Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO GIẢNG VIÊN Ở CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN TRONG QUÂN ĐỘI THEO TIẾP CẬN BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Những công trình khoa học nghiên cứu về quản lý đào tạo giảng viên ở các trường đại học Xuất phát từ nhận thức vị trí quan trọng của đội ngũ giảng viên mà công tác QLĐT, bồi dưỡng giảng viên đã được nhiều quốc gia trên thế giới rất quan tâm. Trong nghiên cứu “The nature and growth of knowledge in student teaching.
Teaching and Teacher Education” [51] (Bản chất và sự phát triển kiến thức ở sinh viên sư phạm), tác giả Calderhead (1991) đã chỉ ra, CLĐT, phát triển đội ngũ giáo viên ở các nhà trường sư phạm có vai trò quan trọng với CLGD. Đồng tình với Calderhead, tác giả Darling - Hammond trong “Teacher quality and student achievement: A review of state policy evidence” (Chất lượng giáo viên và thành tích học sinh: Đánh giá bằng chứng chính sách của nhà nước) [55] cũng chỉ ra rằng công tác đào tạo giáo viên hiệu quả sẽ có tác động đến chất lượng học sinh thông qua các chính sách cho giáo dục của nhà nước. Theo nghiên cứu của Trexler về chương trình đào tạo giáo viên chất lượng tại Hoa Kỳ, ông cho rằng có hai yếu tố then chốt: Thứ nhất, giáo viên cần có bằng cử nhân chuyên ngành liên quan, kèm theo một năm học về sư phạm và thực hành giảng dạy cho học sinh. Thứ hai, để đảm bảo vị trí giảng viên chính thức, các giảng viên phải chứng minh được kiến thức chuyên môn vững vàng của bản thân.
Ngoài ra, Trexler cũng nhấn mạnh rằng giảng viên cần được đào tạo chuyên sâu về phương pháp truyền đạt nội dung từ nhiều lĩnh vực khác nhau, nhằm tạo nên bài giảng chất lượng, sâu sắc và ý nghĩa cho người học.Như vậy, để xây dựng một chương trình đào tạo giáo viên hiệu quả, cần chú trọng cả kiến thức chuyên ngành, kỹ năng sư phạm và khả năng truyền đạt tri thức một cách sinh động, sâu sắc. 6 Nguyễn Văn Đệ (2010) trong luận án “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học” tác giả đề cập đến vấn đề tuyển dụng giảng viên. Tiếp theo là việc chú trọng giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn cho từng cá nhân và toàn đội ngũ. Bên cạnh đó, luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững và hiệu quả làm việc của giảng viên.
Đặc biệt, tác giả đã tổng hợp và rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu từ mô hình phát triển giảng viên đại học của một số quốc gia trên thế giới. Đây là những gợi ý tham khảo hữu ích cho công cuộc đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam. [24] Hồ Cảnh Hạnh (2013) trong luận án “Quản lý đào tạo giáo viên đáp ứng nhu cầu giáo dục trung học cơ sở vùng Đông Nam Bộ [26] cho rằng QLĐT thực chất là thông qua các chức năng quản lý để tác động vào các thành tố của QTĐT nhằm đạt mục tiêu, đem lại hiệu quả và CLĐT. Nội dung QLĐT giáo viên đáp ứng nhu cầu xã hội cần tập trung vào việc quản lý xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo; quản lý QTĐT; đánh giá CLĐT và thực hiện cơ chế phối hợp với các đơn vị, tổ chức liên quan.
Nguyễn Thị Thu Thủy (2012) với luận án“ Quản lý đào tạo giảng viên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu thời kỳ đổi mới hiện nay [47] đã phân tích thực tiễn quản lý đào tạo giảng viên lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay và xác định mô hình cấu trúc năng lực, phẩm chất đặc thù của giảng viên lý luận chính trị, từ đó chỉ ra những yêu cầu cụ thể với từng yếu tố của quá trình QLĐT để có thể đáp ứng được những đòi hỏi của tình hình. Nghiên cứu về QLĐT giảng viên ở các học viện, TSQ quân đội cũng được một số tác giả đề cập đến. Có thể kể đến các nghiên cứu: Tác giả Đặng Đức Thắng (Chủ biên 2005) với sách Nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ giáo viên Khoa học xã hội và nhân văn trong quân đội giai đoạn hiện nay [45], trong đó tác giả đã đặc biệt nhấn mạnh đến việc đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp đào tạo. Những công trình khoa học nghiên cứu về bảo đảm chất lượng trong đào tạo 7 Đào tạo theo bảo đảm chất lượng là một phương pháp quản lý giáo dục nhằm đảm bảo rằng các chương trình đào tạo đáp ứng các tiêu chuẩn và yêu cầu đã được xác định.
Phương pháp này tập trung vào việc cải tiến liên tục, đo lường hiệu quả và bảo đảm rằng người học đạt được các năng lực cần thiết. Các vấn đề BĐCL giáo dục đại học nói chung, hệ thống BĐCL trường đại học nói riêng được đề cập đến trong hầu hết các tài liệu của các tổ chức kiểm định chất lượng hoặc BĐCL trên thế giới, chẳng hạn Ashworth A., Harvey L (1993) Xác định chất lượng trong giáo dục đại học. [Error! Reference source not found. Trong đó giải thích các thuật ngữ và giới thiệu những kỹ thuật, thủ tục, quy trình bảo đảm CLĐT.
Theo quan điểm của Đặng Thành Hưng (2014) trong cuốn "Tiếp cận quản lý giáo dục hiện đại", bảo đảm chất lượng là một hợp phần không thể tách rời của hệ thống quản lý chất lượng giáo dục. Ở góc độ tiếp cận cụ thể, bảo đảm chất lượng được hiểu là việc áp dụng những lý thuyết, quan điểm, chính sách, mục tiêu, nguồn lực, biện pháp, thủ tục và công cụ thích hợp xuyên suốt quá trình hoạt động, từ giai đoạn khởi đầu đến khi kết thúc và tạo ra sản phẩm, nhằm đạt được các chuẩn mực hay cấp độ chất lượng đã đề ra. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng bảo đảm chất lượng giáo dục tuân theo một quy trình chung và là một phần không thể thiếu trong quản lý chất lượng giáo dục nói chung. Tuy nhiên, do có nhiều cách hiểu khác nhau về phạm vi, cấp độ và quy mô của chất lượng giáo dục, nên khi bàn về bảo đảm chất lượng giáo dục cũng cần xem xét trên những phạm vi, cấp độ và quy mô tương ứng.
[34] Trong bài báo “Những nguyên tắc quản lý chất lượng trong giáo dục” [31] Đặng Thành Hưng (2004) đã phân tích 8 nguyên tắc cơ bản: 1) Hướng vào khách hàng, 2) Bảo đảm sự lãnh đạo, 3) Thu hút sự tham gia của mọi người, 4) Tiếp cận quá trình khi tiến hành công việc, 5) Tiếp cận hệ thống trong quản lý, 6) Cái thiện thường xuyên và liên tục, 7) Tiếp cận thực tế khi ra quyết định và 8) Quan hệ hợp 8 tác cung ứng các bên cùng có lợi. bảo đảm CLGD cũng phải tuân thủ những nguyên tắc này bởi vì BĐCL là một trong những cách thức QLCL giáo dục. Trong bài báo “Tình hình đánh giá và bảo đảm chất lượng giáo dục đại học của Việt Nam” [15] của Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Phương Nga (2000) và Nguyễn Đức Chính trong sách “Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học” và một số bài báo (2002) đã xem xét những vấn đề cơ bản của kiểm định và đánh giá CLGD. Các tác giả cho rằng các cơ sở đào tạo cần có các điều kiện BĐCL đầu vào, QTĐT và đầu ra.
Đồng thời, giới thiệu bộ tiêu chí đánh giá chất lượng và điều kiện BĐCL dùng cho các trường đại học Việt Nam. Ngoài những nghiên cứu lý thuyết, một số công trình mang tính ứng dụng cao cũng đã được thực hiện và chia sẻ rộng rãi. Trong tác phẩm "Xây dựng chương trình đào tạo và giảng dạy", Lê Đức Ngọc (2000) đã tập trung phân tích sâu về các khía cạnh quan trọng trong quản lý chất lượng giáo dục, bao gồm: Kiểm định và đánh giá chất lượng giáo dục tại các trường đại học. Quá trình phát triển chương trình giáo dục đại học.Đồng thời, tác giả cũng đưa ra các giải pháp cụ thể để cải thiện chất lượng giáo dục đại học thông qua việc áp dụng những mô hình quản lý chất lượng hiệu quả.
Các đề xuất này có giá trị tham khảo cao, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng đào tạo trong hệ thống giáo dục đại học. [39] Tác giả Phạm Thành Nghị (2000) trong cuốn "Quản lý chất lượng giáo dục đại học" đã phân tích sự phát triển của các mô hình quản lý theo thời gian. Ban đầu, quản lý được thực hiện theo phương thức tập trung, với sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ mọi hoạt động. Dần dần, các mô hình quản lý hiện đại ra đời, đề cao tính tự chủ hơn thông qua việc xây dựng các quy trình và cơ chế trách nhiệm rõ ràng.Tương tự, quản lý chất lượng cũng trải qua quá trình phát triển từ kiểm soát chất lượng đơn thuần, đến bảo đảm chất lượng và cuối cùng là quản lý chất lượng tổng thể.
Ba giai đoạn này thể hiện sự chuyển biến tích cực và đa dạng của công tác quản lý chất lượng giáo dục, nhằm không ngừng cải tiến và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học. [38] Trong bài báo “Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục Học viện Quốc phòng” [113], Mạch Quang Lợi (2015) cũng khẳng định 9 rằng chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và giảng viên nói riêng phải được “chuẩn hóa”. Các học viện nhà trường nói chung, Học viện Quốc phòng nói riêng cần phát huy cao độ kinh nghiệm xây dựng đội ngũ cán bộ, mạnh dạn đổi mới phương pháp bồi dưỡng, đào tạo, quản lý đội ngũ giảng viên và cán bộ QLGD đáp ứng yêu cầu về BĐCL. Những công trình nghiên cứu về quản lý đào tạo giáo viên, giảng viên Vấn đề QLĐT giảng viên theo tiếp cận BĐCL đã được một số tác giả tiếp cận nghiên cứu với các góc độ khác nhau.
Trong cuốn sách “Mô hình quản lý chất lượng đào tạo tại Khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2005)” đã cho rằng quản lý CLĐT phải được thực hiện ở mọi khâu, mọi nơi, mọi lúc, từ đầu vào, quá trình dạy học và đầu ra cho tới nơi làm việc của học viên sau tốt nghiệp. Bảo đảm CLĐT là một cấp độ của QLCL, vì vậy, trong đào tạo tại các khoa sư phạm thì BĐCL cũng phải được thực hiện ở mọi khâu, mọi nơi, mọi lúc từ đầu vào, quá trình và đầu ra.