Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LY GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỬ DỤNG MẠNG INTERNET AN TOÀN CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về kỹ năng sử dụng mang internet an toàn, giáo dục kỹ nang sử dung mang internet an toàn cho học sinh Các KNSD mạng internet an toàn hầu như được lồng ghép chung vào các nội dung giáo dục KNS, các kỹ năng an toàn cho trẻ em hoặc lồng ghép vào các nội dung nghiên cứu về mạng, an ninh mạng chứ không có nghiên cứu riêng về giáo dục KNSD mạng internet an toàn cho hoc sinh tiểu hoc. Trong Kế hoạch hành động Giáo dục cho mọi người- Kế hoạch Dakar được thông qua tại Hội nghị giáo dục Thế giới hop tai Dakar — Thủ đô Senegan (4/2004) đưa ra 6 mục tiêu trong đó ở mục tiêu thứ 3 có yêu cầu: “Đảm bảo nhu cầu học tập cho tắt cả các thế hệ trẻ và người lớn được đáp ứng thông qua bình đẳng tiếp cận với các chương trình học tập và chương trình kỹ năng sống thích hợp” [15].
UNESCO- Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa Liên hợp quốc chỉ ra nguyên tắc cơ bản khi thực hiện giáo dục KNS trong thực tiễn: “Tat cả thé hệ trẻ và người lớn có quyền hưởng lợi từ một nên giáo dục chứa dung các hợp phan học dé biết, học dé lam, học dé chung sống với mọi người và học để khang định mình. Giáo dục hướng vào yêu câu bôi dưỡng năng khiếu tiềm năng và phát triển ca tính người học cần quan tâm kết hợp kỹ năng thực hành và các khả năng tâm lí xã hội, đánh giá chất lượng giáo dục phải bao hàm đánh giá mức độ đạt được các kỹ năng sống và tác dụng của kỹ năng sống đối với xã hội và cá nhân” [46]. Trong tác phẩm “Những giá trị sông cho tuôi trẻ từ 8 đến 13 tuổi” xuất ban năm 2010, tác giả Diane TillMan, Diana Hsu đã viết: “Giáo duc các giá trị sống dé có kỹ năng song ngày càng được nhìn nhận là có sức mạnh vượt lên khỏi lời dan dạy đạo đức chỉ tiết đến mức hạn chế trong cách nhìn hoặc những vấn dé thuộc về tu cách công dan. Nó dang xem là trung tâm cua tat cả thành quả mà giáo viên và nhà trường tâm huyết có thể hy vọng đạt được thông qua việc dạy về giá trị, kỹ năng sống” [12].
Trong báo cáo đột pha FLORENCE (28/11/2019) của UNICEF-LSE (Quỹ nhị đồng Liên Hợp Quốc) tại Diễn đàn Quản trị Internet ở Berlin dựa trên kết quả khảo sát gần 15.000 trẻ em trên 11 quốc gia về việc sử dung internet có đưa ra quan điểm khuyến khích trẻ em mở rộng các hoạt động trực tuyến ngoài giải trí đơn thuần trong đó quan trọng là có thé giúp trẻ em phat triển một loạt các năng lực kỹ thuật [35]. Bên cạnh đó báo cáo cũng cho thấy số liệu về những rủi ro mà internet mang lại cho trẻ em nhưng theo Sonia Livingstone (Giáo sư Tâm lý Xã hội tại LSE và đồng tác giả của báo cáo) thì “thay vì lo lắng về thời gian trẻ em trực tuyến, nghiên cứu của Global Kids Online gợi ý rang cha mẹ nên tương tác tích cực với thé giới kỹ thuật số của con mình và thảo luận với chúng về nội dung cụ thể cũng như những rủi ro khi tiếp xúc mà chúng có thể gặp phải, dé trẻ có thể có được khả năng phục hôi và phát triển mạnh mẽ”. Báo cáo cũng đưa ra khuyến nghị các trường học cũng nên tạo cơ hội cho giáo viên hướng dẫn trẻ em cách sử dụng internet để tìm kiếm thông tin và đánh giá tính trung thực của những gì chúng tìm thấy, báo cáo cũng đồng thời nhắn mạnh giao viên cần được trao quyền và dao tạo dé thực hiện phần hướng dẫn học sinh thành một phan trong kế hoạch giảng dạy có thể thực hành tại lớp học. Theo báo cáo năm 2022 của Ofcom về thái độ và cách thức sử dụng phương tiện truyền thông của trẻ em và cha mẹ đã đưa ra các kết quả khảo sát cùng những kết luận cần thiết dé đảm bao cho việc sử dụng internet an toàn, đúng lợi ích va giảm thiểu các rủi ro đối với trẻ em [44].
Ngoài ra Chính phủ các nước phát triển như Anh, Mỹ. đều đưa ra các hướng dẫn cho các cơ sở giáo dục, các nhà giáo dục nói chung và các phụ huynh về giáo dục hiện đại trong một thế giới kết nối hay cách phòng tránh, giải quyết các vẫn nạn xảy ra trên không gian mạng như bắt nạt mạng, lộ thông tin học sinh,. Kevin Jame (2023) trong bài viết “Giáo Dục An Ninh Mạng: Tầm Quan Trọng Trong Ngành Giáo Dục Năm 2023” (cybersecurityforme.com) đã đưa ra kết quả khảo sát về van đề các tô chức giáo dục dễ bị đe dọa an ninh mạng, những mối đe doạ an ninh mạng trong tô chức giáo dục và sự cân thiệt của nâng cao nhận thức về an ninh mang cho học sinh, sinh viên [53]. Dé phòng tránh những tác hại khi trẻ em sử dụng Internet, Liên minh quyền trẻ em Châu Á và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam năm 2016 đã phối hợp xây dựng bộ tài liệu "Hướng dẫn về an toàn trên mang cho trẻ em" với sự tài trợ của Văn phòng khu vực Đông A Thái Bình Duong UNICEF, Tổ chức Plan Quốc tế, Tổ chức Cứu trợ trẻ em [19].
Hiểu rõ tầm quan trọng của thói quen công nghệ tốt, Google đã xây dựng và phát triển Chương trình “Be Internet Awesome - Em an toàn hơn cùng Google” và triển khai trên hơn 25 quốc gia vào năm 2017 [8]. Những báo cáo, nghiên cứu trên thế giới đều đưa đến kết luận của tam quan trọng của việc giáo dục KNSD mạng Internet an toàn, giáo dục an ninh mạng cho học sinh, sinh viên, tuy nhiên những nội dung cũng như phương thức giáo dục kỹ năng này đều là những bộ hướng dẫn hay chương trình được tạo ra từ các công ty giáo dục, công ty sáng tạo chương trình bảo đảm an ninh mạng. Các nội dung nghiên cứu trong nước về KNSD mang internet an toàn cũng được lồng ghép trong các nội dung tìm hiểu về KNS. Chi trong các chương trình quốc gia được triển khai trong các năm học, các bài báo chuyên ngành hoạt động của một số tô chức mới đề cập trực tiếp đến nội dung giáo dục KNSD mạng internet an toàn cho học sinh tiểu học tuy nhiên chưa làm rõ được những vấn đề cần thiết trong hoạt động này.
“Kỹ năng sống là sản phẩm bắt buộc phải có của giáo dục nhà trường” là ý kiến của tác giả Ngô Thị Tuyên trong cuốn Cam nang giáo dục cho học sinh tiểu học [31]. Tài liệu “Giáo dục kỹ năng sông trong các môn học ở tiêu học — dành cho giáo viên” của nhóm tác giả Hoàng Hoà Bình, Lê Minh Châu, Phan Thanh Hà [3] chỉ ra các KNS cần có của học sinh tiêu học, đưa ra các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực giúp giáo viên tô chức cho học sinh được thực hành, trải nghiệm một số KNS cơ bản, cần thiết. Ngoài các nghiên cứu về KNS, thì các nghiên cứu về an toàn trên không gian mạng Internet đã khẳng định về sự cần thiết của giáo dục KNSD mạng an toàn và nên đưa nội dung này vào chương trình giáo dục bắt buộc cho học sinh nhất là bậc tiêu học. Các nghiên cứu đề cập đến van dé này có thể ké đến bài báo “Ảnh hưởng của mạng internet đối với giới trẻ: Cái nhìn từ phía khoa học thần kinh” của tác giả Phạm Thị Thuỳ Linh, Tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội: Nghiên cứu Giáo dục, Tập 33, Số 3 (2017) đưa ra tác động tiêu cực của Internet tới hệ thần kinh của trẻ [20].
Tổ chức UNICEF Việt Nam (2020) đưa ra tài liệu “Những điều can biết dé bảo vệ trẻ em và người chưa thành niên trong không gian mạng” trong đó đưa ra nội dung những điều cần biết để giữ cho trẻ em, người chưa thành niên an toàn trong không gian mạng [36]. Tạp chí Thông tin và Truyền thông (Cơ quan của Bộ Thông tin và Truyền thông) trong số báo online ngày 5/9/2021 đã đưa ra những nội dung phân tích về an toàn mạng và hướng dẫn một số nội dung bảo vệ trẻ an toàn trên môi trường mạng qua bài viết: “Xây đựng "lá chắn" an toàn cho trẻ em trên không gian mạng ” [37]. Ngoài ra trong hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam cũng đưa ra những quy định cụ thê về an ninh và đảm bảo an toàn cho trẻ em trên không gian mạng. Điều 29 của Luật An ninh mạng năm 2018 quy định cụ thể việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
Theo đó, trẻ em có quyền được bảo vệ, tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, giữ bí mật đời sống riêng tư và các quyền khác khi tham gia trên không gian mạng. Cũng theo Luật An ninh mạng (2018) thì chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng internet và các dịch vụ gia tăng trên không gian mạng có trách nhiệm kiêm soát nội dung thông tin trên hệ thống thông tin hoặc trên dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp không để gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyên trẻ em; ngăn chặn việc chia sẻ và xóa bỏ thông tin có nội dung gây nguy hại cho trẻ em, xâm phạm đến trẻ em, quyền trẻ em; kịp thời thông báo, phối hợp với lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an dé xử lý; cơ quan, tổ chức, cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và cá nhân khác liên quan có trách nhiệm bảo đảm quyền của trẻ em, bảo vệ trẻ em khi tham gia không gian mạng theo quy định của pháp luật về trẻ em. Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng vả các cơ quan chức năng phải áp dụng biện pháp dé phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi sử dụng không gian mạng xâm phạm trẻ em, quyền trẻ em. Những nghiên cứu về quản ly giáo duc kỹ năng sử dụng mang internet an toàn Những nghiên cứu, tìm hiểu về quản lý giáo dục KNSD mạng internet an toàn trên thế giới tập trung nhiều vào các phương pháp và hình thức giáo dục.
Có thé kế đến các nghiên cứu dưới đây: Hai tác giả P.Pusey và WA.