Chương 1 - Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học Chương 2 - Thực trạng quản lí hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh ở các trường tiểu học tại thành phố Đà Nẵng Chương 3 - Biện pháp quản lí hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh ở các trường tiểu học tại Thành phố Đà Nẵng 12 Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu về hoạt động giáo dục môi trường và quản lí hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học 1. Tổng quan nghiên cứu hoạt động giáo dục môi trường cho học sinh ở trường tiểu học 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Trong những năm 50 của thế kỷ XX, cuộc khủng hoảng về mất cân bằng sinh thái trên toàn cầu ngày càng trầm trọng.
Nhận thức rõ tình trạng môi trường ngày càng xấu đi, ngày 5/6/1972, Liên hợp quốc đã tổ chức “Hội nghị Quốc tế về con người và môi trường” tại Stockholm. Tại hội nghị đã nhận định việc bảo vệ tài nguyên và môi trường là một trong hai nhiệm vụ hàng đầu của toàn nhân loại (cùng với nhiệm vụ bảo vệ hòa bình chống chiến tranh). Hội nghị khẳng định GDMT là rất cần thiết để làm cơ sở cho nhận thức và hành vi có trách nhiệm của cá nhân và các tổ chức trong việc bảo vệ và cải thiện môi trường. Hội nghị quyết định xây dựng chương trình nghiên cứu của Liên hợp quốc về môi trường (UNEF).
UNEF đã khẩn trương xây dựng chương trình quốc tế về GDMT (IEEF). Cũng từ hội nghị này, khái niệm GDMT chính thức ra đời và ngày 5 tháng 6 hàng năm trở thành “Ngày môi trường thế giới” (Nguyễn Thị Thu Hằng, 1994). Năm 1978, UNESCO xác định giáo dục môi trường là một quá trình học tập nhằm nâng cao kiến thức và nhận thức của mọi người về môi trường và các thách thức liên quan, phát triển các kỹ năng và chuyên môn cần thiết để giải quyết các thách thức, đồng thời thúc đẩy thái độ, động cơ và cam kết đưa ra quyết định sáng suốt và thực hiện hành động có trách nhiệm (Lê Văn Trường & Nguyễn Kim Tiến, 2006). Tháng 8/1987, UNESCO và UNEP (chương trình môi trường của Liên hợp quốc) phối hợp tổ chức hội nghị quốc tế về GDMT tại Matxcova với sự tham dự của đại diện hơn 100 nước và những tổ chức quốc tế khác nhau.
Hội nghị đã xây dựng chiến lược quốc tế về chương trình hành động GDMT cho thập niên 90 và đặt tên cho 13 thập niên này là “Thập niên toàn thế giới cho giáo dục môi trường” (Nguyễn Thị Thu Hằng, 1994). Tháng 10/1990, để thực hiện chương trình hành động GDMT thập niên 90, UNESCO và UNEP phối hợp tổ chức hội nghị quốc tế về GDMT tại Paris. Hội nghị nhằm trao đổi về trách nhiệm của từng tổ chức quốc tế trong lĩnh vực GDMT. Một lần nữa hội nghị lại nhấn mạnh nhiệm vụ GDMT cho tất cả mọi người, đặc biệt cho thế hệ trẻ và việc bồi dưỡng kiến thức môi trường cho giáo viên các cấp (Nguyễn Dược, 1986) Tháng 6/1997, hội nghị thượng đỉnh toàn cầu “Môi trường và phát triển” cũng đã được tổ chức tại New York.
Hội nghị đã tổng kết, đánh giá những công việc do hội nghị lần thứ nhất đặt ra. Theo Nguyễn Đình Hòe (2000), trong thực tế 5 năm qua loài người làm được quá ít so với nhiệm vụ đặt ra; nhiệt độ và dân số có giảm, song nạn phá rừng tăng, nước sạch giảm, nhiều loài động thực vật quý hiếm bị diệt chủng, ô nhiễm đất, ô nhiễm không khí. Ngoài các hội thảo về GDMT, nhiều công trình nghiên cứu của một số tác giả cũng được đánh giá cao, đã có những đóng góp nhất định cho hoạt động GDMT. Chẳng hạn: Filho (1997) nghiên cứu “Tích hợp giáo dục môi trường và quản lí môi trường”.
Nghiên cứu nêu ra hai loại môi trường giáo dục và môi trường quản lí, hai công cụ chính trong việc thúc đẩy bền vững phát triển, có thể được tích hợp. Bài viết cũng vạch ra điểm chung đặc điểm của môi trường giáo dục và môi trường quản lí, liệt kê lợi ích của việc tích hợp cả hai phương pháp luận. BITSO (2006), “Giáo dục môi trường và mạng lưới trong trường tiểu học Mafeteng: Phương pháp tiếp cận phối hợp”. Bài báo này khám phá quá trình có sự tham gia của mạng lưới Giáo dục Môi trường (EE) ở các trường tiểu học Mafeteng.
Nó cung cấp một cái nhìn tổng quan về các nỗ lực EE hiện có ở Lesotho, đặc biệt là các trường kiểu mẫu của Trung tâm Phát triển Chương trình Giảng dạy Quốc gia. Đồng thời, nghiên cứu thảo luận về các chu kỳ của quá trình có sự tham gia được thực hiện đối với mạng EE ở các trường học ở Mafeteng, bao gồm cả việc xác định 14 vấn đề, giải quyết vấn đề hội thảo phản ánh và tham quan học tập các vấn đề nổi lên trong mạng lưới EE, bao gồm quản trị trường học, kiến thức hiện có của giáo viên và giao tiếp, ra quyết định và quan hệ chính quyền. Nhóm tác giả (Eames, et al., 2008) viết bài báo “Đánh giá các đặc điểm của thực hành giáo dục môi trường ở các trường học ở New Zealand”. Bài báo này báo cáo về một dự án đánh giá quốc gia điều tra các đặc điểm của thực hành giáo dục môi trường (EE) ở các trường học ở New Zealand trong năm 2002–2003.
Nghiên cứu bao gồm việc xem xét các tài liệu về giáo dục môi trường của New Zealand và quốc tế, khảo sát gần 200 trường học ở New Zealand và các nghiên cứu điển hình về thực hành giáo dục môi trường ở tám trường học. Ballantyne & Packer (2010) đã tiến hành nghiên cứu và viết tác phẩm “Dạy và học trong GDMT: Phát triển nhận thức về MT”. Công trình đã công bố mô hình lý thuyết nhằm phát triển nhận thức về MT. Mô hình đó là việc thống nhất về kiến thức, thái độ và định hướng hành vi với MT.
Kimaryo (2011) nghiên cứu “Tích hợp môi trường giáo dục ở trường tiểu học Tanzania”. Nghiên cứu tập trung vào nhận thức của giáo viên tiểu học về giáo dục môi trường, sự tích hợp của nó vào giáo dục tiểu học và thực tiễn giảng dạy của giáo viên ở Tanzania. Dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ bốn trường tiểu học ở vùng Morogoro ở Tanzania. Mẫu nghiên cứu bao gồm 31 giáo viên tiểu học.
Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn và quan sát bài học. Theo kết quả của nghiên cứu, giáo viên tiểu học thể hiện sự khác biệt trong nhận thức của họ về giáo dục môi trường và giáo dục phát triển bền vững. Trong “Giáo dục môi trường và thái độ đối với môi trường”, Pettus (2012) cũng đã chỉ rõ mục đich của GDMT là mang lại những chính sách phù hợp về bảo vệ môi trường sống cho xã hội. Nhóm tác giả (Kanyimba, et al., 2014) nghiên cứu về “Hiệu quả của hệ thống quản lí môi trường ở các trường tiểu học được chọn ở Nam Phi”.
Mục đích của nghiên cứu này là báo cáo về hiệu quả của hệ thống quản lí môi trường trong giáo dục vì sự phát triển bền vững tại 60 trường tiểu học ở 04 tỉnh của Cộng hòa Nam Phi trong thời 15 gian hai năm. Điều tra cơ bản và điều tra sau cơ bản đánh giá sự tích hợp các đặc điểm liên quan đến nước, rác thải, năng lượng và vườn vào các hoạt động ngoại khóa và vào tầm nhìn chiến lược của các trường học thực hiện các hệ thống quản lí môi trường. Dữ liệu được đánh giá bằng cách sử dụng kích thước hiệu ứng của Cohen và hệ số tương quan của Spearman. Kết quả cho thấy hệ thống quản lí MT hữu ích trong giáo dục phát triển bền vững vì đã quan sát thấy những thay đổi về kiến thức, kỹ năng và hành động của nhóm nhằm giải quyết các đặc điểm môi trường.
Các đặc điểm MT đã được lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóa của trường và vào tầm nhìn chiến lược của việc quản lí trường học với các mức độ thành công khác nhau. Heidari & Heidari (2015) nghiên cứu “Hiệu quả của quản li môi trường - giáo dục về nâng cao kiến thức bảo vệ môi trường”. Nghiên cứu này nhằm đánh giá kiến thức về môi trường của giáo viên tại các trường tiểu học của Tehran vì kiến thức của giáo viên về các vấn đề môi trường và việc giảng dạy chúng cho học sinh nhắc nhở chúng ta rằng giáo dục môi trường có thể về dài hạn và trung hạn, lấy ý kiến của công chúng để có thể phát huy vai trò kiểm soát của mình trong xã hội nhằm bảo vệ MT. Năm 2016, một nhóm nghiên cứu do tác giả Treagust và cộng sự ở trường Đại học Curtin ở Perth Australia đã nghiên cứu trường hợp để tăng cường các chương trình giáo dục môi trường ở trường học: Phản ánh của học sinh tiểu học về kiến thức và thái độ.
Kết quả nghiên cứu sự cần thiết của việc thực hiện một chương trình giảng dạy giáo dục môi trường để giúp học sinh phát triển kiến thức và thái độ để thực hiện các hành động vì môi trường. Anghel & Pehoiu (2017) nghiên cứu “Giáo dục môi trường ở trường học và những lợi ích của nó trong học tập”. Nghiên cứu này nhằm phân tích những tác động của GDMT ở trường học đối với việc học tập của học sinh trung học phổ thông. Khung lý thuyết mà nghiên cứu này dựa vào mô hình hệ thống - chức năng của Parsons (1902-1979).
Nghiên cứu của tác giả Rahman (2018) nói về việc áp dụng giáo dục môi trường vào hệ thống trường học ở Malaysia, họ đã thực hiện cách Giáo dục môi trường thông qua việc giảng dạy liên quan chặt chẽ đến mục tiêu quốc gia là xây dựng một xã hội 16 nhạy cảm, có kiến thức, kỹ năng và giá trị đúng đắn về các vấn đề môi trường và có thể đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề môi trường. Sukma, et al. (2020) nghiên cứu “Tích hợp giáo dục môi trường trong trường tiểu học”. Nghiên cứu này nhằm xác định ý kiến và kiến thức của giáo viên về việc lồng ghép giáo dục môi trường vào quá trình học tập trên lớp cho học sinh tiểu học, sử dụng phương pháp khảo sát.
Công cụ được sử dụng là một bảng câu hỏi bao gồm 15 câu hỏi và 04 câu bổ sung liên quan đến giáo dục môi trường trong quá trình học tập.