Chương 1. Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh tại các bệnh viện. Thực trạng quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tỉnh Đắk Lắk. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tỉnh Đắk Lắk.
8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Dịch vụ khám chữa bệnh Khám bệnh là việc hỏi bệnh, khai thác tiền sử bệnh, thăm khám thực thể, khi cần thiết thì chỉ định làm xét nghiệm cận lâm sàng, thăm dò chức năng để chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp đã được công nhận.[30] Chữa bệnh là việc sử dụng phương pháp chuyên môn kỹ thuật đã được công nhận và thuốc đã được phép lưu hành để cấp cứu, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho người bệnh.[22] Theo Philip Kotler -"Nhà quản trị vĩ đại nhất mọi thời đại": “dịch vụ là bất kỳ hoạt động hay lợi ích nào mà chủ thể này có thể cung cấp cho chủ thể kia. Trong đó đối tượng cung cấp nhất định phải mang tính vô hình và không dẫn đến bất kỳ quyền sở hữu một vật nào cả.
Còn việc sản xuất dịch vụ có thể hoặc không cần gắn liền với một sản phẩm vật chất nào”. Theo Luật giá năm 2013, Dịch vụ là hàng hóa mang tính vô hình, trong quá trình sản xuất và tiêu dùng không hề tách rời nhau, bao gồm những loại dịch vụ trong hệ thống các ngành sản phẩm Việt Nam theo quy định của pháp luật.[23] KCB là một ngành dịch vụ trong đó người cung ứng và người sử dụng quan hệ với nhau thông qua giá dịch vụ. Tuy nhiên, không giống các loại dịch vụ khác, dịch vụ KCB có một số đặc điểm riêng, đó là: - Một người đều có nguy cơ mắc bệnh và nhu cầu chăm sóc sức khỏe (CSSK) ở các mức độ khác nhau. Chính vì không dự đoán được thời điểm mắc bệnh nên thường người ta gặp khó khăn trong chi trả các chi phí y tế không lường trước được.
9 - Dịch vụ KCB là loại hàng hóa mà người sử dụng (người bệnh, người nhà của người bệnh) thuờng không tự mình lựa chọn được mà chủ yếu do bên cung ứng (cơ sở y tế) quyết định. Nói một cách khác, nguợc lại với thông lệ “Cầu quyết định cung” trong dịch vụ y tế “Cung quyết định cầu”. Cụ thể, người bệnh có nhu cầu khám chữa bệnh nhung điều trị bằng phường pháp nào, thời gian bao lâu lại do bác sĩ quyết định. Như vậy, người bệnh chỉ có thể lựa chọn nơi điều trị ở một chừng mực nào đó, bác sĩ điều trị chứ không được chủ động lựa chọn phương pháp điều trị.
- Dịch vụ KCB là loại hàng hóa gắn liền với sức khỏe, tính mạng con người nên không giống các nhu cầu khác, khi bị ốm, mặc dù không có tiền nhưng người ta vẫn phải mua (KCB) đây là điểm đặc biệt không giống các loại hàng hóa khác. Trong cơ chế thị trường, nhà sản xuất để có lợi nhuận tối đa, sẽ căn cứ vào nhu cầu và giá cả thị trường để sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Thông qua cơ chế thị trường thực hiện tốt được chức năng của mình, thị trường phải có môi trường cạnh tranh hoàn hảo, thông tin đầy đủ và không bị tác động vào các tác động ngoại lai. Trong lĩnh vực y tế, cơ chế thị trường không thể vận hành một cách hiệu quả.
Các nhà phân tích kinh tế thừa nhận trong thị trường KCB luôn tồn tại các yếu tố “thất bại thị trường”, cụ thể: - Thị trường KCB không phải là thị trường tự do. Trong thị trường tự do, giá của một mặt hàng được xác định dựa trên sự thỏa mãn tự nguyện giữa người mua và người bán. Trong thị trường dịch vụ KCB không có sự thỏa thuận này, giá dịch vụ do người bán quyết định. - Dịch vụ KCB là một ngành dịch vụ có điều kiện, tức là có sự hạn chế nhất định đối với sự gia nhập thị trường của các nhà cung ứng dịch vụ.
Cụ thể, muốn cung ứng dịch vụ KCB cần được cấp giấy phép hành nghề và cần 10 đảm bảo những điều kiện nhất định về cơ sở vật chất. Nói một cách khác, trong thị trường y tế không có sự cạnh tranh hoàn hảo. - Bất đối xứng thông tin giữa bên cung cấp dịch vụ và bên sử dụng dịch vụ. Như trên đã trình bày, trên thực tế, bệnh nhân hiểu biết rất ít về bệnh tật và các chỉ định điều trị, do vậy hầu hết như người bệnh hoàn toàn phải dựa vào các quyết định của thầy thuốc trong việc lựa chọn các dịch vụ KCB (cầu do cung quyết định).
Nếu vấn đề này không được kiểm soát tốt sẽ dẫn đến tình trạng lạm dụng dịch vụ từ phía cung ứng, đẩy cao phí y tế. Do tính chất đặc thù của sức khỏe, dịch vụ CSSK và thị trường CSSK, nhà nước đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lý và cung ứng dịch vụ CSSK. Nhà nước cần giữ vai trò cung ứng đối với các dịch vụ KCB "công cộng" và dịch vụ dành cho các đối tượng cần ưu tiên, còn để tư nhân cung ứng các dịch vụ y tế tư nhân nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản cho mọi người dân, nhất là các đối tượng yếu thế như người nghèo, cận nghèo, dân tộc thiểu số, người già. Trong hệ thống các cơ sở khám chữa bệnh ở Việt Nam hiện nay, bệnh viện tuyến tỉnh giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc khám bệnh, chữa bệnh ban đầu cho nhân dân tại cơ sở.
Từ những phân tích trên, có thể đưa ra các cách hiểu chung về khái niệm dịch vụ KCB như sau: dịch vụ KCB là thuật ngữ dùng để chỉ những hoạt động của các cơ sở y tế cung ứng các loại hình CSSK, đem lại cơ hội nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần cho người dân, đảm bảo mọi người dân đều có quyền tiếp cận các dịch vụ tế và được hưởng một mức CSSK tối thiểu như nhau, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội theo quy định của pháp luật. Quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh o Khái niệm về Quản lý nhà nước: 11 Quản lý là một yếu tố không thể thiếu trong đời sống xã hội, xã hội phát triển càng cao thì vai trò của việc quản lý ngày càng quan trọng và sự hoàn thiện hơn phù hợp với thực tiễn, phạm vi quản lý ngày càng lớn và nội dung ngày càng đa dạng, phức tạp thì quản lý nhà nước về khám, chữa bệnh góp phần quản lý hoạt động khám, chữa bệnh đi vào nề nếp, ổn định đồng thời cung cấp được những dịch vụ khám, chữa bệnh tốt nhất đến người dân. QLNN là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực của nhà nước đối với các quá trình xã hội, các hành vi hoạt động của công dân và mọi tổ chức trong xã hội nhằm duy trì và phát triển trật tự trong xã hội, bảo toàn, củng cố và phát triển quyền lực của nhà nước.[40] Như vậy, chủ thể quản lý ở đây là nhà nước, đối tượng quản lý là các quá trình xã hội, hành vi cá nhân và tổ chức xã hội, phương thức quản lý là bằng quyền lực nhà nước và có tính tổ chức cao, mục tiêu quản lý là duy trì và phát triển trật tự xã hội, bảo toàn, củng cố và tăng cường quyền lực nhà nước. QLNN là sự tác động có điều chỉnh thể hiện ở sự qui định của nhà nước bằng pháp luật và các quyết định quản lý về mặt nguyên tắc, tiêu chuẩn, biện pháp.
nhằm tạo ra sự cân bằng, cân đối các mặt hoạt động của các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người. QLNN là sự tác động mang tính quyền lực nhà nước tức là bằng pháp luật và theo nguyên tắc pháp chế. - Đặc điểm của QLNN là: QLNN mang tính quyền lực đặc biệt, có tổ chức cao; QLNN có mục tiêu chiến lược, chương trình và có kế hoạch để thực hiện mục tiêu; QLNN có tính chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong việc điều hành, phối hợp và huy động lực lượng, phát huy sức mạnh tổng hợp; QLNN có tính liên tục và ổn định trong việc tổ chức và hoạt độngQLNN. o Quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh 12 QLNN về DVKCB là dạng quản lý mà trong đó, chủ thể quản lý chính là nhà nước.
Đó là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước và bộ máy HCNN để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người trong lĩnh vực hoạt động KCB. Như vậy có thể thấy, QLNN về DVKCB được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tác động lên các tổ chức, cá nhân tham gia trực tiếp vào hoạt động cung ứng DVKCB bằng pháp luật và chính sách nhằm đảm bảo cho các hoạt động này diễn ra đúng mục tiêu, định hướng của Đảng và nhà nước. Nhà nước với tư cách là chủ thể quản lý về chất lượng DVKCB có nhiệm vụ: xây dựng, ban hành và giám sát việc triển khai thực hiện các văn bản pháp lý liên quan đến chất lượng dịch vụ KCB, xây dựng chính sách khuyến khích nâng cao chất lượng đối với cơ sở KCB và người hành nghề, thúc đẩy và tạo điều kiện thành lập tổ chức chứng nhận chất lượng đối với cơ sở KCB, cập nhập điều chỉnh các quy định liên quan đến cấp chứng chỉ hành nghề có thời hạn và thông qua đánh giá năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp, thiếp lập hệ thống quản lý chất lượng lồng ghép trong hệ thống y tế. QLNN về dịch vụ khám chữa bệnh là sự chỉ huy, điều hành hoạt động cung cấp các DVKCB của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ sở KCB để đạt mục tiêu đề ra.
Chủ thể, đối tượng quản lý nhà nước về dịch vụ khám chữa bệnh Bệnh viện tuyến tỉnh hoạt động và chịu sự quản lý nhà nước về chuyên môn y tế của Sở Y tế tỉnh và các cấp có thẩm quyền, chịu sự quản lý hành chính của Ủy ban nhân dân tỉnh.