Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ VIÊN CHỨC HÀNH CHÍNH CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Để dựng lên một bức tranh chung về quản lý nhân sự và từ đó xác định được điểm mới trong nghiên cứu của luận án. Tổng quan nghiên cứu vấn đề thống kê, mô tả các công trình nghiên cứu theo 2 hướng: a) Các công trình nghiên cứu về quản lý nguồn nhân lực và nguồn nhân lực giáo dục; b) Các công trình nghiên cứu về quản lý, phát triển đội ngũ viên chức hành chính trong các cơ sở giáo dục ở cả trong nước và trên thế giới. Các công trình nghiên cứu về quản lý nguồn nhân lực và nguồn nhân lực giáo dục. Michel Amstrong [52] trong tác phẩm của mình đã cung cấp lý luận để hiểu quản lý nguồn nhân lực trong mối quan hệ với nhu cầu của doanh nghiệp, bao quát một cách chuyên sâu tất cả các lĩnh vực cơ bản liên quan đến chức năng và chính sách nhân lực.
Các tác giả Ann Giley, Jerry W. Quatro, Pamela Dixon [51] mô tả chi tiết diện mạo, đặc điểm của quản lý nguồn nhân lực để các nhà quản lý có thể phát triển các chiến lược của mình một cách chuyên nghiệp hơn về các nguyên tắc lý luận và thực tiễn quản lý nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực, quản lý nguồn nhân lực, vai trò của các bên liên quan trong phát triển nguồn nhân lực.Aswathapa [50] giới thiệu chi tiết các mô hình quản lý nguồn nhân lực như: Mô hình Fombrum, mô hình Havard, mô hình Guest, mô hình Warwick. Khi bàn về mục tiêu và chức năng của quản lý nguồn nhân lực, tác giả đã dẫn ra 4 mục tiêu gồm: Mục tiêu xã hội, mục tiêu tổ chức, mục tiêu chức năng và mục tiêu nhân sự và các chức năng hỗ trợ tương ứng cho từng mục tiêu. Với mục tiêu tổ chức có các chức năng hỗ trợ: lập kế hoạch nguồn 8 nhân lực, lựa chọn nhân viên, đào tạo và phát triển, thẩm định, sử dụng, và đánh giá.
Theo Leonard Nadler “Phát triển nguồn nhân lực là các hoạt động tổ chức, tiến hành trong một thời gian đặc biệt và được thiết kế để tạo nên những thay đổi hành vi” Tác giả quan niệm mô hình phát triển nguồn nhân lực như sau: Mô hình phát triển nguồn nhân lực theo Leonard Nadler (Mỹ, 1980) Phát triển nguồn nhân lực Giáo dục- Đào tạo Sử dụng nguồn nhân lực Tạo môi trường thuận lợi nguồn nhân lực cho nguồn nhân lực phát - Tuyển chọn triển - Đào tạo - Bố trí, sử dụng - Môi trường làm việc - Bồi dưỡng - Đánh giá - Môi trường pháp lý - Tự đào tạo - Đề bạt, thuyên chuyển - Các chính sách đãi ngộ Ở Việt Nam các nghiên cứu về quản lý, phát triển nguồn nhân lực gắn với các nghiên cứu của các nhà khoa học như: Nguyễn Minh Đường, Phan Văn Kha, Phạm Thành Nghị, Trần Khánh Đức, Đặng Quốc Bảo. Tác giả Phạm Thành Nghị [30] (chủ biên) trong bài viết, Nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã trình bày các mô hình quản lý nguồn nhân lực, các yếu tố tác động đến quản lý nguồn nhân lực như toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, bối cảnh văn hóa, tác động của thể chế và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phân tích hiện trạng quản lý nguồn nhân lực ở Việt Nam; đồng thời nêu ra những khác biệt trong quản lý nguồn nhân lực ở một số lĩnh vực; đề xuất mô hình, chính sách và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nhân lực trong các lĩnh vực. Tác giả Nguyễn Minh Đường và Phan Văn Kha [17] trong Đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh 9 tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã đưa ra cơ sở lý luận, thực trạng lực lượng lao động và đào tạo nhân lực các trình độ, những thách thức đối với đào tạo nguồn nhân lực nước ta trong tình hình mới, đề xuất 4 nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, trong đó có giải pháp “Xây dựng chiến lược phát triển giáo viên, giảng viên” và “chính sách đối với giáo viên/ giảng viên”. Trong Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế và những vấn đề giáo dục hiện nay, quan điểm và giải pháp.
Các tác giả Vũ Văn Phúc và Nguyễn Duy Hùng [46] đã đề cập đến những tư tưởng, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về phát triển nguồn nhân lực qua các thời kỳ, phân tích quan điểm coi trọng giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; phân tích một số vấn đề lý luận về thực tiễn giáo dục của đất nước. Trên cơ sở đó xác định một quan điểm cơ bản về giáo dục và đào tạo; đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới giáo dục và đào tạo, phát triền nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Tác giả Trần Khánh Đức [16] trong cuốn sách Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI của nghiên cứu các lĩnh vực khác nhau của giáo dục, đã đề cập và phân tích tình hình giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực; vai trò của giáo dục và đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực của nước ta trong thế kỷ XXI, thông qua đó đề xuất một số nội dung nhằm thúc đẩy, đổi mới giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn này. Tác giả Cảnh Chí Hoàng và Trần Vĩnh Hoàng [22] trong Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam đã đưa ra những số liệu thực tiễn về phát triển kinh tế của một số quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Singapore; đồng thời khẳng định vai trò của giáo dục và đào tạo, đặc biệt là đào tạo Đại học.
Mỹ là quốc gia đưa chiến lược xây dựng 10 nhân tài với 2 hướng chính là đầu tư cho giáo dục đào tạo và thu hút nhân tài với phương châm truyền thống “nguồn nhân lực là trung tâm của mọi phát triển”. Singapore phát triển nguồn nhân lực thông qua việc xây dựng hệ thống các trường cao đẳng nghề, đại học với quy mô lớn và khuyến khích các công ty tham gia đào tạo nguồn nhân lực phục vụ quá trình phát triển kinh tế. Nhật Bản đã thực hiện triết lý phát triển con người: Con người Nhật Bản và kỹ thuật phương Tây, triết lý này đã giúp Nhật Bản thu hẹp khoảng cách về khoa học- công nghệ giữa họ với các nước tiên tiến khác và công cụ để thực hiện chính là các chính sách đào tạo trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu về “Quản trị nguồn nhân lực”, Trần Kim Dung (2009) [12] cho rằng sự biến động mạnh mẽ của môi trường kinh doanh, tính chất khốc liệt của cạnh tranh và yêu cầu đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân viên trong nền kinh tế thị trường đã và đang tạo ra sức ép lớn, đòi hỏi các quản trị gia Việt Nam phải có các quan điểm mới, lĩnh hội được phương pháp mới và nắm vững được những kỹ năng mới về quản lý con người.
Theo tác giả, trong một nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam, nơi trình độ công nghệ, kỹ thuật còn ở mức thấp, kinh tế chưa ổn định và Nhà nước chủ trương “quá trình phát triển phải thực hiện bằng con người và vì con người”, thì “quản lý nguồn nhân lực là hệ thống các triết lý, chính sách và hoạt động chức năng về thu hút, đào tạo - phát triển và duy trì con người của một tổ chức nhằm đạt được kết quả tối ưu cho cả tổ chức lẫn nhân viên”. Theo đó, thu hút nguồn nhân lực gồm các hoạt động (1) hoạch định nguồn nhân lực, (2) phân tích công việc, (3) tuyển dụng, bố trí nhân lực; đào tạo, phát triển năng lực của nhân viên gồm các hoạt động: (1) hướng nghiệp, huấn luyện, đào tạo kỹ năng thực hành, (2) bồi dưỡng, nâng cao trình độ lành nghề, (3) cập nhật kiến thức quản lý, kỹ thuật công nghệ, duy trì nguồn nhân lực gồm các hoạt động (1) đánh giá hiệu quả công việc, (2) xây dựng và quản lý hệ thống tiền lương và (3) quan hệ xã hội. 11 Ngoài ra còn có nhiều luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực giáo dục ở các trường phổ thông và đại học. Cụ thể như: - Tác giả Vũ Đình Chuẩn (2008) [10], Phát triển đội ngũ giáo viên tin học trường trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa.
Nội dung cơ bản của luận án, tác giả đã trình bày hệ thống các khái niệm về đội ngũ giáo viên trung học phổ thông, phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông, tác giả đã đề cập đến thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên và các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông theo quan điểm chuẩn hóa và xã hội hóa. Trong các giải pháp tác giả đề cập đến có giải pháp “Xây dựng chuẩn nghề nghiệp đội ngũ giáo viên trung học phổ thông”. - Tác giả Nguyễn Hữu Độ (2015) [15], Xây dựng và sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông Thành phố Hà Nội. Nội dung cơ bản của luận án đề cập đến việc xây dựng và sử dụng ĐNGV cốt cán trong phát triển nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông khu vực thành phố Hà Nội.
Luận án có ý nghĩa rất lớn trong việc phát huy tối đa sự tham gia của đội ngũ giáo viên cốt cán trong hoạt động ở các trường trung học phổ thông chuyên, thiết thực góp phần nâng cao mức độ đáp ứng chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông. - Tác giả Phạm Minh Giản (2012) [18], Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa. Nội dung cơ bản của luận án đề cập đến việc quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông ở một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa giáo duc.