phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỷ luật cho học viên tại trường quân đội theo tiếp cận tham gia. Thực trạng quản lý giáo dục kỷ luật cho học viên đào tạo sĩ 5 quan cấp phân đội tại Học viện Hải quân theo tiếp cận tham gia. Biện pháp quản lý giáo dục kỷ luật cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội tại Học viện Hải quân theo tiếp cận tham gia.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỶ LUẬT CHO HỌC VIÊN TRƢỜNG QUÂN ĐỘI THEO TIẾP CẬN THAM GIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về giáo dục kỷ luật cho học viên Trong xã hội nói chung, lĩnh vực hoạt động quân sự nói riêng, kỷ luật, giáo dục kỷ luật và quản lý giáo dục kỷ luật đã được các nhà khoa học trên thế giới cũng như trong nước, các nhà chỉ huy, quản lý bộ đội chú trọng nghiên cứu. Trong tác phẩm: “Nhiệm vụ chủ yếu của thời đại chúng ta, V.
Lênin toàn tập, Tập 36” [45], từ bản chất và tầm quan trọng của kỷ luật quân sự đối với hoạt động của quân đội nói chung của mỗi quân nhân nói riêng, quá trình giáo dục kỷ luật cho quân nhân trong quân đội đã được V. Lênin khái quát khá rõ về mục tiêu là: “Tạo nên một kỷ luật và một kỷ luật tự giác, ra sức củng cố ở khắp nơi tính tổ chức, trật tự nền nếp, đầu óc thực tiễn. đó là con đường dẫn đến chỗ tạo ra được sự hùng mạnh quân sự” [45, tr. Lênin để đạt được mục tiêu ấy thì nội dung giáo dục kỷ luật phải được quan tâm để khi hành động, người quân nhân: “Phục tùng mệnh lệnh, vô luận thế nào, để có được trật tự hoàn hảo” [43, tr.
Về phương pháp giáo dục kỷ luật cho quân nhân, mặc dù đề cao phương pháp thuyết phục nhưng V. Lênin cũng chỉ rõ sự cần thiết phải sử dụng cả phương pháp giáo dục mang tính bắt buộc, cưỡng bức đối với những biểu hiện vô kỷ luật của quân nhân, vì: “Không có cưỡng bức thì nhiệm vụ đó hoàn toàn không thực hiện được” [42, tr. Đề cập đến lực lượng tham gia giáo dục, V. Lênin cho rằng phải bao hàm tất cả các tổ chức chính trị, chính quyền đoàn thể, cán bộ lãnh đạo, chỉ huy đơn vị.
Về hình thức tổ chức giáo dục là tăng cường hoạt động CTĐ, CTCT trong quân đội, nhằm nâng cao vai 7 trò quyết định của tổ chức đảng, vai trò của các tấm gương nhân cách người cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trong duy trì củng cố việc chấp hành nghiêm kỷ luật quân sự ở đơn vị cơ sở. Cu-la-cốp trong tác phẩm: “Giáo dục tính kỷ luật cho các chiến sĩ Xô-viết”[41] đã chỉ ra kỷ luật quân sự ở các phân đội tốt hay không tốt, phần lớn tùy thuộc vào trình độ nhận thức kỷ luật và sự thể hiện hành động kỷ luật của cán bộ và chiến sĩ trong các đơn vị đó. Kỷ luật là một trong những phẩm chất quan trọng nhất của người quân nhân đang phục vụ trong quân đội cách mạng, kỷ luật có một cấu trúc hết sức phức tạp là động cơ hành vi kỷ luật, các kỹ xảo, kỹ năng, thói quen kỷ luật, nên giải pháp cơ bản nhằm giáo dục nâng cao kỷ luật cho cán bộ, chiến sĩ là: giáo dục kỷ luật phải tiến hành thông qua huấn luyện chiến đấu và giáo dục chính trị; thông qua công việc quân ngũ và sinh hoạt hàng ngày của quân nhân, đây là những nhân tố quan trọng của việc giáo dục kỷ luật. Vônkốp [20] khẳng định việc hình thành và phát triển kỷ luật quân sự tự giác của người quân nhân là một quá trình thống nhất và đấu tranh của tính tự giác và tính tự phát, mà tính tự giác dần dần sẽ chiếm được vị trí thống trị.
Sự thống trị của tính tự giác sẽ dẫn tới việc giải quyết mâu thuẫn giữa tính tự phát và tính tự giác, từ đó làm nảy sinh một chất lượng mới của kỷ luật quân sự - kỷ luật quân sự tự giác. Trong bài viết: “Mối tương quan của kỷ luật quân sự và tính kỷ luật” [19], I. Vônkốp chỉ ra tính kỷ luật, được xem như phẩm chất của quân nhân, là thái độ nhận thức cá nhân đối với kỷ luật đã được thiết lập trong lực lượng vũ trang và là khả năng xây nên hành vi của bản thân phù hợp với các yêu cầu của kỷ luật đó. Thành tựu của các công trình nghiên cứu trên có ý nghĩa quan trọng, giúp tác giả luận văn có những định hướng và cơ sở tham khảo, kế thừa lý luận liên quan đến vai trò, ý nghĩa và nhà quản lý phải lưu ý đến một số đặc điểm như phát huy tính tự giác của học viên trong chấp hành kỷ luật.
8 Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm” [25, tr. Vì vậy mới phát triển, hoàn thiện nhân cách cho người quân nhân cách mạng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Thực tiễn giáo dục kỷ luật ở các đơn vị cơ sở trong toàn quân nói chung, trong các nhà trường quân đội nói riêng đã cho thấy khi người quân nhân, học viên chưa tự đặt ra được mục đích cụ thể về chấp hành kỷ luật và chưa có ý thức thực hiện nó một cách nghiêm túc thì cán bộ, chỉ huy các cấp cần thực hiện tốt việc: “Giữ gìn kỷ luật, học tập kỹ thuật, luyện quân lập công, xung phong hãm trận, thân ái đoàn kết” [24, tr. Do vậy, giáo dục kỷ luật cho học viên, đòi hỏi lực lượng giáo dục mà trực tiếp, thường xuyên là CBQL các cấp, giảng viên phải làm đúng, làm đủ tất cả các yêu cầu của kỷ luật quân sự, pháp luật Nhà nước để thông qua đó hình thành cho học viên thái độ, hành vi kiên quyết chấp hành mệnh lệnh của cấp trên trong thực hiện nhiệm vụ.
Các nhà trường quân đội trong quá trình thực hiện nhiệm vụ GD&ĐT đã luôn quán triệt tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Quân ủy Trung ương về kỷ luật và giáo dục kỷ luật cho học viên nhằm góp phần trực tiếp: “Nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội” [10, tr. Để nâng cao chất lượng GD&ĐT nói chung, giáo dục kỷ luật cho học viên nói riêng, nên những năm gần đây việc giáo dục kỷ luật, quản lý giáo dục kỷ luật đã được nghiên cứu dưới các góc độ của các chuyên ngành khoa học khác nhau: Với cách tiếp cận của chuyên ngành khoa học chính trị, tác giả Lê Văn Làm tập trung nghiên cứu “Bồi dưỡng rèn luyện ý thức kỷ luật quân sự của học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường quân đội hiện nay ”[23]; Khai thác vấn đề giáo dục kỷ luật của khoa học giáo dục có: tác giả Phạm Minh Thụ nghiên cứu về “Sử dụng tổng hợp các phương pháp giáo dục thói quen kỷ luật cho học viên sĩ quan ở các trường đại học quân sự”[34]; Tác giả Vũ Quang 9 Hải, luận án tiến sĩ Giáo dục học:“Nghiên cứu quy trình tổ chức giáo dục kỷ luật cho học viên trong nhà trường quân đội” [13]; Tác giả Vũ Đình Khoa (2007), luận văn thạc sỹ khoa học chính trị: “Giáo dục, rèn luyện kỷ luật quân sự cho học viên đào tạo sỹ quan chỉ huy cấp phân đội ở trường sỹ quan Pháo binh hiện nay” [21]; Tác giả Ngô Doãn Thành với đề tài: “Giải pháp phát huy tính tích cực, tự giác chấp hành kỷ luật quân đội của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở Học viện Hải quân hiện nay” [32]. Tác giả Nguyễn Tân Cương “Đẩy mạnh đột phá xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật trong Quân đội”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân [7]; tác giả Lưu Văn Hiển với “Toàn quân tiếp tục nâng cao ý thức tôn trọng, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật nhà nước, kỷ luật quân đội”, tác giả Ngô Văn Quỳnh với “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kỷ luật quân đội vào giáo dục, rèn luyện kỷ luật bộ đội” [30]; tác giả Nguyễn Văn Quang (2004), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và kỷ luật trong quân đội - ý nghĩa thực tiễn” [29]. Nội dung mỗi bài báo đề cập đến một góc độ nhất định của kỷ luật, giáo dục kỷ luật, nhưng đều đề cao giáo dục kỷ luật quân sự cho cán bộ, chiến sĩ để thực hiện mục tiêu xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại.
Những nội dung này đã giúp cho tác giả có thêm cứ liệu để kế thừa trong xây dựng khung lý luận và nghiên cứu thực trạng quản lý giáo dục kỷ luật cho học viên sĩ quan cấp phân đội ở Học viện Hải quân hiện nay. Nghiên cứu về quản lý giáo dục kỷ luật cho học viên Trong tác phẩm “Giáo dục không trừng phạt”, tác giả Thomas Gordon đã khẳng định vai trò của hệ thống luật lệ, quy định trong quản lý hành vi các thành viên trong tổ chức. Ông dẫn lời của Glasser như sau: “Những nhà quản lý hiện đại là những người sẵn sàng chia sẻ quyền lực, ông đưa ra mô hình quản lý ủng hộ sự tham gia của học viên, việc nhà quản lý, giáo viên và học viên cùng ra quyết định và cùng giải quyết những vấn đề phát sinh là yếu tố chính hình thành 10 và phát triển kỷ luật, trật tự, thông hiểu lẫn nhau” [33, tr. Theo tác giả Thomas Gordon thì nhà trường cần tổ chức: “Tạo dựng các mối quan hệ thân thiện, dân chủ trong môi trường giáo dục kỷ luật tập trung: Loại bỏ yếu tố quyền lực bằng cách giải quyết mâu thuẫn mà không phân định thắng thua; Thể hiện sự ghi nhận bằng cách tôn trọng; Lắng nghe tích cực để thấu hiểu; Biết chấp nhận cá nhân để làm sáng tỏ nhận thức của ta về cá nhân; Tự khẳng định một cách rõ ràng hơn bằng thông điệp “Ngôi thứ nhất” [33, tr.
Năm 2009, trong một chương trình hội thảo có sự tham gia của nhiều quốc gia, về nội dung: Tạo môi trường giảng dạy và học tập hiệu quả, khảo sát của OECD cho thấy ở nhiều nước, những chính sách tích cực, vai trò của lãnh đạo nhà trường, thái độ, niềm tin của giáo viên và các hoạt động thực hành là những điều kiện tiên quyết để tạo được một môi trường học tập hiệu quả [49, tr.