Chương 1: Cơ sở lý luận về chất lượng và quản lý chất lượng đào tạo nghề. Chương 2: Thực trạng công tác quản lý chất lượng đào tạo hệ cao đẳng nghề tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Chương 3: Một số biện pháp quản lý chất lượng đào tạo hệ cao đẳng nghề đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG ĐÀO TẠO NGHỀ 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ngay từ những năm 60 của thế kỷ XX, các nước tư bản phát triển như Đức, Mỹ, Anh, Pháp, Nhật Bản… đã rất quan tâm đến vấn đề đào tạo nghề và quản lý quá trình đào tạo nghề nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội công nghiệp. Do đặc thù yêu cầu về nguồn nhân lực khác nhau nên phương pháp, hình thức và quy mô cũng khác nhau nhưng vẫn chung một mục tiêu: chú trọng đến sự phát triển kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp trong quá trình đào tạo tại trường và các doanh nghiệp. Ở Mỹ đào tạo công nhân kỹ thuật được chú trọng và tiến hành ngay từ cấp THPT phân ban, các trường dạy nghề cấp trung học và các cơ sở đào tạo nghề sau THPT. Học sinh tốt nghiệp được cấp bằng chứng nhận, chứng chỉ công nhân lành nghề và có quyền được đi học tiếp theo.
Còn ở CH liên bang Đức đã sớm hình thành hệ thống đào tạo nghề kép (Dual System) trong đó có kết hợp chặt chẽ giữa quá trình đào tạo nghề tại trường dạy nghề và các hoạt động đào tạo thực tế, thực tập sản xuất tại các doanh nghiệp. Do các loại hình trường rất đa dạng nên không có mô hình tổ chức quản lý đồng nhất giữa các trường, nhất là các bang khác nhau có trường công lập, trường tư thục và trường thuộc công ty tư nhân chuẩn bị phần nhân lực cho công ty mình. Đến nay, hầu hết các nước trên thế giới đều bố trí hệ thống giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VET) bên cạnh bậc phổ thông và đào tạo bậc cao đẳng, đại học. Do sớm có hệ thống đào tạo nghề nên các nước tư bản phát triển đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong quá trình đào tạo.
Quá trình đào tạo cũng như quản lý đào tạo nghề liên tục được hoàn thiện, đổi mới để đảm bảo chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu thực tiễn cuộc sống. Ở Việt Nam, vấn đề về đào tạo nghề, quản lý quá trình đào tạo nghề cũng được quan tâm ngay từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, khi mới thành lập Tổng cục dạy nghề trực thuộc Chính phủ. Một số nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, tâm lý học lao động như Đặng Danh Ánh, Nguyễn Minh Đường, Nguyễn Văn Hộ, Nguyễn Đức Trí, Trần Khánh Đức,.đã chủ động nghiên cứu những khía cạnh khác nhau về sự hình thành nghề và công tác dạy nghề. Đặc biệt, 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong thời gian gần đây một số nhà nghiên cứu như Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đức Chính, Trần Kiểm, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Trần Khánh Đức,.đã nghiên cứu sâu về quản lý chất lượng giáo dục ở các bậc học đại học, nghề nghiệp và phổ thông.
Những nghiên cứu này ít nhiều đã khái quát hoá và làm rõ được những vấn đề lý luận và đề xuất những biện pháp quản lý góp phần nâng cao hiệu quả quản lý quá trình đào tạo nghề nói chung và quản lý chất lượng dạy nghề nói riêng. Nhiều tài liệu giáo trình về quản lý đào tạo nghề đã được biên soạn và phát hành như: Năm 1999, trường Đào tạo cán bộ công đoàn Hà Nội với đề tài: “Đánh giá thực trạng tay nghề của công nhân Hà Nội”; Tác giả Nguyễn Minh Đường (2001) với “Phát triển giáo dục nghề nghiệp đáp ứng quá trình đào tạo nguồn nhân lực; Kỷ yếu hội thảo của Sở LĐ-TB&XH với “ Giáo dục nghề nghiệp - những vấn đề và giải pháp” (2005) của PGS.TS Nguyễn Viết Sự. Tất cả những công trình nghiên cứu trên đều đề cập đến chất lượng tay nghề, chất lượng công tác đào tạo nghề trong những năm qua và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong thời gian tới phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đất nước. Tuy nhiên, ở trường Đại học công nghiệp Hà Nội chưa nghiên cứu vấn đề này một cách chuyên sâu và hệ thống.
Vì vậy, công tác quản lý chất lượng đào tạo hệ cao đẳng nghề tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cần được nghiên cứu chuyên sâu và bài bản. Nghiên cứu đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong quá trình CNH-HĐH nói chung và trường Đại học Công nghiệp Hà Nội nói riêng. Một số khái niệm cơ bản 1. Nghề và đào tạo nghề 1.
Khái niệm nghề Theo quan niệm ở mỗi quốc gia, khái niệm về nghề có sự khác nhau nhất định. Cho đến nay thuật ngữ “nghề” được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Dưới đây là một số khái niệm về nghề ở nước ngoài và ở Việt Nam. - Khái niệm nghề ở Anh được định nghĩa: "Là công việc chuyên môn đòi hỏi một sự đào tạo trong khoa học nghệ thuật".
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Khái niệm nghề ở Pháp: "Là một loại lao động có thói quen về kỹ năng, kỹ xảo của một người để từ đó tìm được phương tiện sống". - Khái niệm nghề ở Đức được định nghĩa:" Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải được đào tạo ở trình độ nào đó”. Ở Việt nam, nhiều định nghĩa nghề được đưa ra nhưng chưa được thống nhất, - Khái niệm chung về nghề như sau: Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội” [32, tr. tư vấn nghề nghiệp].
- Theo tác giả Nguyễn Hùng thì:“Những chuyên môn có những đặc điểm chung, gần giống nhau được xếp thành một nhóm chuyên môn và được gọi là nghề. Nghề là tập hợp của một nhóm chuyên môn cùng loại, gần giống nhau. Chuyên môn là một dạng lao động đặc biệt, mà qua đó con người dùng sức mạnh vật chất và sức mạnh tinh thần của mình để tác động vào những đối tượng cụ thể nhằm biến đổi những đối tượng đó theo hướng phục vụ mục đích, yêu cầu và lợi ích của con người” [16, tr. - Theo từ điển Tiếng Việt (1998) thì “nghề là công việc chuyên làm, theo sự phân công của xã hội”.
Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu nghề nghiệp như một dạng lao động vừa mang tính xã hội (sự phân công xã hội) vừa mang tính cá nhân (nhu cầu bản thân), trong đó con người với tư cách là chủ thể hoạt động đòi hỏi để thoả mãn những yêu cầu nhất định của xã hội và cá nhân. Nghề nghiệp nào cũng hàm chứa một hệ thống giá trị kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề, truyền thống nghề, hiệu quả do nghề mang lại. Nghề là cơ sở giúp cho con người có “nghiệp”- việc làm, sự nghiệp. Cũng có thể nói nghề nghiệp là một dạng lao động đòi hỏi con người phải có một quá trình đào tạo chuyên biệt để có những kiến thức chuyên môn, kỹ năng, kỹ xảo nhất định.
Đào tạo nghề Hiện nay, đang tồn tại nhiều định nghĩa về đào tạo nghề (hay dạy nghề). Một số nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đưa ra một số khái niệm: Đào tạo là một lĩnh vực bao gồm toàn bộ các hoạt động của nhà trường nhằm cung cấp kiến thức và 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo dục cho học sinh, sinh viên. Đây là công việc kết nối giữa mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình đào tạo, tổ chức thực hiện chương trình và các vấn đề liên quan đến tuyển sinh, đào tạo, kiểm tra, tổ chức thực tập, thi tốt nghiệp cùng các quy trình đánh giá khác, các chính sách liên quan đến chuẩn mực và cấp bằng ở lĩnh vực đào tạo chuyên nghiệp ở các cơ sở đào tạo nghề nghiệp. - Theo từ điển Bách khoa Việt Nam - NXB Hà Nội 1995: "Đào tạo là quá trình tác động đến một con người nhằm làm cho con người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách có hệ thống nhằm chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công nhất định góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh loài người.
Về cơ bản đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách". - Theo tác giả Nguyễn Minh Đường: "Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ sảo, thái độ. để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân, tạo tiền đề cho họ có thể vào đời hành nghề một cách có năng suất và hiệu quả". - Theo giáo trình kinh tế lao động của trường Đại học kinh tế Quốc dân khái niệm đào tạo nghề được tác giả trình bày là: “Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thưc nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, để họ có thể đảm nhận được một số công việc nhất định” - Theo tài liệu của Bộ LĐ-TB&XH xuất bản năm 2002 thì khái niệm đào tạo nghề được hiểu: “Đào tạo nghề là hoạt động nhằm trang bị cho người lao động những kiến thức, kỹ năng và thái độ lao động cần thiết để người lao động sau khi hoàn thành khoá học hành được một nghề trong xã hội” - Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) định nghĩa:“Dạy nghề là cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan tới công việc nghề nghiệp được giao”.
- Ngày 29/11/2006, Quốc hội đã ban hành Luật Dạy nghề số 76/2006/QH, trong đó viết:“Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học” [22, tr. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.