Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực Đánh giá kết quả học tập là khâu quan trọng mang tính quyết định để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường tiểu học. Vì vậy trong các lĩnh vực khoa học giáo dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về lí luận và thực tiễn.
Có thể nếu ra một số nghiên cứu cụ thể: - Ở Canada trong nghiên cứu “ Tăng cường sự thành công- đánh giá- định giá và báo cáo ở trường học tại Otario” [dẫn theo 21]. Đề cập tới 7 nguyên tắc đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học. Bên cạnh đó đưa ra các tiêu chí đánh giá kĩ năng và thói quen học tập của học sinh Canada từ tiểu học tới THPT. Tài liệu đưa ra 4 mức độ thành tích đánh giá thành tích học tập của học sinh cùng với các ví dụ trực quan đánh giá môn nghệ thuật, khoa học công nghệ và tiếng Anh: Cấp độ 4 là vượt chuẩn bang, cấp độ 3 là chuẩn của bang, cấp độ 2 gần cận chuẩn bang và cấp độ 1 là dưới chuẩn của bang.
Trong mối cấp độ có mô tả rõ ràng về những gì học sinh cần thực hiện được. - John Ainley trong cuốn “đánh giá ở trường tiểu học” đã tập trung vào việc sử dụng các phương pháp đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học ở cấp độ trường, bang và quốc gia [dẫn theo 21]. - Hội đồng quốc gia về chương trình đánh giá và chương trình (NCCA) của Ireland đã nghiên cứu về quá trình phát triển của đánh giá kết quả học sinh ở tiểu học từ năm 1990 tới nay. Đồng thời cũng hướng dẫn giáo viên, nhà trường thực thi công tác đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học.
Tác phẩm đã nêu rõ các loại hình đánh giá kết quả học tập của học sinh như: đánh giá kết quả học tập, đánh giá vì học tập. Các chính sách liên quan tới đánh giá kết quả học tập của học 5 sinh tiểu học cũng được đề cập tới như sử dụng các kết quả đánh giá và các đối tượng sẽ nhận được. Trần Ngọc Lan (2015) trong nghiên cứu “ Đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực” [21] cho rằng phương pháp để đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học nhằm phát triển năng lực cần coi trọng đánh giá cả quá trình, phối hợp hợp lý và đa dạng các phương pháp và hình thức đánh giá bao gồm: đánh giá ngay trong quá trình học với các hoạt động trên lớp (quan sát thái độ, tinh thần học tập; phân tích các sản phẩm: câu trả lời, cách lập luận để đi đến đáp số, cách giải bài toán, cách sử dụng kiến thức toán trong hoạt động vui chơi… Ngoài ra đánh giá bằng việc kiểm soát các hoạt động vận dụng kiến thức toán khi giải quyết vấn đề; kĩ năng sử dụng ngôn ngữ toán học; kĩ năng suy luận; kỹ năng kết nối các tri thức và kinh nghiệm thực tiễn vào tiếp thu các kiến thức toán học…. Nguyễn Tuyết Nga (2006) Trong “ Thực trạng việc đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học bằng hình thức nhận xét”, đề cập tới thực trạng sử dụng nhận xét trong đánh giá của học sinh môn Đạo đức, Tự nhiên & Xã hội, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thủ công và Thể dục ở các lớp 1,2,3 [25].
Nguyễn Thị Hạnh (2013) với nghiên cứu “ Một số vấn đề đổi mới đánh giá kết quả học tập môn tiếng Việt ở tiểu học” đã nêu ra những quan điểm mới về việc đánh giá kết quả học tập và thực trạng của việc đánh giá kết quả học tập môn tiếng Việt cấp tiểu học. Nội dung, loại hình, công cụ đánh giá và hướng dẫn biên soạn trong môn tiếng Việt ở cấp tiểu học, cùng một số đề kiểm tra viết tham khảo [12]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh - E.Wragg (2000) [dẫn theo 27] tập trung vào khai thác khía cạnh thực hành các kĩ năng thiết yếu mà mỗi giáo viên cần có trong đánh giá kết quả học tập 6 của học sinh tiểu học ở trên lớp trong tác phẩm “đánh giá học tập ở trường tiểu học-Assessment, Learning in Primary school”. - Collin Coner [dẫn theo 27] trong tác phẩm “ đánh giá học tập ở trường tiểu học- Assessment in Action in Primary school” đã đề cập tới vai trò của giáo viên, hiệu trưởng, những nhà quản lý trong đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học, đồng thời cũng đưa ra những lời khuyên, tư vấn đối với những đối tượng này trong việc đánh giá học sinh tiểu học.Stassen, Kathryn Doherrty & Mya poe (2001), Terry Bergeson & Mary Alice Heuschel; Scott A.
Waddell và Robert K. Gerwig nghiên cứu phân tích và minh họa vận dụng các phương pháp/chiến lược đánh giá kết quả học tập khác nhau như: đánh giá quá trình, đánh giá hướng vào người học, đánh giá theo năng lực thực hiện, đánh giá thúc đẩy học tập… qua đó, kiến nghị các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện các loại đánh giá này. Theo Ủy ban kiểm định chất lượng giáo dục tại các trường đại học Mỹ (Council for Higher Education- CHEA) cho biết Quản lý đánh giá kết quả học tập của người học ở Mỹ được tiến hành công khai, dân chủ bằng cách công bố rộng rãi trên phương tiện đại chúng các nội dung tiêu chí, tiêu chuẩn. Tính công bằng còn được thể hiện ở chỗ nhiều lực lượng cũng được tham gia đánh giá người học.
Năng lực của người học không chỉ được đánh giá thông qua bài kiểm tra trên giấy mà được thực hiện thông qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ trong các xưởng trường, vườn trường, công xưởng, nhà máy hay các công việc đảm nhiệm theo các chuyên ngành đào tạo. Trong hội thảo của UNESCO về canh tân giáo dục vì sự phát triển với nội dung chính là cần phải hình thành năng lực cho người học, các tác giả đã nêu ra những quan điểm riêng về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực học sinh. Whetten và Cameron (1995) [24] cho rằng việc đánh giá cần phải khách quan sẽ góp phần vào phát triển các chương trình giáo dục và đào tạo dựa trên mô hình năng lực chính; Xavier Roegier (1996) [24] bàn về việc các nhà trường sẽ phát triển các năng lực như thế nào, P. Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực của người học đang được sự quan tâm của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Điều này thể hiện qua nội dung các nghiên cứu đa dạng, ở nhiều khía cạnh khác nhau của đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực học sinh. Trần Đăng An (2018) với nghiên cứu “ Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trường phổ thông địa bàn miền núi tỉnh Quảng Trị” [1] cho rằng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh bao gồm các bước như Xây dựng kế hoạch; tổ chức thực hiện kế hoạch; chỉ đạo hoạt động, công tác kiểm tra hoạt động; đảm bảo các điều kiện hỗ trợ hoạt động. Trần Ngọc Lan (2015) trong nghiên cứu “Đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực” cho rằng việc tổ chức đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực cho học sinh cần thật nghiêm túc theo chuẩn đã định, không thách đố học sinh, không tạo áp lực đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Để tổ chức đánh giá cần thiết nội dung đánh giá và giải trình được các mục tiêu về năng lực và phẩm chất với mỗi nội dung khi cần thiết.
Học sinh đạt tới mức nào trong thang đánh giá (biết; hiểu; vận dụng trực tiếp hoặc vận dụng có sáng tạo, linh hoạt, …), người tổ chức đánh giá cần phải để nguyên mức đó không điều chỉnh kết quả, không “nuông chiều” theo tâm lý kỳ vọng của cha mẹ học sinh (nhất là cha mẹ học sinh tiểu học). Kỹ năng đưa ra nhận xét sát thực với năng lực và phẩm chất của học sinh là chìa khóa của giáo viên để giải quyết vấn đề này. Kinh nghiệm của một số cơ sở đào tạo dân lập trong nước và quốc tế cho thấy, nếu thực hiện như trên một cách đồng bộ và nhất quán trong một số năm liên tục sẽ cho thấy hiệu quả rõ rệt [21]. Nguyễn Đức Minh (2014) với nghiên cứu “Hướng dẫn cán bộ quản lý trường tiểu học đánh giá năng lực học sinh cuối cấp tiểu học” [23] đã giới thiệu công cụ đánh giá năng lực của học sinh cuối cấp tiểu học dành cho cán bộ quản lý.
Các năng lực học sinh tiểu học được nêu trong tài liệu này là năng lực làm toán, năng lực đọc hiểu, năng lực khoa học, năng lực nội tâm, năng lực giao tiếp, năng 8 lực vận động và năng lực xúc cảm thẩm mĩ. Trong đó nêu rõ các bảng tiêu chí kĩ thuật giúp cho hoạt động đánh giá đảm bảo tính khoa học, khách quan, chính xác đối với các tiêu chí ở mức độ có thể có và phù hợp với năng lực của số đông học sinh lứa tuổi cuối cấp tiểu học. Nhận xét các nghiên cứu đi trước và xác định nội dung nghiên cứu của luận văn a) Nhận xét - Các nghiên cứu đi trước trong khoa học giáo dục tập trung nghiên cứu nhiều về đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học ở góc độ giáo dục học, còn nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học từ góc độ quản lý giáo dục được nghiên cứu ít hơn trong lĩnh vực khoa học giáo dục. - Các nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập của học sinh và quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học rất đa dạng từ các góc độ lý luận và thực tiễn, nhưng tập trung nhiều về lí luận đánh giá và quản lý đánh giá.
- Nghiên cứu quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh tại các trường tiểu học trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam theo hướng phát triển năng lực trong bối cảnh thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 còn chưa được nghiên cứu.