CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Có thể nói rằng, tình hình chính trị, kinh tế, những vấn đề lịch sử, văn hóa, Hàn Quốc, Trung Quốc cũng như quan hệ quốc tế của hai quốc gia trên, đặc biệt là từ sau Chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953) đến nay luôn là đề tài thu hút được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế. Liên quan đến quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc, trên cơ sở tìm tòi, khảo cứu các công trình nghiên cứu có liên quan, chúng tôi xin cung cấp bức tranh tổng quan tình hình nghiên cứu như sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Nghiên cứu về các yếu tố liên quan tới Hàn Quốc, Trung Quốc ở Việt Nam vốn không phải là một đề tài quá mới. Tuy nhiên việc nghiên cứu quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc lại là một vấn đề chưa được quan tâm nhiều của giới học giả và nghiên cứu Việt Nam.
Đa số các công trình, ấn phẩm ở Việt Nam hiện nay chỉ đề cập đến quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc trong một phần của nghiên cứu, hoặc xét trên một hoặc vài lĩnh vực giữa quan hệ hai nước. Tuy nhiên, khi đánh giá về các công trình nghiên cứu về quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc ở Việt Nam chúng ta có thể chia thành các nhóm công trình theo phân mục sau đây: 1. Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế của Hàn Quốc và Trung Quốc 1. Các công trình nghiên cứu về quan hệ quốc tế khu vực Đông Bắc Á có đề cập đến Hàn Quốc và Trung Quốc Các chính sách ngoại giao của Hàn Quốc kể từ thời kỳ “Ngoại giao phương Bắc”, “Ngoại giao Ánh Dương” v.v… của Hàn Quốc kể từ năm 1990 đến nay đã đem lại cho Hàn Quốc những thành công trong quan hệ ngoại giao với các quốc gia khác nhau trên thế giới, đặc biệt là với các nước thuộc Thế giới thứ ba.
Chính vì vậy, nghiên cứu về chính sách, đường lối ngoại giao của Hàn Quốc đều được các nhà nghiên cứu ở Việt Nam tìm hiểu và phân tích một cách cặn kẽ. Tiêu biểu phải kể đến tác phẩm “Hàn Quốc với khu vực Đông Á sau Chiến tranh lạnh và quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc” do Nguyễn Hoàng Giáp chủ biên, xuất bản bởi Nxb Chính trị Quốc gia 6 vào năm 2009. Công trình này đã khái quát một cách cơ bản các chính sách đối ngoại của Hàn Quốc đối với các quốc gia trong khu vực như Trug Quốc, Nhật Bản, CHDCND Triều Tiên và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Tác phẩm này cho chúng ta thấy được những yếu tố khách quan chung về sự thay đổi chính sách ngoại giao của Hàn Quốc trong giai đoạn vừa qua dựa trên các yếu tố chính đó là: Sự phân chia lại trật tự thế giới mới sau Chiến tranh lạnh; sự thay đổi về chính sách kinh tế của Hàn Quốc trong giai đoạn mới; vấn đề Triều Tiên trong cách tiếp cận quan hệ ngoại giao của Hàn Quốc với các nước lớn và các quốc gia trong khu vực.
Từ đó cho chúng ta thấy rõ vai trò của các chính sách ngoại giao của Hàn Quốc đã góp phần giúp khu vực trở thành một môi trường thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, đồng thời qua đó đảm bảo giải pháp hòa bình cho vấn đề an ninh - chính trị của bán đảo Triều Tiên. Ngoài ra, tác giả Nguyển Hoàng Giáp còn có một số tác phẩm khác như “Một số vấn đề chính trị quốc tế trong giai đoạn hiện nay”, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội năm 2013, đã cho chúng ta nhìn nhận lại cục diện khu vực Đông Bắc Á nói riêng và Hàn Quốc - Trung Quốc trong suốt giai đoạn từ sau 1992 đến nay. Có thể nói tác phẩm dù không đề cập một cách trực tiếp về vấn đề Hàn Quốc và Trung Quốc nhưng cũng đã giúp cho người đọc có một cách nhìn cơ bản về vấn đề chính trị giữa các nước trong khu vực. Tác phẩm đã phân tích và đưa ra các cách nhìn khái lược về mối quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực và các nước lớn với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Giáo trình “Quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương” của Phạm Quang Minh (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015) là một nghiên cứu cơ bản về cục diện khu vực kể từ sau Chiến tranh lạnh đến nay cũng như các chính sách đối ngoại của các cường quốc trong hoặc liên quan đến khu vực như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản… Mặc dù trong sách không đề cập đến chính sách đối ngoại của Hàn Quốc, nhưng tác phẩm đã dành ra một chương để khái quát về tầm nhìn đối ngoại của Trung Quốc với châu Á - Thái Bình Dương và một chương riêng để nói về an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương với những điểm nóng trong khu vực cũng như như thách thức, cơ hội đối với hợp tác khu vực. Thông qua cuốn sách, độc giả đã có một cái nhìn tổng thể, khái quát về bối cảnh và các mối quan hệ đa dạng, đa chiều của khu vực giai đoạn trước 2015. Ngoài ra, tác giả Trần Quang Minh cùng với Nguyễn Xuân Thắng còn có một tác phẩm đáng lưu ý khác đó là “Chiến lược, chính sách của các 7 quốc gia và vùng lãnh thổ ở Đông Bắc Á về một số vấn đề nổi bật của khu vực giai đoạn 2011 - 2020” (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2013) đem đến cho ta một góc nhìn mới và dự đoán và kiến nghị về vấn đề an ninh khu vực trong giai đoạn từ 2011- 2020. Có thể nói dù nghiên cứu này không liên quan nhiều đến nội dung luận án, nhưng thông qua tác phẩm đã giúp tác giả hiểu được các vấn đề và hướng giải quyết các vấn đề trong khu vực, đặc biệt là giữa Trung Quốc và vấn đề quan hệ Liên Triều.
Các công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế của Hàn Quốc và Trung Quốc Ngoài các tác phẩm kể trên, các tác phẩm liên quan đến các vấn đề mang tính tổng quan về quan hệ song phương Hàn Quốc - Trung Quốc ở Việt Nam còn có nhiều tác phẩm tiêu biểu khác như “Hàn Quốc trước thềm thế kỉ XXI” do Dương Phú Hiệp và Ngô Xuân Bình chủ biên (Nxb Thống kê, Hà Nội,1999) ; “Cục diện Châu Á - Thái Bình Dương” do Vũ Văn Hà và Dương Phú Hiệp chủ biên (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006); “Chính trị khu vực Đông Bắc Á từ sau Chiến tranh lạnh” do Trần Anh Phương chủ biên (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2007); Hoàng Văn Hiển với “Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Hàn Quốc (1961 – 1993) và kinh nghiệm đối với Việt Nam” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008); ; Yahuda M. với “Các vấn đề chính trị quốc tế ở châu Á - Thái Bình Dương”(Nxb Văn học, Hà Nội 2006); Nguyễn Trường với “Quan hệ quốc tế trong kỷ nguyên Á châu - Thái Bình Dương” (Nxb Tri thức, Hà Nội, 2013)… và một số bài báo được in trên các tạp chí chuyên ngành như “Nhận diện trật tự quyền lực ở Đông Á hiện nay” của Nguyễn Hoàng Giáp (Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 4(110), 2010); “Thách thức an ninh phi truyền thống tại Đông Bắc Á trong thập niên đầu thế kỉ XXI và dự báo trong 10 năm tới” của Vũ Thị Mai ( Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 9(139), 2012); “Quan hệ Trung - Hàn kể từ sau khi bình thường hóa” của Hoàng Minh Hằng ( Nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á, số 5 (59), 2005);”Liên kết Đông Á: triển vọng và thách thức chủ yếu” Trần Quang Minh ( Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 9 (69),2006); các ấn bản “Nghiên cứu Đông Bắc Á năm 2015””Nghiên cứu Đông Bắc Á 2016” của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á được in bởi Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội; … Thông qua các tác phẩm và bài báo trên các tạp chí chuyên ngành kể trên đã phần nào khái quát hóa được về những vấn đề chính trị, an ninh giữa Hàn Quốc - Trung Quốc trước, trong và sau giai đoạn nghiên cứu của luận án. 8 Một số công trình tiêu biểu khác ít nhiều cũng có liên quan đến luận án, chủ yếu viết về sự trỗi dậy mạnh mẽ và những toan tính chiến lược của chủ thể Trung Quốc và về vấn đề bán đảo Triều Tiên như :“Báo cáo phát triển kinh tế và cải cách thể chế phát triển Trung Quốc - 30 năm cải cách mở cửa của Trung Quốc (1978 - 2008)” (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010); “Chiến lược và chính sách ngoại giao của Trung Quốc” do Sử Thị Long và Kim Uy biên soạn (được dịch bởi Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2013); “Về một số vấn đề sau thống nhất của bán đảo Triều Tiên” do Ngô Xuân Bình, Phạm Quý Long, Trần Quang Minh chủ biên ( Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội ); với “Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ngoại giao trong bối cảnh quốc tế mới” của Lê Văn Mỹ (Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, )…cũng là một nguồn tư liệu tham khảo tin cậy. Các công trình nghiên cứu quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc Việc lựa chọn chủ thể quốc gia chính trong mối quan hệ song phương sẽ giúp các nhà nghiên cứu đưa ra được những góc nhìn khác nhau về cùng một vấn đề.
Điều đó làm cho việc nghiên cứu quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc thêm nhiều hấp lực và thú vị. Trước hết là các công trình nghiên cứu tổng quát về chính sách đối ngoại của Hàn Quốc cũng rất được chú trọng ở Việt Nam, có thể kể ra một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu sau: “Quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc trong bối cảnh quốc tế mới” do Ngô Xuân Bình chủ biên (Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2012), cũng đã dành một phân lượng không nhỏ để nói về chính sách của Hàn Quốc với các quốc gia XHCN trong khu vực từ sau Chiến tranh lạnh đến nay. Ở khía cạnh chính trị, có thể kể đến công trình “Lịch sử chính trị hiện đại Hàn Quốc” do Chung Il Sun, Nguyễn Thị Thắm và Đỗ Hùng Mạnh biên soạn (Nxb Imagine Books, 2013), đã giúp cho độc giả những trải nghiệm lịch sử của Hàn Quốc, sự tương đồng giữa người Hàn Quốc và người châu Á, trong đó có người Trung Quốc - những yếu tố quan trọng giúp cho các quốc gia châu Á tìm kiếm được giải pháp cùng tồn tại bên nhau trong thế giới ngày nay.