Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRƯỜNG MẦM NON 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm quản lí Quản lí thuật ngữ tiếng Anh là management, đây là thuật ngữ đã trở nên phổ biến giai đoạn hiện nay nhưng vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về quản lí. (không thể nói hiện nay vì hai tác giả này đã mất)Có một số quan niệm tiêu biểu sau: Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lí là tác động có hướng đích của chủ thể quản lí, dựa trên nhận thức những quy luật khách quan của hệ quản lí đến các quá trình đang diễn ra nhằm đạt mục đích đặt ra một cách tối ưu” [31, tr.
Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lí là những tác động chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” và “quản lí một hệ thống xã hội là tác động có mục đích đến tập thể người - thành viên của hệ - nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mục đích dự kiến” [28, tr.15] Còn theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lí là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” “Quản lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lí nhằm đạt mục tiêu đề ra” [9, tr. Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lí là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lí lên đối tượng quản lí nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan [37; tr 40]. Quản lí bao gồm 4 chức năng cơ bản: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Những chức năng này được cụ thể hóa ở sơ đồ sau: 10 Lập kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo Sơ đồ 1.
Mối quan hệ giữa các chức năng quản lí (Trần Kiểm, Nguyễn Xuân Thức, 2012) Trong luận văn này chúng tôi sử dụng khái niệm quản lí của tác giả Trần Kiểm năm 2016. Khái niệm bồi dưỡng Theo Từ điển tiếng Việt, bồi dưỡng được định nghĩa như sau: “Bồi dưỡng là quá trình trang bị thêm kiến thức, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể” [32, tr. Theo Từ điển Giáo dục, “Bồi dưỡng (nghĩa hẹp) là trang bị thêm những kiến thức, thái độ, kỹ năng nhằm mục đích nâng cao và hoàn thiện năng lực hoạt động trong các lĩnh vực cụ thể” [35, tr. Trong luận văn này tác giả sử dụng khái niệm Bồi dưỡng trong Từ điển Giáo dục là khái niệm công cụ của đề tài.
Khái niệm năng lực dạy học 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực được hiểu theo những quan điểm khác nhau, từ quan điểm của các nhà tâm lí học đến các nhà giáo dục học. Có thể kể ra một số quan niệm như sau: Forgues-Savage và Wong, “Năng lực được xem là những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và hành vi của nhân viên được thể hiện trong công việc và liên 11 quan chặt chẽ với yêu cầu cấp độ mà tổ chức, đơn vị đặt ra để thực hiện tốt công việc của các cá nhân”[ Dẫn theo 17, tr. Gartner group, “Năng lực là như tập hợp của kiến thức, kỹ năng, phẩm chất được xem như là nguyên nhân mang lại kết quả công việc của người lao động” [Dẫn theo 17, tr.
Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Năng lực là đặc điểm tâm lí cá nhân đáp ứng được những đòi hỏi của hoạt động nhất định nào đó và là điều kiện để thực hiện có kết quả hoạt động đó” [15, tr. Theo tác giả Nguyễn Đức Trí - Hồ Ngọc Vinh trong cuốn sách “Phương pháp dạy học trong đào tạo nghề” đưa ra khái niệm: “Năng lực là khả năng vận dụng các kiến thức, kỹ năng và thái độ vào thực hiện một công việc có hiệu quả trong những điều kiện nhất định. Năng lực chính là khả năng mỗi cá nhân có sự phù họp giữa một tổ hợp các thuộc tính tâm lí với yêu cầu của một hoạt động nhất định để hoạt động có kết quả” [34, tr. Từ các khái niệm khác nhau về năng lực chúng ta có thể rút ra:Năng lực là tổ hợp những đặc điểm của cá nhân, giúp cá nhân hoàn thành có hiệu quả một hoạt động nhất định.
Một số điểm cần chú ý khi nghiên cứu về năng lực: - Biểu hiện của năng lực thường thông qua nhận thức, thái độ và kỹ năng liên quan đến hoạt động nhất định; - Có năng lực chung và năng lực chuyên biệt đối với các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau; - Năng lực giúp con người tiến hành hoạt động nào đó có hiệu quả cao. Khái niệm năng lực dạy học Năng lực dạy học của giáo viên mầm non không phải tự nhiên sinh ra đã có mang tính bẩm sinh, di truyền mà thực chất năng lực này được hình thành trong hoạt động nghề nghiệp thông qua quá trình đào tạo, bồi dưỡng để họ có kiến thức, thái độ, kỹ năng dạy học trong đó hoạt động cá nhân đóng vai trò quyết định. 12 Theo tác giả Lê Thị Hoa: “Năng lực dạy học là một tổ hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ của người giáo viên, giúp người giáo viên hoàn thành có hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường” [17, tr. Chúng tôi đồng quan điểm với tác giả và trong luận văn xin kế thừa quan niệm này để xây dựng khái niệm công cụ của đề tài.
Khái niệm giáo viên mầm non Theo Điều 34, Điều lệ trường mầm non: “Giáo viên trong các cơ sở giáo dục mầm non là người làm nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em trong nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập” [6]. Khái niệm bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên mầm non Từ khái niệm “bồi dưỡng”; “năng lực dạy học” và “giáo viên mầm non” luận văn xác định: “Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non là quá trình bổ sung kiến thức, kỹ năng và thái độ nhằm nâng cao năng lực làm việc trong nhà trường mầm non của giáo viên đã có một trình độ nhất định giúp giáo viên mầm non hoàn thành có hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường, từ đó đáp ứng yêu cầu của nghề nghiệp”. Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm nonlà yêu cầu cần được thực hiện thường xuyên bởi các cấp quản lí bởi lẽ so với các cấp học khác giáo viên mầm non là người có tác động rất mạnh đến nhận thức, cảm xúc của trẻ em trong giai đoạn đầu đời và họ cần những phẩm chất, năng lực toàn diện nhất. Khái niệm quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên mầm non Quản líbồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non là sự tác động có mục đích, có kế hoạch, có định hướng của chủ thể quản límầm non (hiệu trưởng trường mầm non.)đến hoạt động bồi dưỡngNLDH cho giáo viên mầm non nhằm đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng hoạt động bồi dưỡng NLDH, từ đó hình thành và phát triển NLDHqua đó phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên mầm non.
13 Với khái niệm quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non có thể hiểu: - Mục tiêu quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non nhằm thực hiện có hiệu quả cao hoạt động bồi dưỡng NLDH cho đội ngũ giáo viên các trường mầm non, qua đó nâng cao năng lực nghề nghiệp. - Chủ thể quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm nonbao gồm nhiều chủ thể, nhưng chủ thể chính trong luận văn là hiệu trưởng các trường mầm non và chủ thể quản lí phối hợp là phòng Giáo dục -Đào tạo, các bộ phận lãnh đạo trong nhà trường mầm non có liên quan đến hoạt động bồi dưỡng. - Đối tượng quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non bao gồm các thành tố của hoạt động bồi dưỡng NLDH, như: mục tiêu, nội dung chương trình, hình thức, phương pháp. - Phương pháp quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non bao gồm các nhóm phương pháp quản lí cơ bản: phương pháp tổ chức - hành chính; phương pháp tâm lí - giáo dục và phương pháp kinh tế.
- Công cụ, phương tiện quản lí hoạt động bồi dưỡng NLDH là các văn bản pháp quy của Nhà nước, của ngành giáo dục các cấp về hoạt độngbồi dưỡng NLDH cho giáo viên mầm non. Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên mầm non 1. Nhiệm vụ và quyền hạn của giáo viên mầm non 1. Nhiệm vụ của giáo viên mầm non Theo điều 35, Điều lệ trường mầm non, giáo viên mầm non có một số nhiệm vụ cụ thể sau: “1)Bảo vệ an toàn sức khoẻ, tính mạng của trẻ em trong thời gian trẻ em ở nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập; Thực hiện công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em theo chương trình giáo dục mầm non: lập kế hoạch chăm sóc, giáo dục; 2) Xây dựng môi trường giáo dục, tổ chức các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em; Đánh giá và quản lí trẻ em; Chịu trách nhiệm về chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em; Tham gia các 14 hoạt động của tổ chuyên môn, của nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập; 3) Trau dồi đạo đức, giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín của nhà giáo; Gương mẫu, thương yêu trẻ em, đối xử công bằng và tôn trọng nhân cách của trẻ em; Bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của trẻ em; Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp; 4) Tuyên truyền phổ biến kiến thức khoa học nuôi dạy trẻ em cho cha mẹ trẻ.
Chủ động phối hợp với gia đình trẻ để thực hiện mục tiêu giáo dục trẻ em; 5) Rèn luyện sức khỏe; Học tập văn hoá; Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em; 6) Thực hiện các nghĩa vụ công dân, các quy định của pháp luật và của ngành, các quy định của nhà trường, quyết định của hiệu trưởng [6].