Chương 1: Cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tiễn quản lý nhà nước về giáo dục Trung học cơ sở - Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về giáo dục Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai - Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giáo dục Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai; 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo dục và giáo dục Trung học cơ sở 1. Giáo dục Giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người học theo hướng tích cực.
Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hội đương đại. Giáo dục bao gồm việc dạy và học. Giáo dục là nền tảng cho việc truyền thụ, phổ biến văn hóa từ thế hệ này đến thế hệ khác. Giáo dục là quá trình trang bị và nâng cao kiến thức, hiểu biết về thế giới khách quan, khoa học, kỹ thuật, kỹ năng, kỹ xảo trong hoạt động nghề nghiệp cũng như hình thành nhân cách của con người.
Giáo dục diễn ra thường xuyên, liên tục ở mọi môi trường hoạt động của con người (trong gia đình, nơi làm việc, trong nhà trường, trong quan hệ xã hội,…); trong đó môi trường ở nhà trường có vai trò rất quan trọng. Theo mục tiêu và đối tượng giáo dục thì có giáo dục phổ thông trang bị những kiến thức, hiểu biết cơ bản, chủ yếu cho lớp vị thành niên trước khi tham gia quá trình giáo dục chuyên nghiệp và giáo dục chuyên nghiệp (hay còn gọi là đào tạo) trang bị kiến thức, kỹ năng và hình thành nghề nghiệp chuyên môn cho con người. Giáo dục Trung học cơ sở Luật Giáo dục 2005 và sửa đổi bổ sung năm 2009 của Việt Nam quy định hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam gồm: Giáo dục Mầm non, Giáo dục phổ thông, Giáo dục nghề nghiệp, Giáo dục Đại học và sau Đại học. - Cơ cấu giáo dục phổ thông: Giáo dục phổ thông bao gồm: 9 + Giáo dục Tiểu học được thực hiện trong năm năm học, từ lớp một đến lớp năm.
Tuổi của học sinh vào học lớp một là sáu tuổi; + Giáo dục Trung học cơ sở được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp sáu đến lớp chín. Học sinh vào học lớp sáu phải hoàn thành chương trình tiểu học, có tuổi là mười một tuổi; + Giáo dục Trung học phổ thông được thực hiện trong ba năm học, từ lớp mười đến lớp mười hai. Học sinh vào học lớp mười phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, có tuổi là mười lăm tuổi. - Hệ thống các cơ sở giáo dục phổ thông, bao gồm: + Trường Tiểu học; + Trường Trung học cơ sở; + Trường Trung học phổ thông; + Trường Phổ thông có nhiều cấp học; + Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên.
- Giáo dục phổ thông có mục tiêu: + Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. + Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở. + Giáo dục Trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở t nh độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động. + Giáo dục Trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có 10 những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.
Như vậy, giáo dục THCS là quá trình trang bị và hình thành nhân cách cho thế hệ trong độ tuổi những kiến thức và kỹ năng phổ thông cơ bản về khoa học, văn hóa, nghệ thuật, hướng nghiệp, để tạo tiền đề tiếp tục lên cao hơn, học nghề, đi vào cuộc sống lao động sản xuất… Mặc dù là kiến thức phổ thông, nhưng để nắm bắt được hết cũng là điều không tưởng, vì kiến thức là vô tận. Hơn thế nữa ngày nay với sự phát triển như vũ bão của Internet, của khoa học kỹ thuật việc khám phá ra những vấn đề môi trường khiến cho sự hiểu biết của chúng ta trở nên hạn hẹp, nhỏ bé. Tuy nhiên, giáo dục THCS bao gồm những kiến thức cơ bản hiện đại để xây dựng, định hình, phát triển toàn diện cho mỗi cá nhân, cộng đồng và xã hội theo đúng mục tiêu đề ra. Quản lý nhà nước về giáo dục Trung học cơ sở 1.
Quản lý nhà nước Khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng: Là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước, nghĩa là bao hàm cả sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện lập pháp, hành pháp và tư pháp. Theo cách hiểu này, quản lý nhà nước được đặt trong cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân lao động làm chủ" Theo nghĩa hẹp, Quản lý nhà nước chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người theo pháp luật nhằm đạt được những mục tiêu yêu cầu nhiệm vụ quản lý nhà nước. Đồng thời, các cơ quan nhà nước nói chung còn thực hiện các hoạt động có tính chất chấp hành, điều hành,tính chất hành chính nhà nước nhằm xây dựng tổ chức bộ máy và củng cố chế độ công tác nội bộ của mình. Chẳng hạn ra quyết định thành lập, chia tách, sáp nhập các đơn vị tổ chức thuộc bộ máy của mình; đề bạt, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức, ban hành quy chế làm việc nội bộ.
11 Quản lý nhà nước là sự tác động tổ chức mang tính quyền lực - pháp lý của các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền hoặc các tổ chức khi được nhà nước trao quyền tới ý thức, hành vi, xử sự của cá nhân, tổ chức, cơ quan, tới các quá trình xã hội hướng chúng vận động, phát triển nhằm đạt được mục tiêu nhất định của quản lý nhà nước và xã hội. Mục tiêu của quản lý nhà nước phải phù hợp với mục tiêu phát triển của xã hội. Đây chính là ý nghĩa, giá trị của quản lý nhà nước. Quản lý nhà nước về giáo dục Trung học cơ sở Quản lý nhà nước về giáo dục THCS là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh quyền lực nhà nước đối với các hoạt động giáo dục THCS, do các cơ quan quản lý giáo dục của nhà nước từ trung ương đến địa phương tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm vụ do nhà nước ủy quyền nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục THCS, duy trì trật tự, kỷ cương, thỏa mãn nhu cầu giáo dục của nhân dân, thực hiện mục tiêu giáo dục của nước nhà.
Quản lý nhà nước về giáo dục THCS chính là việc nhà nước thực hiện quyền lực để điều hành, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động giáo dục THCS trong phạm vi toàn xã hội để thực hiện mục tiêu giáo dục của nước nhà. Chủ thể quản lý nhà nước về giáo dục THCS là hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục từ Trung ương đến địa phương. Nhà nước phân cấp cho UBND cấp huyện chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục THCS trên địa bàn quản lý, Phòng Giáo dục đào tạo có trách nhiệm tham mưu cho UBND cấp huyện quản lý giáo dục THCS tại địa phương. Đối tượng quản lý nhà nước về giáo dục THCS là mọi thành tố của hệ thống giáo dục THCS trong phạm vi cả nước bao gồm các cơ sở giáo dục và các yếu tố đảm bảo chất lượng đào tạo bậc THCS.
Mục tiêu của quản lý nhà nước về giáo dục THCS, về tổng thể là đảm bảo trật tự, kỷ cương, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo bậc THCS theo định hướng của Đảng và Nhà nước đặt ra, để thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và phát triển nhân cách của công dân. Mục đích của Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kĩ thuật và 12 hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổ thông, trung cấp học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động. Đặc điểm của giáo dục Trung học cơ sở Trung học cơ sở có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với lứa tuổi 11 - 15, một lứa tuổi mang nét đặc biệt về sự phát triển sinh lý, tâm lý, xã hội của mỗi con người mà tương lai của mỗi người lại phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn hình thành nhân cách này. Cấp THCS là cầu nối của hệ thống giáo dục phổ thông.
Ở cấp học này học sinh được học một hệ thống tương đối hoàn chỉnh, hoàn thành các kỹ năng lao động phổ thông. Giáo dục cho học sinh có ý thức lựa chọn nghề nghiệp, sẵn sàng lao động sản xuất, tham gia các công tác xã hội hoặc tiếp tục học lên THPT. Vì vậy, giáo dục Trung học cơ sở phải chú trọng đến một số nội dung sau: Thứ nhất, Hình thành cho học sinh những kỹ năng bao gồm: Phát triển kỹ năng giao lưu, khuyến khích hứng thú tìm tòi, tạo hứng thú để cố gắng học tập và đạt được kết quả cao trong học tập, đánh giá được giá trị của phương pháp giải quyết vấn đề.