CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI HOẠT ĐỘNG DỰ TRỮ QUỐC GIA TẠI CƠ QUAN DỰ TRỮ NHÀ NƯỚC TRUNG ƯƠNG 1. Tổng quan về chi hoạt động dự trữ quốc gia được quản lý bởi cơ quan dự trữ nhà nước trung ương 1. Khái niệm và phân loại chi hoạt động dự trữ quốc gia 1. Khái niệm về hoạt động dự trữ quốc gia Theo Quốc hội (2012), “Hoạt động dự trữ quốc gia là việc xây dựng, thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự toán ngân sách về dự trữ quốc gia; xây dựng hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật; quản lý, điều hành và sử dụng dự trữ quốc gia”.
Theo đó, hoạt động DTQG là việc vận hành hoạt động nhập, xuất, mua, bán, bảo quản hàng dự trữ quốc gia; hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT); cải tạo sửa chữa, bảo dưỡng trong hệ thống DTNN và các hoạt động liên quan khác. Văn phòng Tổng cục DTNN, Cục Công nghệ thông tin, thống kê và Kiểm định hàng dự trữ, 22 Văn phòng Cục DTNN khu vực và các Chi cục DTNN Văn phòng Tổng cục DTNN thực hiện chi hoạt động DTQG. Khái niệm về chi hoạt động dự trữ quốc gia Theo Quốc hội (2015), “Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”. Các khoản chi thường xuyên từ NSNN là những khoản chi không thể trì hoãn để đảm bảo hoạt động liên tục của bộ máy nhà nước và được phân bổ theo nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách.
Trong đó, chi hoạt động DTQG là một nội dung của chi thường xuyên NSNN. Như vậy, có thể đưa ra khái niệm như sau: Chi hoạt động DTQG là nhiệm vụ chi thường xuyên của NSNN bao gồm các khoản chi vận hành hoạt động DTQG như chi ứng dụng CNTT, chi sửa chữa kho tàng và các công trình phụ trợ, chi bảo quản hàng dự trữ, phí nhập xuất hàng, phí xuất hàng cứu trợ, viện trợ, hỗ trợ chính sách và chi khác (không bao gồm chi mua hàng DTQG) nhằm thực hiện mục tiêu DTQG và các 6 nhiệm vụ đột xuất, cấp bách khác của Nhà nước theo quy định của pháp luật về DTQG, góp phần ổn định chính trị - kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh. Phân loại chi hoạt động dự trữ quốc gia a) Phân loại chi hoạt động DTQG theo mục đích chi: Theo cách phân loại này, chi hoạt động DTQG bao gồm: - Chi ứng dụng CNTT: Là các khoản chi cho việc đầu tư, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật thông tin cơ bản để đáp ứng cho việc ứng dụng CNTT trong công tác quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị. - Chi sửa chữa kho tàng và các công trình phụ trợ: Là các khoản chi nhằm thực hiện đầu tư, cải tạo, sửa chữa và bảo dưỡng các dự án trong hệ thống DTNN.
- Chi bảo quản hàng dự trữ, phí nhập xuất hàng, phí xuất hàng cứu trợ, viện trợ, hỗ trợ chính sách (hay còn gọi là chi nghiệp vụ DTQG hoặc chi nghiệp vụ chuyên môn đặc thù). Trong các khoản chi theo cách phân loại nêu trên, nội dung chi bảo quản hàng dự trữ, phí nhập xuất hàng, phí xuất hàng cứu trợ, viện trợ, hỗ trợ chính sách luôn có xu hướng chiếm tỷ trọng lớn và là nội dung chi chủ yếu trong chi hoạt động DTQG do đây là nguồn kinh phí bố trí để thực hiện nhiệm vụ chính trị chủ yếu của cơ quan DTNN trung ương. b) Phân loại chi hoạt động DTQG theo cơ quan chi, bao gồm: - Chi hoạt động DTQG tại Tổng cục DTNN; - Chi hoạt động DTQG tại các Cục DTNN khu vực; - Chi hoạt động DTQG tại các Chi cục DTNN. Đặc điểm chi hoạt động dự trữ quốc gia Thứ nhất, chi hoạt động DTQG chính là chi cho việc thực hiện các nghiệp vụ DTQG và được tiến hành trên cơ sở kế hoạch chi đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt theo quy định pháp luật.
Thứ hai, chi hoạt động DTQG nhằm mục tiêu thỏa mãn nhu cầu tài chính cho sự vận hành của bộ máy quản lý chi hoạt động DTQG, bảo đảm cho việc thực hiện được các chức năng, nhiệm vụ được giao. 7 Thứ ba, chi hoạt động DTQG mặc dù không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc bình ổn thị trường, đảm bảo an sinh xã hội và hỗ trợ các chính sách phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc xuất gạo DTQG để cứu trợ, viện trợ, hỗ trợ chính sách. Quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia tại cơ quan dự trữ nhà nước trung ương 1. Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia 1.
Khái niệm quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia Theo Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà và Đỗ Thị Hải Hà (2018), “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động của hệ thống xã hội nhằm đạt được mục đích của hệ thống với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động”. Như vậy có thể hiểu rằng: Quản lý chi hoạt động DTQG là quá trình lập dự toán chi hoạt động DTQG, tổ chức thực hiện dự toán chi hoạt động DTQG và kiểm soát chi hoạt động DTQG nhằm hoàn thành các nhiệm vụ được giao với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động. Chủ thể quản lý chi hoạt động DTQG là cơ quan dự trữ nhà nước trung ương. Chủ thể trực tiếp quản lý chi hoạt động DTQG là bộ phận Tài vụ của cơ quan DTNN trung ương.
Đối tượng của quản lý chi hoạt động DTQG là các khoản chi hoạt động DTQG nằm trong khuôn khổ dự toán đã được cấp có thẩm quyền giao. Mục tiêu quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia a) Mục đích Đảm bảo DTQG theo yêu cầu và mục tiêu của cơ quan DTNN trung ương. b) Mục tiêu cụ thể Quản lý tốt công tác hướng dẫn lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm soát chi hoạt động DTQG được thể hiện qua các mục tiêu cụ thể sau: - Chi đúng và chi đủ theo dự toán chi hoạt động DTQG được giao. - Chi kịp thời cho các hoạt động DTQG.
- Sử dụng kinh phí chi hoạt động DTQG hiệu quả, tiết kiệm. Nguyên tắc quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia Quản lý chi hoạt động DTQG đóng vai trò vô cùng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của Nhà nước, góp phần bảo vệ an ninh, quốc phòng, an 8 sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, để đảm bảo công tác quản lý chi hoạt động DTQG được tối ưu, Tổng cục DTNN phải tuân thủ các nguyên tắc sau: Một là, nguyên tắc tuân thủ các quy định của pháp luật, quy định, chính sách, tiêu chuẩn và chế độ định mức chi tiêu. Quản lý chi hoạt động DTQG phải tuân theo một chế độ quản lý chung của Nhà nước, cũng như một quy trình chung từ việc lập, chấp hành, quyết toán, kiểm tra và xử lý các vấn đề vướng mắc xảy ra trong quá trình triển khai thực hiện.
Nguyên tắc này sẽ đảm bảo tính bình đẳng, công bằng, có hiệu quả, cũng như hạn chế những tiêu cực, rủi ro, đặc biệt là những rủi ro có tính chủ quan khi quyết định các khoản chi tiêu. Hai là, nguyên tắc tuân thủ theo dự toán được phê duyệt. Chi hoạt động DTQG trong phạm vi dự toán được giao, đúng loại, khoản, mục lục NSNN. Ba là, nguyên tắc hiệu quả, tiết kiệm.
Nhu cầu chi tiêu cho hoạt động DTQG ngày càng tăng cao, trong khi đó nguồn lực tài chính lại có hạn. Theo đó, cần lập ngân sách khoa học, phân bổ ngân sách hợp lý và sử dụng ngân sách hiệu quả, tiết kiệm nhằm mục tiêu với chi phí thấp nhất nhưng vẫn đạt hiệu quả cao nhất. Bốn là, nguyên tắc công khai, minh bạch. Thực hiện công khai, minh bạch trong quản lý chi hoạt động DTQG không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác giám sát, từ đó ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật và tạo niềm tin cho cán bộ công chức (CBCC) và người dân đối với công tác quản lý chi hoạt động DTQG.
Bộ máy quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia a) Cơ cấu bộ máy quản lý chi hoạt động dự trữ quốc gia Lãnh đạo cơ quan DTNN trung ương là người đứng đầu cơ quan, có thẩm quyền quyết định các vấn đề liên quan đến chi hoạt động DTQG và chịu trách nhiệm trước pháp luật, cơ quan quản lý cấp trên về các quyết định của mình trong quá trình quản lý chi hoạt động DTQG. Bộ phận Tài vụ tham mưu cho Lãnh đạo cơ quan DTNN trung ương về chi hoạt động DTQG và chịu trách nhiệm trước Lãnh đạo về kết quả thực hiện chi hoạt động DTQG; chịu trách nhiệm đầu mối, trực tiếp thực hiện việc lập dự toán, quản lý việc tổ chức thực hiện và quyết toán các khoản chi hoạt động DTQG. 9 Các bộ phận khác có liên quan phối hợp với bộ phận Tài vụ hướng dẫn thực hiện kế hoạch và dự toán chi hoạt động DTQG hàng năm; đồng thời thực hiện kiểm soát chi hoạt động DTQG tại các đơn vị chịu trách nhiệm chi hoạt động DTQG. b) Nhân lực quản lý chi hoạt động DTQG Nhân lực quản lý là một nhân tố quan trọng trong quá trình quản lý chi hoạt động DTQG.
Để quá trình này đạt hiệu quả cao, nhân lực quản lý cần đáp ứng những yêu cầu sau: Một là, có hiểu biết chung về pháp luật của Nhà nước nói chung và pháp luật về DTQG nói riêng; Hai là, được trang bị các kiến thức, kỹ năng về tài chính – kế toán để thực hiện các hoạt động quản lý chi hoạt động DTQG như lập dự toán, tổ chức thực hiện dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra chi hoạt động DTQG; Ba là, có phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp và tố chất của nhà quản lý như có năng lực dự báo, tư duy chiến lược, định hướng phát triển và tổng kết thực tiễn.