CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC DINH DƯỠNG VÀ SỨC KHỎE CHO TRẺ MẪU GIÁO THEO HƯỚNG PHỐI HỢP VỚI GIA ĐÌNH VÀ CỘNG ĐỒNG TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ mầm non tại các trường mầm non Sức khỏe là mối quan tâm hàng đầu của mỗi con người, sức khỏe liên quan mật thiết đến sự phát triển của con người. Người có sức khỏe tốt sẽ tạo điều kiện phát triển về thể chất, học tập và lao động tốt.
Tại Việt Nam, nhà nước đã có những chính sách cụ thể nhằm quan tâm tới trẻ mầm non. Ngày 05/04/2016, Quốc hội ban hành Luật Trẻ em 2016 đã nêu rõ: “Trẻ em có quyền được chăm sóc tốt nhất về sức khỏe, được ưu tiên tiếp cận, sử dụng dịch vụ phòng bệnh và khám bệnh, chữa bệnh” và “Trẻ em có quyền vui chơi, giải trí; được bình đẳng về cơ hội tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao, du lịch phù hợp với độ tuổi” [28]. Năm 2018, Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Chăm sóc vì sự phát triển toàn diện trẻ em trong những năm đầu đời tại gia đình và cộng đồng giai đoạn 2018-2025”. Mục tiêu của đề án bảo đảm cho trẻ em đến 8 tuổi được phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần; được bình đẳng tiếp cận với các dịch vụ hỗ trợ chăm sóc phát triển toàn diện theo độ tuổi, được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ chăm sóc phát triển toàn diện theo nhu cầu và phù hợp với độ tuổi về chăm sóc sức khỏe, bảo vệ trẻ em, phúc lợi xã hội, có nhiều chính sách hỗ trợ cho cấp học mầm non giúp trẻ em có cơ hội phát triển toàn diện trong đó việc chăm sóc sức khỏe được đặt lên hàng đầu [17].
Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ ký vào ngày 05/01/2022. Bản Chiến lược đã đề ra mục tiêu tổng quát là “Thực hiện dinh dưỡng hợp lý để cải thiện tình trạng dinh dưỡng phù hợp với từng đối tượng, địa phương, vùng, miền, dân tộc, góp phần giảm thiểu gánh nặng bệnh tật, nâng cao tầm vóc, thể lực và trí tuệ của người Việt Nam” [19]. Chương trình giáo dục mầm 7 non đã đưa các nội dung giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ là một trong nội dung giáo dục phát triển thể chất, là một trong các nội dung quan trọng của lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo [8, tr. Xoay quanh vấn đề nghiên cứu về hoạt động giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe trẻ có thể kể đến một số nghiên cứu tiêu biểu: Tác giả Nguyễn Thu Hiền với công trình “Cẩm nang chăm sóc sức khỏe trẻ em” cho rằng “Thời gian hoạt động, ăn, ngủ, của trẻ ở trường mầm non chiếm tỷ lệ khá lớn so với thời gian trong ngày [22].
Vì vậy, cùng với gia đình, trường mầm non có vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng và chăm sóc sức khỏe cho trẻ Tác giả Lê Thị Mai Hoa trong công trình nghiên cứu về “Dinh dưỡng trẻ em tuổi nhà trẻ và mẫu giáo” đã đề cập đến một số kiến thức cơ bản về dinh dưỡng của trẻ, nội dung hoạt động dinh dưỡng trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em, giáo dục dinh dưỡng - sức khỏe cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp đáp ứng đổi mới chương trình chăm sóc - giáo dục mầm non [23]. Tác giả Phạm Mai Chi, Vũ Yến Khanh, Nguyễn Thị Hồng Thu với công trình “Các hoạt động giáo dục dinh dưỡng – sức khỏe cho trẻ mầm non” đã đề cập đến phương pháp, biện pháp, kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục dinh dưỡng, sức khỏe cho trẻ mầm non, đồng thời gợi ý một số hoạt động giúp giáo viên mầm non có thêm tài liệu để tham khảo trong quá trình thực hiện nội dung giáo dục dinh dưỡng – sức khỏe cho trẻ mầm non. Trong nội dung gợi ý tổ chức hoạt động giáo dục dinh dưỡng – sức khỏe cụ thể là một số hình thức tổ chức hoạt động giáo dục dinh dưỡng – sức khỏe, tác giả có đề cập đến vấn đề phối hợp với gia đình để động viên, khuyến khích, huy động sự tham gia của các bậc cha mẹ trong việc thực hiện nội dung “Bé tập làm nội trợ”, tham gia tổ chức liên hoan sinh nhật, lễ, tết với trẻ, trò chuyện, hướng dẫn trẻ thực hành “Bé tập làm nội trợ” [16]. Tài liệu của Bộ Giáo dục và đào tạo về “Dinh dưỡng và sức khỏe trẻ mầm non” đã đề cập đến những kiến thức, kỹ năng trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo vệ sức khỏe trẻ và tổ chức các hoạt động giáo dục dinh dưỡng, sức khỏe trong trường mầm non, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ trong các cơ sở giáo dục mầm non [33].
8 Như vậy, hiện nay đã có những quy định và những nghiên cứu về dinh dưỡng, sức khỏe trẻ em, giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ tại cơ sở giáo dục mầm non. Đây là những điểm tựa quan trọng để tác giả nghiên cứu vấn đề về giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ ở các trường mầm non huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ mầm non theo hướng phối hợp với gia đình và cộng đồng tại các trường mầm non Luật Giáo dục Việt Nam số 43/2019/QH14 đã nêu rõ trách nhiệm của nhà trường là chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để tổ chức hoặc tham gia các hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường, bảo đảm an toàn cho người dạy và người học; thông báo về kết quả học tập, rèn luyện của học sinh cho cha mẹ hoặc người giám hộ. Ngược lại trách nhiệm của gia đình, Cha mẹ hoặc người giám hộ có trách nhiệm nuôi dưỡng, giáo dục và chăm sóc, tạo điều kiện cho con được học tập, rèn luyện, tham gia các hoạt động của nhà trường; người lớn có trách nhiệm giáo dục, làm gương cho con em, cùng nhà trường nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục [29].
Điều lệ trường MN (2020) thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT, đã nêu nhiệm vụ và quyền hạn của trường MN: phối hợp với gia đình hoặc người chăm sóc trẻ em và tổ chức, cá nhân để thực hiện hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em [7]. Năm 2018 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã đưa ra chuẩn nghề nghiệp GVMN thông tư số 26/2018/TT - BGDĐT, đã nêu sự phối hợp của GVMN với cha mẹ hoặc người giám hộ trẻ em và cộng đồng để nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em [6]. Trong những năm gần đây, xung quanh các vấn đề về phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong công tác giáo dục dinh dưỡng ở các trường mầm non, về quản lý hoạt động dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ mẫu giáo đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Một số các nghiên cứu được thể hiện trong các công trình là các các bài báo, các đề tài luận án, luận văn.
Có thể kể đến một số nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Hồng Thúy (2015), Quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe và phòng bệnh tật trẻ em tại trường mầm non Hoàng Oanh, quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh [30]. 9 Ngô Thị Diệp Hoa (2016), Quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ của Hiệu trưởng trường mầm non quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng [24]. Nguyễn Thị Thu Trang (2018), Quản lý hoạt động nuôi dưỡng và chăm sóc sức khỏe cho trẻ theo hướng huy động cộng đồng tại các trường mầm non thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh [32]. Phạm Thị Thanh Hà (2022), Quản lý hoạt động chăm sóc sức khỏe và đảm bảo an toàn cho trẻ theo hướng phối hợp với cha mẹ và cồng đồng tại các trường mầm non thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam [20].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã làm rõ được ý nghĩa, vai trò của các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ theo hướng sự phối hợp với gia đình và cộng đồng tại các trường mầm non nói chung và đã đề cập đến công tác quản lý, đề xuất những biện pháp quản lý đóng góp nhất định trong hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ. Tuy nhiên những nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ theo hướng phối hợp với gia đình và cộng đồng tại các trường mầm non còn ít được nghiên cứu. Đó cũng là lý do gợi mở cho tác giả tiếp cận nghiên cứu vấn đề “Quản lý hoạt động giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe cho trẻ mẫu giáo theo hướng phối hợp với gia đình và cộng đồng tại các trường mầm non huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội”. Một số khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Quản lý là một thuật ngữ khá quen thuộc và được nhiều tác giả nghiên cứu đưa ra quan điểm khác nhau dựa trên tiếp cận khác nhau. Quản lý là hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người là một nhân tố của sự phát triển. Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi xã hội, mọi quốc gia và trong mọi thời đại. Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý: Theo H.
Koontz định nghĩa: “Quản lý là hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được những mục đích của nhóm (tổ chức). Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [21]. 10 Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý là một quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung” [2]. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [14].
