận nhưng nó chỉ là một yếu tố trong nhiều yếu tố quan trọng của quản lý hành vi lớp học. Có nhiều em có những khó khăn thực sự, có tổn thương sức khỏe tâm thần hoặc có những ấm ức hiểu lầm có thể sẵng sàng hành xử phá vỡ Tài liệu giảng dạy học phần Quản lý hành vi của học sinh 2 những bài giảng tâm huyết, truyền cảm hứng nhất.
Chính vì vậy, kỹ năng quản lý hành vi lớp học là một kỹ năng không thể thiếu của người giáo viên trong bối cảnh hiện nay. Kỹ năng quản lý hành vi lớp học là gì? Đó là một tiến trình gồm 5 thành tố cơ bản từ việc thiết lập không gian vật lý lớp học, thống nhất các nguyên tắc mà mọi người sẽ cùng tôn trọng thực hiện trong lớp, phát triển chất lượng các mối quan hệ giữa người dạy – người học – phụ huynh; tạo hứng thú và lôi kéo người học lắng nghe chỉ dẫn thực hiện nhiệm vụ và cuối cùng mới là áp dụng các hình thức kỷ luật tích cực. Người giáo viên phải được rèn luyện những kỹ năng thành phần nhỏ trong các thành tố mới được đề cập. Thiết lập không gian vật lý trong lớp học là cách thức tổ chức bàn ghế của học sinh, giáo viên và các vật dụng học tập một cách hợp lý tối ưu để giúp giáo viên tương tác hiệu quả nhất với tất cả học sinh, tạo ra không gian đủ rộng không cản trở các hoạt động nhóm.
Việc thống nhất và đưa ra các nội quy trong lớp học/ lớp môn học là cách thức để tối ưu hoạt động dạy – học. Nó chính là một tuyên bố về những kỳ vọng hành vi trong lớp giữa cô và trò, phòng ngừa những hành động ứng xử sai trên lớp. Tuy nhiên một bản nôi quy lớp học không nên dài quá 6 điều, nêu những kỳ vọng hành vi (những điều cần làm thay vì không nên làm), phải phù hợp với nội quy chung của Nhà trường, phải được cả lớp thống nhất và dán ở chỗ dễ nhìn nhất, học sinh và giáo viên có thể điều chỉnh cho phù hợp với thực tế, sau khi thống nhất giáo viên phải nhắc nhở và minh họa bằng những tình huống thực tế để cả lớp hiểu và tôn trọng những quy tắc. Xây dựng mối quan hệ chất lượng giữa người dạy – người học và phụ huynh cũng là một thành tố trong chiến lược quản lý hành vi lớp học.
Nó giúp phòng ngừa những hành vi ứng xử sai của học sinh. Thông thường, nếu cảm thấy khó chịu, lo lắng, không được quan tâm chú ý thì chúng ta thường hay có những hành vi, thái độ sai. Việc xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh sẽ làm cho học sinh cảm thấy an toàn hơn và theo đó sẽ ít có hành vi ứng xử sai hơn. Những giáo viên thiết lập được mối quan hệ tốt với học sinh, được học sinh yêu quý thường có những đặc điểm như có óc hài hước, đưa ra những kỳ vọng hợp lý, sẵn sàng hỗ trợ thêm cho học sinh khi cần, hướng dẫn và khuyến khích học sinh tự học cách giải quyết vấn đề hơn là giải quyết hộ cho học sinh, dành những khoảng thời gian nhất định để nghe học sinh nói, nhậy cảm với những mối quan ngại của học sinh, chú ý và tỏ ra hứng thú ở những khoảng khắc học sinh thể hiện tốt….
Ngoài việc thiết lập quan hệ tốt với học sinh, thiết lập quan hệ tốt với phụ huynh cũng sẽ tăng thêm nguồn lực hỗ trợ từ gia đình cho các vấn đề hành vi cảm xúc hoặc khó khăn học tập trên lớp của người học.