Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường Trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường Trung học phổ thông Trường Chinh, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường Trung học phổ thông Trường Chinh, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Hoạt động dạy học (HĐDH) là một hoạt động rất quan trọng, đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm với bản thân và cộng đồng, đặt nền tảng cho sự đổi mới và phát triển khoa học công nghệ của đất nước đồng thời có tác động mạnh mẽ đến tiến trình phát triển quốc gia. Đầu tư cho giáo dục, cho các hoạt động dạy học là đầu tư cho phát triển, tạo nên sự phát triển nhanh và bền vững cho mỗi quốc gia. Hoạt động quản lý xuất hiện như một tất yếu khách quan nhằm tổ chức, phối hợp, điều khiển hoạt động của con người trong quá trình sinh hoạt, lao động sản xuất, mưu sinh theo mục tiêu chung đã định. Quản lý được hình thành cùng với sự xuất hiện của xã hội loài người.
Quản lí hoạt động dạy học (QL HĐDH) là một hoạt động quản lí chuyên biệt được nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đề cập từ thế kỷ 20 đến nay. Quản lí hoạt động dạy học, quản lí nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng đến các biện pháp quản lí nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà quản lí nước ngoài đã đề cập đến vấn đề quản lí hoạt động dạy học.
Từ thế kỷ XIV, vấn đề dạy học (DH) và quản lý dạy học (QLDH) đã được nhiều nhà giáo dục (GD) nghiên cứu và công bố nhiều công trình có giá trị: Các nhà giáo dục (GD) Xô Viết như V.Pxtrezicondin; Zakharôp… đã công bố nhiều tác phẩm nổi tiếng về công tác quản lý (QL) trường học.A Xu khomlinxki rất coi trọng dự giờ - phân tích giờ dạy, bồi dưỡng đội ngũ để GV nâng cao trình độ.Pxtrezicondin đi sâu phân tích công tác kế hoạch hoá trong quá trình QL, bồi dưỡng lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên (GV), công tác kiểm tra quá trình dạy học (DH) được ông nhấn mạnh và cụ thể 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Về QL quá trình DH, Zakharôp rất quan tâm thu thập, phân tích những số liệu, chỉ số phản ánh tình hình giảng dạy, học tập, việc phối hợp trong Ban giám hiệu (BGH) nhằm giúp đỡ GV tiến bộ về phương pháp dạy học (PPDH) [28]. Vấn đề DH theo hướng phát triển năng lực người học được quan tâm và phát triển từ những năm 50 của thế kỷ XX. Đến những năm 70 của thế kỷ XX, các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) có nhiều công trình nghiên cứu năng lực nghề nghiệp cho người học trong việc tổ chức HĐDH trong các nhà trường.
Trong tác phẩm “Lý luận dạy học của nhà trường phổ thông trung học” năm 1982 của tác giả M.Okon đã nêu một số nét đặc trưng của của hoạt động sáng tạo phát triển năng lực: khả năng tư duy độc lập, chuyển kiến thức vào các tình huống mới để vận dụng giải quyết; xây dựng được cách giải quyết mới khác với cách giải đã biết và không phải là tổ hợp các cách giải đã biết. Trong tác phẩm “Khoa học sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường”, Xavier Roegiers cho rằng: ngoài khía cạnh kiến thức đơn thuần, nhà trường trước hết phải tập trung cố gắng dạy cho học sinh (HS) sử dụng kiến thức của mình vào các tình huống có ý nghĩa đối với HS, hay nói cách khác nhà trường cần phát triển những năng lực ở HS. Các nước phương Tây vào cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI phát triển nhiều công trình nghiên cứu về tư duy sáng tạo trong HS Trung học phổ thông (THPT) như triển khai các cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật, thi sáng tạo Robot… Ở Châu Á-Thái Bình Dương, vấn đề phát triển năng lực người học gắn với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn được nhiều quốc gia quan tâm và đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu. Điển hình như tiến sĩ giáo dục học Raija (người Ấn Độ) trong cuốn: “Nền giáo dục cho thế kỷ XXI, những triển vọng của Châu Á Thái Bình Dương” đã khẳng định trong tổ chức DH phải xác định những giá trị và kỹ năng mong muốn mà mục đích của quá trình truyền đạt tri thức cần phát triển.
GV phải rèn cho HS năng lực phán đoán, suy luận, giải quyết vấn đề, kỹ năng hợp tác làm việc, làm việc trong một tổ chức, có sáng kiến. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài cho thấy vấn đề DH và QL HĐDH 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com được nghiên cứu một cách hệ thống, cơ sở lý luận đó được đúc kết từ thực tiễn QL, phát triển theo từng giai đoạn lịch sử; khẳng định GD giữ vai trò chủ đạo trong phát triển nhân cách con người và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội. Kết quả GD phụ thuộc rất nhiều vào công tác QL HĐDH, nhân tố người thầy và tính tích cực, chủ động của học trò. Nhân loại đã bước sang thế kỉ 21, trong bối cảnh chung của một kỷ nguyên mới của thế giới và của đất nước, giáo dục Việt Nam cũng đang đứng trước những xu thế mới và thách thức mới.
Vì vậy nhiều nhà khoa học Việt Nam thời kì hiện đại cũng đã có những công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học đã đạt được những thành tựu nhất định như: Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Xuân Hải, Phạm Minh Hạc. Đảng và Nhà nước ta luôn xác định giáo dục có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng, là quốc sách đối với sự phát triển của đất nước. Sự nghiệp giáo dục cần phải được toàn xã hội chăm lo. Chính vì vậy, Ban chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 29-NQ TW về việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030: "Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của Nhân dân.
Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, chú trọng phát triển năng lực toàn diện cho học sinh”. Một trong những năng lực của học sinh là năng lực giải quyết vấn đề [2]. Quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề rất quan trọng và được đề cập trong các tài liệu. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học cũng được công bố trong các cuốn sách, các bài báo trong các tạp chí như: Tác giả Phạm Viết Vượng với vấn đề lấy học sinh làm trung tâm; Tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo; Tác giả Đặng Thành Hưng đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề về nội dung, phương pháp dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đời sống sản xuất, dạy học lấy học sinh làm trung tâm; Tác giả Nguyễn Lăng Bình nghiên cứu về dạy và học tích cực.
9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Các công trình nghiên cứu còn được thể hiện trong các đề tài luận văn, luận án quản lý giáo dục. Có thể kể ra một số luận văn: Đỗ Ngọc Thạch (2010) với đề tài: “Biện pháp quản lí hoạt động dạy học các trường trung học phổ thông Huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu phân ban”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia Hà Nội [40]. Hoàng Thị Thuý Hoàn (2017) với đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung học cơ sở thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực tự học”, luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục - Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia Hà Nội [21]. Như vậy, có thể nói đến nay đã có nhiều các công trình nghiên cứu về hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học.
Các công trình này đều khái quát và phân tích được bản chất của hoạt động dạy học một cách biện chứng; đánh giá được thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở nhiều trường và các địa phương khác nhau; đề ra được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học cụ thể, phù hợp với thực tiễn và điều kiện của mỗi nhà trường, mỗi địa phương. Do đó, các công trình trên thực sự có ý nghĩa về lý luận cũng như thực tiễn để tác giả kế thừa và tiếp tục triển khai nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường THPT Trường Chinh, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận. Tuy nhiên, trong thực tiễn hiện nay hướng nghiên cứu về quản lý 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh ở trường THPT còn chưa được nhiều người quan tâm nghiên cứu. Đó cũng là vấn đề mà tác giả muốn đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”.