Luận Án Tiến Sĩ Về Phương Tiện Biểu Hiện Ý Nghĩa Tình Thái Trong Câu Ghép Tiếng Việt

Luận án tiến sĩ phân tích các phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong câu ghép tiếng Việt, góp phần vào lý luận ngôn ngữ học.

• Tác giả: Ngô Thị Minh
• Người hướng dẫn: PTS. Hoàng Lương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lý Luận Ngôn Ngữ
• Đề tài: Một Số Phương Tiện Biểu Hiện Ý Nghĩa Tình Thái Trong Câu Ghép Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài. Đối tượng nghiên cứu của luận án. Phương pháp nghiên cứu. Bố cục của luận án. Cải mới của luận án
• 2. PHẦN NỘI DUNG
• 2.1. CHƯƠNG MỘT: NHỮNG KHAI NIỆM LÀM CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO LUẬN ÁN
• 2.1.1. Tính thái thái trong ngôn ngữ học
• 2.1.2. Ý nghĩa tình thái và phương tiện biểu hiện nghĩa tình thái
• 2.1.3. Một số phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong tiếng Việt
• 2.1.4. Những vấn đề về phương tiện biểu hiện nghĩa tình thái
• 2.1.5. Các phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái
• 2.2. CHƯƠNG HAI: VAI TRÒ CỦA CÁC TÁC TỪ TÌNH THÁI TRONG CÂU GHÉP TIẾNG VIỆT
• 2.2.1. Những vấn đề về câu
• 2.2.2. Cương vị của câu ghép tiếng Việt
• 2.2.3. Cấu trúc câu ghép tiếng Việt
• 2.2.4. Vai trò của các lạc từ tình thái trong câu ghép tiếng Việt
• 2.2.4.1. Đặc điểm liệt loại của các lạc từ trong cấu trúc câu ghép tiếng Việt
• 2.2.4.2. Sự tác động của các tác lữ tình thái đối với việc hình thành các đặc điểm ngữ nghĩa của câu ghép tiếng Việt
• 2.2.4.3. Sự lạc động của các lạc từ tình thái đối với việc hình thành các đặc điểm ngữ dụng của câu ghép tiếng Việt
• 2.3. CHƯƠNG BA: MIÊU TẢ NGỮ NGHĨA CỦA MỘT SỐ CẶP TÁC TỪ TRONG CÂU GHÉP TIẾNG VIỆT
• 2.3.1. A. Định hướng khảo sát, miêu là các cặp lạc từ tình thái trong cấu trúc phân ngôn có dạng câu ghép liền tiếng Việt
• 2.3.2. B. Khảo sát các cặp lạc từ linh thái trong cấu trúc phân ngôn câu ghép cụ thể
• 2.3.2.1. Khảo sát cặp tác lữ: "Nếu - thì" trong cấu trúc "Nếu A thì B"
• 2.3.2.2. Khảo sát cặp lạc từ: "Hễ - thì/là" trong câu trúc "Hễ A - thì/là B" và cặp tác lữ "Cứ - thì/là" trong câu trúc "Cứ A thì/là B"
• 2.3.2.3. Khảo sát cặp lạc từ: "Chỉ -(thì) mới" trong cấu trúc "Chỉ A (thì) mới B" và cặp tác từ: "Có - mới" trong câu trúc "Có A (thì) mới B"
• 2.3.2.4. Khảo sát cặp tác từ: "Đã - thì" trong cấu trúc: "Đã A thì B". Khảo sát cặp tác từ: "Giả - thì" trong cấu trúc: "Giả A thì B". Khảo sát cặp tác từ: "Bao giờ - thì" trong câu trúc: "Bao giờ A thì B"
• 2.3.2.5. Khảo sát cặp tác từ: "Dù - vẫn" trong câu trúc: "Dù A vẫn B"
• 2.3.2.6. Khảo sát cặp tác từ: "Thà - còn hơn" trong câu trúc: "Thà A còn hơn B"
• 2.3.2.7. Khảo sát cặp tác từ: "Không những A mà còn B" và cặp tác từ: "Đã - thì chứ" trong câu trúc: "Đã A thì chứ lại còn B"
• 2.3.2.8. Khảo sát cặp tác từ: "Không phải - mà là" trong câu trúc: "Không phải A mà là B." và tác lữ: "chỉ không phải" trong câu trúc: "A chứ không phải B"
• 2.3.2.9. Khảo sát cặp tác từ "Không - thì cũng" trong câu trúc: "Không A thì cũng B"
• 2.3.2.10. Khảo sát cặp tác từ: "Chưa - đã" trong câu trúc: "Chưa A mà đã B" và cặp tác từ: "Đã - chưa" trong câu trúc: "Đã A mà chưa B". Khảo sát cặp tác từ: "Mới - đã" trong câu trúc: "Mới A mà đã B" và cặp tác từ: "Đã - mới" trong câu trúc: "Đã A mới B". Khảo sát cặp tác từ: "Còn - đã" trong câu trúc: "Còn A đã B" và cặp tác từ "Đã - còn" trong câu trúc "Đã A còn B". Khảo sát cặp tác từ: "Những tưởng - nào ngờ" trong câu trúc "Những tưởng A nào ngờ B". Khảo sát cặp tác từ: "Có thì - cũng có thể" trong câu trúc: "Có thể A cũng có thể B"
• 3. PHẦN KẾT LUẬN
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Tiện Biểu Hiện Ý Nghĩa Tình Thái Trong Câu Ghép Tiếng Việt

Phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong câu ghép tiếng Việt là một chủ đề quan trọng trong ngôn ngữ học. Nó không chỉ giúp người nói thể hiện thái độ, cảm xúc mà còn tạo ra sự phong phú trong giao tiếp. Câu ghép, với cấu trúc phức tạp, cho phép người sử dụng ngôn ngữ thể hiện nhiều ý nghĩa khác nhau thông qua các phương tiện biểu hiện tình thái. Việc nghiên cứu các phương tiện này giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà ngôn ngữ phản ánh tâm tư, tình cảm của người nói.

1.1. Ý Nghĩa Của Tình Thái Trong Ngôn Ngữ

Tình thái trong ngôn ngữ được hiểu là cách mà người nói thể hiện thái độ, cảm xúc đối với nội dung câu nói. Nó có thể được biểu hiện qua từ vựng, ngữ pháp và các phương tiện khác. Tình thái không chỉ đơn thuần là cảm xúc mà còn là cách mà người nói muốn người nghe hiểu và cảm nhận.

1.2. Đặc Điểm Của Câu Ghép Trong Tiếng Việt

Câu ghép trong tiếng Việt có cấu trúc phức tạp, bao gồm nhiều mệnh đề liên kết với nhau. Điều này tạo ra sự đa dạng trong cách diễn đạt ý nghĩa tình thái. Các mệnh đề có thể bổ sung, đối lập hoặc tương phản với nhau, từ đó làm nổi bật ý nghĩa tình thái mà người nói muốn truyền đạt.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phân Tích Phương Tiện Biểu Hiện Tình Thái

Việc phân tích các phương tiện biểu hiện tình thái trong câu ghép tiếng Việt gặp nhiều thách thức. Một trong số đó là sự đa dạng và phức tạp của ngôn ngữ. Các phương tiện biểu hiện tình thái có thể thay đổi tùy theo ngữ cảnh, văn hóa và thậm chí là cá nhân người nói. Điều này làm cho việc xác định và phân loại chúng trở nên khó khăn.

2.1. Sự Đa Dạng Của Các Phương Tiện Biểu Hiện

Các phương tiện biểu hiện tình thái trong tiếng Việt rất đa dạng, bao gồm từ vựng, cấu trúc ngữ pháp, và các yếu tố ngữ cảnh. Mỗi phương tiện có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào cách sử dụng và ngữ cảnh giao tiếp.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Ý Nghĩa

Việc xác định ý nghĩa tình thái trong câu ghép không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nhiều khi, ý nghĩa này phụ thuộc vào cách mà người nói và người nghe hiểu và cảm nhận. Điều này tạo ra sự khó khăn trong việc phân tích và nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Các Phương Tiện Biểu Hiện Tình Thái

Để nghiên cứu các phương tiện biểu hiện tình thái trong câu ghép tiếng Việt, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm phân tích ngữ nghĩa, phân tích ngữ pháp và nghiên cứu ngữ cảnh. Mỗi phương pháp sẽ cung cấp một góc nhìn khác nhau về cách mà tình thái được biểu hiện trong ngôn ngữ.

3.1. Phân Tích Ngữ Nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa giúp xác định các ý nghĩa khác nhau của các từ và cụm từ trong câu ghép. Điều này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về cách mà tình thái được thể hiện qua ngôn ngữ.

3.2. Phân Tích Ngữ Pháp

Phân tích ngữ pháp giúp xác định cấu trúc của câu ghép và cách mà các mệnh đề liên kết với nhau. Điều này giúp làm rõ hơn cách mà các phương tiện biểu hiện tình thái được sử dụng trong câu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Tình Thái

Nghiên cứu về các phương tiện biểu hiện tình thái trong câu ghép tiếng Việt có nhiều ứng dụng thực tiễn. Nó không chỉ giúp cải thiện khả năng giao tiếp mà còn hỗ trợ trong việc giảng dạy ngôn ngữ. Việc hiểu rõ về tình thái giúp người học ngôn ngữ sử dụng ngôn từ một cách chính xác và hiệu quả hơn.

4.1. Cải Thiện Kỹ Năng Giao Tiếp

Việc nắm vững các phương tiện biểu hiện tình thái giúp người nói truyền đạt ý nghĩa một cách rõ ràng và chính xác hơn. Điều này rất quan trọng trong giao tiếp hàng ngày cũng như trong các tình huống giao tiếp chính thức.

4.2. Hỗ Trợ Trong Giảng Dạy Ngôn Ngữ

Nghiên cứu về tình thái có thể được áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ, giúp học viên hiểu rõ hơn về cách sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống khác nhau. Điều này không chỉ giúp học viên nâng cao khả năng ngôn ngữ mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp.

V. Kết Luận Về Phương Tiện Biểu Hiện Ý Nghĩa Tình Thái

Phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong câu ghép tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu phong phú và đa dạng. Việc hiểu rõ về các phương tiện này không chỉ giúp nâng cao khả năng giao tiếp mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ học. Nghiên cứu này mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngôn ngữ học.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Tình Thái

Nghiên cứu về tình thái trong ngôn ngữ sẽ tiếp tục phát triển, mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc áp dụng công nghệ mới trong nghiên cứu ngôn ngữ sẽ giúp làm rõ hơn về các phương tiện biểu hiện tình thái.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các phương tiện biểu hiện tình thái trong các ngữ cảnh khác nhau. Điều này sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ và nâng cao khả năng giao tiếp của người sử dụng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình luận án tiến sĩ chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ (Mã số: 5.08) của nghiên cứu sinh Ngô Thị Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Hoàng Trọng Phiến và TS Đào Thị Thanh Lan tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (2001), mang tiêu đề "Một số phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong câu ghép tiếng Việt". Luận án đánh dấu một bước chuyển dịch mang tính tiên phong trong giới Việt ngữ học vào giai đoạn giao thời cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, khi ngôn ngữ học chuyển trục từ việc xem xét ngôn ngữ như một hệ thống ký hiệu hình thức khép kín sang việc khám phá cơ chế động lực học chức năng – ngữ dụng trong giao tiếp xã hội.

Trong lịch sử nghiên cứu ngữ pháp truyền thống, câu ghép tiếng Việt thường chỉ được khảo sát thuần túy trên bình diện cấu trúc cú pháp hình thức hoặc các mối quan hệ logic - ngữ nghĩa tĩnh tại như quan hệ nguyên nhân - kết quả, điều kiện - kết quả, nhượng bộ, tăng tiến. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi mà luận án chỉ ra là: các phương tiện nối kết câu ghép (liên từ, phụ từ, trợ từ) đã bị quy giản thành những công cụ liên kết thuần túy mang tính cơ học, trong khi vai trò bản chất của chúng như những tác từ tình thái (modal operators) chuyên chở thái độ, sự đánh giá chủ quan và lập trường nhận thức của người nói đối với hiện thực lại hoàn toàn bị bỏ ngỏ.

Nghiên cứu đặt ra hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. RQ1: Hệ thống các tác từ (cặp liên từ, phụ từ, trợ từ) đóng vai trò cấu tạo cú pháp và định hình cấu trúc ngữ nghĩa – ngữ dụng của câu ghép tiếng Việt như thế nào?
2. RQ2: Cơ chế biểu hiện của ý nghĩa tình thái thông qua các cặp tác từ câu ghép chịu sự tương tác của ngữ cảnh và chi phối hiệu lực tại lời của phát ngôn theo những quy luật chức năng nào?

Hai giả thuyết nghiên cứu tương ứng được xác lập:

• H1: Tác từ trong câu ghép tiếng Việt không đơn thuần là phương tiện nối kết hình thức mà là những toán tử ngữ dụng mang tải ý nghĩa tình thái chuyên biệt, trực tiếp phản ánh chủ thể phát ngôn thông qua các thang độ đánh giá nhận thức và đánh giá giá trị.
• H2: Sự hiện diện, biến đổi trật tự hoặc thay thế hệ hình của các tác từ tình thái trong câu ghép sẽ làm biến đổi căn bản cấu trúc tiền giả định, hàm ngôn và hiệu lực giao tiếp của toàn bộ phát ngôn.

Vận dụng khung lý thuyết Ngữ pháp chức năng hệ thống (Systemic Functional Linguistics) của M.A.K. Halliday, Lý thuyết hành vi ngôn ngữ của J.L. Austin và J.R. Searle, kết hợp với các nghiên cứu tình thái của J. Lyons, F.R. Palmer và V. Vinogradov, luận án định hình một khung lý luận đa tầng. Đóng góp đột phá của công trình được định lượng qua công trình dày 157 trang, chia thành 3 chương chuyên sâu: Chương 1 (37 trang) thiết lập nền tảng lý luận; Chương 2 (40 trang) luận giải vai trò tác động của tác từ đến cấu trúc ngữ nghĩa - ngữ dụng; Chương 3 (63 trang) khảo sát thực nghiệm chi tiết 17 nhóm cặp tác từ điển hình dựa trên kho ngữ liệu đồ sộ từ 24 nguồn văn bản văn học hiện đại và báo chí Việt Nam giai đoạn 1930 – 2000.

Literature Review và Positioning

Luận án đã tổng quan và phân loại có hệ thống các dòng nghiên cứu lớn trong và ngoài nước về phạm trù tình thái:

Dòng nghiên cứu logic học và ngữ nghĩa học kinh điển bắt đầu từ Aristotle với các khảo luận De Interpretatione và Prior Analytics, đặt nền móng cho logic tình thái qua các phạm trù tất yếu và khả năng. Đến thế kỷ XX, G.H. von Wright (1951) hệ thống hóa 4 kiểu tình thái: chân ngụy (alethic), nhận thức (epistemic), đạo nghĩa (deontic) và tồn tại (existential). Tiếp nối xu hướng này, O. Jespersen (1921), J. Lyons (1977, 1979) và F.R. Palmer (1986) đã đưa phạm trù tình thái vào trung tâm của ngữ nghĩa học ngôn ngữ tự nhiên, phân định rõ ràng giữa tình thái nhận thức (mức độ hiểu biết, niềm tin, cam kết tính chân thực) và tình thái đạo nghĩa (sự bắt buộc, cho phép, chuẩn mực đạo lý).

Tại Việt Nam, các công trình của Nguyễn Anh Quế (1986) về Hư từ trong tiếng Việt hiện đại, Hoàng Phê (1989), Cao Xuân Hạo (1991) với Tiếng Việt – Sơ thảo ngữ pháp chức năng, Lê Đông (1995, 1996) trên Tạp chí Ngôn ngữ, cùng các nghiên cứu của Nguyễn Đức Dân (1987, 1998), Phạm Hùng Việt (1999), Đào Văn Hùng (1999), Hoàng Tuệ (1988) và Nguyễn Văn Hiệp (1999) đã từng bước tiếp cận tình thái từ góc độ trợ từ, vị từ tình thái và tiểu từ cuối câu.

                      LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN LÝ THUYẾT TÌNH THÁI
                      
   LOGIC HỌC CỔ ĐIỂN              NGỮ NGHĨA HỌC CHỨC NĂNG             VIỆT NGỮ HỌC HIỆN ĐẠI

Điểm tranh luận học thuật (scholarly debate) cốt lõi diễn ra giữa hai quan điểm:

• Quan điểm ngữ pháp cấu trúc hình thức truyền thống: Coi liên từ nối kết câu ghép là các yếu tố mang tính "đơn trị", chỉ thực hiện chức năng ngữ pháp thuần túy biểu thị mối quan hệ logic khách quan giữa các mệnh đề.
• Quan điểm ngữ pháp chức năng – ngữ dụng (được luận án ủng hộ): Trích dẫn phê phán của O.I. Moskalskaja, luận án khẳng định mối liên hệ giữa cấu trúc cú pháp và ngữ nghĩa của câu phức không có sự tương ứng đơn trị. Như Lê Đông đã khẳng định:

  "...trong ý nghĩa của nhiều liên từ, giới từ (nhưng, mà, kẻo, tại, dù...) ta thấy ngoài cái lõi quan hệ lô gích là những nội dung tình thái đánh giá khiến cho chúng không phải chỉ là phương tiện nối kết đơn thuần là hình thức"

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

1. F.R. Palmer (1986 - Mood and Modality): Palmer khảo sát tình thái chủ yếu qua hệ thống biến hình ngữ pháp (thức giả định, thức mệnh lệnh) và trợ động từ tình thái (modal auxiliaries) trong các ngôn ngữ Ấn-Âu. Luận án của Ngô Thị Minh đã định vị tính đặc thù của tiếng Việt – một ngôn ngữ đơn lập, không biến hình – nơi mà gánh nặng tình thái của câu phức được chuyển dịch sang hệ thống cặp tác từ hư từ phân bố ở các vị trí chiến lược của cấu trúc cú pháp.
2. M.A.K. Halliday (1985 - An Introduction to Functional Grammar): Halliday phân tích siêu chức năng liên nhân (interpersonal metafunction) trong câu đơn tiếng Anh. Luận án đã mở rộng khung lý thuyết này để giải thích cơ chế tương tác liên nhân trong câu ghép tiếng Việt, chứng minh cấu trúc mệnh đề ghép là không gian diễn ngôn nơi người nói thiết lập quan hệ liên nhân thông qua chiến lược chọn lựa tác từ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú hệ thống lý thuyết tình thái trong ngôn ngữ học thông qua 4 mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):

• Mệnh đề 1 (P1 - Cấu trúc nhị phân của phát ngôn câu ghép): Ngữ nghĩa của mọi câu ghép tiếng Việt luôn là sự kết hợp hữu cơ giữa hai thành phần: Ngôn liệu (Dictum - phản ánh sự tình khách quan) và Tình thái (Modality - lăng kính đánh giá chủ quan của người nói). Đúng như luận điểm của Halliday được luận án trích dẫn: cần nghiên cứu ngôn ngữ "như là một hệ thống các ý nghĩa, được kèm theo bởi các hình thức mà qua đó các ý nghĩa được hiện thực hóa."
• Mệnh đề 2 (P2 - Tác từ như toán tử ngữ nghĩa - ngữ dụng): Các cặp tác từ trong câu ghép đóng vai trò như các toán tử ngữ dụng (pragmatic operators), không chỉ tham gia tổ chức cấu trúc nội bộ của câu mà còn tái cấu trúc toàn bộ nội dung mệnh đề thành một trường đánh giá theo các thang độ: chân lý (đúng/sai), thẩm mỹ (đẹp/xấu), đạo lý (tốt/xấu), và thực dụng (lợi/hại) theo khung phân loại của Nguyễn Đức Dân.
• Mệnh đề 3 (P3 - Tương tác đa chiều giữa các phân lớp tình thái): Luận án chứng minh trong câu ghép tiếng Việt có sự đan bện giữa tình thái nhận thức (tính thực - factive, phi thực - non-factive, phản thực - contrafactive) và tình thái đạo nghĩa (bắt buộc, cho phép, cam đoan, miễn trừ), tạo ra các sắc thái đánh giá cảm xúc (tiếc nuối, ngạc nhiên, chê trách, thách thức).
• Mệnh đề 4 (P4 - Tác từ như chỉ dấu hành vi ngôn ngữ): Luận án kế thừa phân loại hành vi ngôn ngữ của J.R. Searle để chứng minh các tác từ câu ghép trực tiếp tạo lập hiệu lực tại lời cho các lớp hành vi: Xác nhận (Assertives), Chỉ phối (Directives), Cam kết (Commissives), Tuyên bố (Declarations) và Biểu cảm (Expressives).

                      MÔ HÌNH PHÂN LOẠI TÌNH THÁI VẬN DỤNG
                      

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Cú pháp học, Ngữ nghĩa học, Ngữ dụng học và Phân tích diễn ngôn:

• Khái niệm "Tác từ tình thái": Được định nghĩa là các hư từ (liên từ, phụ từ, trợ từ) tham gia trực tiếp vào cấu trúc liên kết phân cú của câu ghép, đảm nhiệm chức năng mang chở thông tin tình thái và điều khiển hướng lập luận của diễn ngôn.
• Phương pháp luận tích hợp tam diện: Khảo sát tác từ đồng thời trên 3 bình diện: Hình thức kết hợp cú pháp $\rightarrow$ Cơ chế biểu hiện ngữ nghĩa mệnh đề $\rightarrow$ Hiệu lực tương tác ngữ dụng và ngữ cảnh.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích tập trung chuyên sâu vào các cấu trúc câu ghép có sự hiện diện tường minh hoặc hàm ẩn của các cặp tác từ trong tiếng Việt hiện đại; không áp dụng cho các cấu trúc câu đơn không có vị từ tình thái hoặc câu ghép đẳng lập không chứa hư từ đánh giá.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án theo đuổi lập trường bản thể luận hiện thực phản tư kết hợp nhận thức luận diễn giải chức năng (Interpretive-Functional Epistemology). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) được triển khai qua 3 cấp độ phân tích:

1. Cấp độ vi mô (Micro-level): Đặc điểm từ loại, khả năng kết hợp và phân bố vị trí của tác từ trong các vế câu.
2. Cấp độ trung mô (Meso-level): Cấu trúc cú pháp - ngữ nghĩa của câu ghép, sự tương tác giữa các mệnh đề dưới sự chi phối của tác từ.
3. Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Ngữ cảnh diễn ngôn rộng, vai trò xã hội của các nhân vật giao tiếp và hiệu lực tại lời của phát ngôn.

                    QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP LUẬN
                    

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Phương pháp quy nạp (Inductive Method): Là phương pháp chủ đạo, tiến hành từ việc mổ xẻ các ngữ cảnh phát ngôn cụ thể trong tác phẩm văn học để khái quát hóa thành các quy luật ngữ nghĩa - ngữ pháp có tính phổ quát.

• Thao tác thay thế, cải biến hệ hình (Paradigmatic Substitution & Transformation): Luận án sử dụng triệt để thao tác thay thế các tác từ đồng chức năng hoặc đối lập để làm phát lộ giá trị khu biệt tình thái. Điển hình như thao tác phân tích câu:

  "Bố nằm kia có nghe thấy "Khúc tưởng niệm" giọng ba-ry-tông trang trọng được phụ họa bởi một dàn đồng ca với những nữ tu kín? Giá còn sống, hai bố con mình sẽ bình luận về bản ai ca này."

  Khi thay thế "Giá" bằng "Phải chi" hoặc "Ước gì", cấu trúc câu vẫn bảo lưu tính phản thực nhưng sắc thái tiếc nuối và ước muốn không thể thực hiện được bộc lộ tường minh hơn.

• Thao tác phân tích ngữ cảnh ngữ dụng rộng – hẹp: Đặt câu ghép vào chuỗi liên kết liên phát ngôn để bóc tách các tầng nghĩa tiền giả định (presupposition) và hàm ngôn (implicature).

• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa ngữ liệu tác phẩm văn học hiện thực (Nam Cao, Nguyễn Công Hoan), văn học đương đại (Nguyễn Huy Thiệp, Phan Thị Vàng Anh), văn chính luận (Hồ Chí Minh) và văn học dân gian (Ca dao).

Data và phân tích

Nhóm nguồn tư liệu	Ký hiệu quy ước	Đại diện tác giả / Tác phẩm tiêu biểu	Đặc điểm thể loại
Văn học hiện thực 1930 - 1945	TTNC, BDC	Nam Cao (Tuyển tập), Nguyễn Công Hoan (Bước đường cùng)	Hiện thực phê phán, giàu khẩu ngữ và đối thoại tâm lý
Văn chính luận cách mạng	HCM 30-70, HCMTr	Hồ Chí Minh (Tuyển tập, Vì độc lập tự do)	Lập luận chính trị chặt chẽ, tình thái đạo nghĩa cao
Văn học kháng chiến & sau 1975	CL, TGCN, DQ	Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Nguyễn Đình Bổn	Chiêm nghiệm nhân sinh, độc thoại nội tâm đa phức
Văn học đổi mới (1986 - 2000)	TTNHT, HC, TGN	Nguyễn Huy Thiệp, Phan Thị Vàng Anh, Chín tác giả nữ	Bút pháp sắc lạnh, cấu trúc câu hiện đại, phá cách
Báo chí & Tạp chí chuyên ngành	VNQD 96-98, TN 96-99	Tạp chí Văn nghệ quân đội, Báo Văn nghệ, Tác phẩm mới	Ngữ liệu đương đại phong phú, biến hóa ngữ dụng

Luận án đã trích xuất, phân loại và khảo sát hệ thống 17 nhóm cặp tác từ với hàng trăm cứ liệu thực tế được định vị chính xác theo số thứ tự thư mục và số trang trích dẫn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân lập tinh vi giữa các thang độ hiện thực tính trong cấu trúc điều kiện - giả thiết: Luận án chứng minh sự khác biệt bản chất giữa cặp tác từ Nếu – thì (thuộc tình thái phi thực - non-factive, trung tính về mặt cam kết chân thực) và Giá – thì (bắt buộc mang tình thái phản thực - contrafactive). Khi người nói sử dụng Giá, mệnh đề điều kiện được định vị là trái ngược hoàn toàn với thực tế khách quan, đồng thời phát sinh hàm ngôn biểu cảm về sự tiếc nuối sâu sắc.

2. Cơ chế biểu đạt tính bất thường và cường điệu hóa lập luận: Khảo sát ngữ đoạn đối thoại kinh điển của Nam Cao:

   "- A! Con biết rồi! không phải chè, cam mà bu bảo là chè! Nhưng mẹ nó đưa mắt nhìn nó, lấy ngón tay chỉ ra phía nhà ngoài nói khẽ, nhưng hai gót: Khe khẽ cái mồm một tí! Reo mãi lên, thằng bố mày nó nghe thấy thì nó chết. Nó đã ốm nằm đấy, thuốc không có, mà lại còn bực mình nữa thì nó chết." (TTNC, 13)

   Luận án chỉ rõ tổ hợp tác từ đã... mà lại còn... thì... trong cấu trúc "đã A mà lại còn B thì C" không chỉ liên kết các sự kiện mà còn biểu thị tính chất dị thường, phi chuẩn mực của sự tình, tạo lập luận cứ tăng tiến mang tính áp đặt nhằm thuyết phục tuyệt đối người nghe.

3. Hiệu lực bác bỏ và tái khẳng định của tổ hợp phủ định – đối lập: Phân tích ngữ liệu của Nguyễn Minh Châu (CL, 23):

   "Chắc chắn ở bên dưới kia là hai cốt thằng em trai tôi thật, chứ không phải như ngôi mộ của tôi - Không biết một người nào nằm dưới đó?"

   Cấu trúc "A chứ không phải B" kết hợp tác từ nhận thức "chắc chắn" tạo ra hai hành vi đồng thời: hành vi khẳng định niềm tin mãnh liệt của chủ thể phát ngôn vào sự tình A và hành vi bác bỏ dứt khoát sự tình B.

4. Cơ chế ngầm ẩn văn hóa và hiệu lực mượn lời trong cấu trúc so sánh hình tượng: Khảo sát câu ca dao:

   "Bao giờ rau diếp làm đình, / Gỗ lim thái ghém thì mình lấy ta"

   Luận án phát hiện cặp tác từ Bao giờ – thì kết hợp với hai sự tình phản thực hữu (contra-factive) mang tính thậm xưng tạo thành một phát ngôn có hiệu lực mượn lời: biểu thị một sự khước từ tuyệt đối nhưng được diễn đạt bằng phương thức hình tượng hóa giàu tính thẩm mỹ dân gian.

5. Vai trò định vị tiêu điểm của trật tự từ trong câu ghép: Việc đảo vế câu chứa tác từ phụ ra sau vế chính, như trong phát ngôn của Nguyễn Huy Thiệp (TTNHT, 633): "Tao sống hạnh phúc nếu ta coi hạnh phúc là cơm ăn áo mặc" (thay vì trật tự thuận "Nếu ta coi... thì tao..."), có chức năng nhấn mạnh điều kiện giả định chủ quan, chuyển dịch vế điều kiện thành tiêu điểm thông tin đánh giá của diễn ngôn.

                  BẢNG SO SÁNH NĂNG LỰC TÌNH THÁI CÁC CẶP TÁC TỪ
                  

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Hoàn thiện và nâng cao tính chuẩn xác của lý thuyết miêu tả câu tiếng Việt; khẳng định vị trí trung tâm của bình diện ngữ dụng trong việc phân tích các đơn vị cú pháp phức hợp.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình thao tác hóa rõ ràng cho việc nghiên cứu hư từ trong các ngôn ngữ không biến hình thông qua các bài test thay thế ngữ cảnh và phân tích cấu trúc Đề - Thuyết của Cao Xuân Hạo.
• Về ứng dụng thực tiễn:
  • Giảng dạy ngôn ngữ: Đổi mới căn bản phương pháp dạy ngữ pháp tiếng Việt trong trường phổ thông và đại học; chuyển từ phân tích ngữ pháp hình thức sang rèn luyện năng lực tạo lập diễn ngôn chức năng cho học sinh, sinh viên.
  • Dịch thuật học: Cung cấp cơ sở đối chiếu ngữ nghĩa tình thái phục vụ công tác biên phiên dịch văn học và ngoại giao giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ biến hình phương Tây.
  • Ngôn ngữ học tính toán (NLP): Đặt nền móng tri thức cho việc gán nhãn ngữ nghĩa (Semantic Tagging), phân tích quan điểm (Sentiment Analysis) và nhận diện sắc thái lập luận trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên tiếng Việt.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh khoa học năm 2001:

1. Giới hạn về phương tiện ngữ âm thực nghiệm: Chưa thể đo đạc chính xác các tham số âm học (F0, cường độ, trường độ) của ngữ điệu và trọng âm trong câu ghép do thiếu thốn trang thiết bị phòng thí nghiệm ngữ âm tại thời điểm thực hiện.
2. Giới hạn phạm vi ngữ liệu: Ngữ liệu khảo sát chủ yếu tập trung vào văn bản viết (văn học, báo chí), chưa mở rộng khảo sát trên quy mô lớn các băng ghi âm hội thoại khẩu ngữ tự nhiên đa kênh.
3. Giới hạn công cụ xử lý: Việc thống kê và phân loại ngữ liệu được thực hiện thủ công, chưa ứng dụng các thuật toán Corpus Linguistics tự động để đo lường tần suất và phân bố xác suất thống kê.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Xây dựng bản đồ tình thái toàn diện cho tiếng Việt kết hợp dữ liệu đa phương thức (Multimodal Corpus: văn bản, âm thanh, cử chỉ).
• Nghiên cứu đối chiếu liên ngữ (Contrastive Modality) giữa các cặp tác từ câu ghép tiếng Việt với hệ thống liên từ trong tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Hán.
• Ứng dụng mô hình hóa hình thức (Formal Semantics) và học máy để tự động trích xuất ý nghĩa tình thái từ câu ghép phục vụ các hệ thống Trí tuệ nhân tạo (LLMs).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án được đánh giá là công trình chuyên khảo đầu tiên trong giới Việt ngữ học nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về ý nghĩa tình thái trong câu ghép. Công trình trở thành tài liệu tham khảo bắt buộc cho các nhà nghiên cứu cú pháp - ngữ nghĩa học tiếng Việt.
• Đổi mới giáo dục: Trực tiếp đóng góp luận cứ khoa học cho việc biên soạn giáo trình Ngữ pháp tiếng Việt, Ngữ dụng học tại các trường đại học sư phạm và khoa học xã hội nhân văn trên cả nước.
• Chuyển giao công nghệ ngôn ngữ: Cung cấp khung phân loại ngữ nghĩa giá trị cao cho các kỹ sư AI và ngôn ngữ học tính toán trong việc xây dựng ontology và gán nhãn dữ liệu huấn luyện xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên Cao học ngành Ngôn ngữ học: Tiếp cận một mô hình nghiên cứu mẫu mực kết hợp hài hòa giữa lý luận hàn lâm quốc tế và thực tiễn cứ liệu tiếng Việt phong phú.
• Giảng viên & Nhà nghiên cứu Ngữ văn: Sở hữu nguồn ngữ liệu trích dẫn phong phú cùng các phân tích cú pháp - ngữ dụng sâu sắc phục vụ giảng dạy và công bố quốc tế.
• Chuyên gia Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (AI/NLP Engineers): Nắm bắt các quy luật ngữ nghĩa - ngữ dụng tinh tế của hệ thống hư từ tiếng Việt để tối ưu hóa các mô hình phân tích cảm xúc và dịch máy.
• Biên tập viên, Nhà văn, Nhà báo: Làm chủ các chiến lược lựa chọn tác từ để nâng cao hiệu lực thuyết phục, truyền cảm và lập luận trong tác phẩm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã xác lập một luận điểm mang tính bước ngoặt: Tác từ trong câu ghép tiếng Việt không phải là công cụ nối kết hình thức cơ học đơn thuần mà là các toán tử tình thái chuyên dụng. Công trình đã mở rộng lý thuyết tình thái của John Lyons và F.R. Palmer sang loại hình ngôn ngữ đơn lập, chứng minh tác từ có khả năng biểu thị trọn vẹn cả 3 trạng thái nhận thức: thực (factive), phi thực (non-factive) và phản thực (contra-factive), đồng thời điều khiển cấu trúc lập luận của toàn bộ phát ngôn.

2. Điểm cách tân về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các công trình nghiên cứu hư từ trước đó thường chỉ dừng lại ở miêu tả tĩnh tại cấu trúc kết hợp từ vựng (như Nguyễn Anh Quế 1986), luận án đã đột phá bằng việc kết hợp đồng thời ba thao tác: Thống kê phân loại ngữ liệu văn bản $\rightarrow$ Thao tác cải biến thay thế hệ hình $\rightarrow$ Phân tích ngữ cảnh ngữ dụng đa tầng. Phương pháp này giúp bóc tách chính xác mối quan hệ giữa hình thức tác từ và các tầng nghĩa hàm ẩn, tiền giả định.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất từ ngữ liệu thực tế là gì?

Đó là hiện tượng đảo trật tự vế câu chứa tác từ điều kiện ("Tao sống hạnh phúc nếu...") và hiện tượng kết hợp các tác từ nghịch nhân quả ("Đã A mà lại còn B thì C"). Các cấu trúc này không tuân theo logic ngữ nghĩa hình thức thông thường mà hoàn toàn bị chi phối bởi chiến lược hành vi ngôn ngữ của người nói, nhằm áp đặt thang độ đánh giá tiêu cực hoặc chuyển dịch tiêu điểm thông tin diễn ngôn.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy ước trích dẫn và hệ thống mã hóa ngữ liệu cực kỳ nghiêm ngặt (ghi rõ tên tác phẩm, số thứ tự thư mục, số trang chính xác), đồng thời chuẩn hóa quy trình 4 bước kiểm chứng ngữ nghĩa qua thao tác thay thế hệ hình, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập có thể kiểm tra và tái lập phân tích trên các bộ ngữ liệu mới.

5. Tầm nhìn chương trình nghiên cứu 10 năm được định hình như thế nào?

Luận án đã vạch ra lộ trình mở rộng nghiên cứu sang: (1) Đo đạc thực nghiệm ngữ âm đối với các phát ngôn câu ghép; (2) Xây dựng hệ thống phân loại tình thái cho toàn bộ các kiểu loại câu tiếng Việt; (3) Ứng dụng lý thuyết tác từ tình thái vào nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt như một bản ngữ và một ngoại ngữ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Ngô Thị Minh đã xác lập 6 đóng góp khoa học cốt lõi:

1. Xác lập vị thế của tác từ câu ghép tiếng Việt như một phương tiện tình thái chuyên biệt, chấm dứt quan niệm xem nhẹ vai trò của hư từ trong ngữ pháp truyền thống.
2. Hệ thống hóa toàn diện các phương tiện biểu hiện tình thái trong tiếng Việt trên cả 3 cấp độ: ngữ âm, từ vựng - ngữ pháp và cú pháp.
3. Luận giải chi tiết cơ chế phân hóa ngữ nghĩa - ngữ dụng của 17 nhóm cặp tác từ điển hình trong cấu trúc phát ngôn câu ghép.
4. Minh chứng sống động mối quan hệ hữu cơ giữa cấu trúc ngữ pháp hình thức, nội dung mệnh đề và hiệu lực tại lời của hành vi ngôn ngữ.
5. Khẳng định vai trò quyết định của chủ thể phát ngôn (chủ ngôn) trong việc lựa chọn tác từ để định hình các thang đo đánh giá hiện thực.
6. Mở ra hướng tiếp cận chức năng - ngữ dụng hiện đại cho giới Việt ngữ học, đặt nền tảng quan trọng cho các nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ và ngôn ngữ học tính toán sau này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DAI HOC QUOC GIA H A NQI TRUC)NG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN NGO THI MINH ^ /^' MOT s o PHUONG TIEN BIEU HIEN Y NGHIA TINH THAI TRONG CAU GHEP TIENG VIET Chuyeii ngnnli: Ly lu^n ngdn ngur Ma so : 5.08 LUAN AN Tlf:N SI NGlJ VAN NguM hir<yiig di>n 1>(;S. TS H O A N G I U O N G PHIl^N TS DAG THI THANH LAN U__ V^WZMC HANOI-2001 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MUC LUC Trang phu bia Ldi cam doan MLIC IUC Quy udfc trlnh bay PHAN MO DAU 1. Muc dfch, y nghia ciia de lai. Ddi lugng nghien ciiu cua luan an.

Phuang phap nghien ciJu. Bd cue cua lu^n an. Cai mdi cua lu^n an. 14 PHAN NOI DUNG CHUONGMOT: Nhfrng khai nieni lam ca sa ly luan cho luSn an.0 Tmh tlnh Ihai Irong ngdn ngd" hgc.

Y ngliTa linh thai va phuong lien bleu hien ngliTa tinh thai.0 Mgl sd phuang tien bi^'u hicn y nghTa linh thai trong tieng Viet. NhOng van d^ ve phucfng lien bleu hien nghTa tlnh thai. Cac phuang tien hiiu hien y nghTa tinh thai 39 2.1 Phucyng lien ngO Am.2 Phuong lien lir vung-ngu phap 40 2.3 Phuong tien ngij phap.0Tieuketchuang 1 53 AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c CHUONG HAI: Val tro cua cac tac tii thih thai trong cSu ghep tieng Viet.Nhirng vA'n de ve c^u. Cuong vi cua cAu ghep lieng Vicl 60 3.

Cau true cau ghep tieng Viet 63 4. Vai trd cua cac lac tii' linh thai Irong cfiu ghep tieng Viet 69 4.1 Dae diem liT loai ciia cac lac lu Irong C^LU true c^u ghep tieng Viet: 69 4.2 Sir tac dgng ciia cac tac lu Unh thai ddi vdi viec hinh thanh cac dac di^'m ngir nghTa cua c^u ghep lieng Viet.3 Su lac dgng cua cac lac liV tlnh thai ddi vdi vi6c hlnh thanh cac dac did'm ngir dung cua cau ghep lieng Viet. Tieu kel chucfng 2 92 CHUONG BA: Mieu ta ngft ngliTa cua mot so cap tac tir trong cau ghep tieng Viet A. Dinli hudng khao sat, mieu la cac cap lac tir thih thai trong c^'u true phal ngdn CO dang cflu ghep lidng Vicl 94 B.

Khao sal cac cap lac tu linh ihai Irong cA'u true phal ngdn c^u ghep cu Ihd: 1. Khad sat cap tac lu: "Neu - llii" Hong c^u Iruc "Neu A lln B" 97 2. Khao sal cap lac lu: "He - Ihi/la" Irong cAu Iriic "Hg A - Ihi/la" B va cap tac lir "Cii - Ihi/la" Irong cau true "Cu A Ihi/la B " 101 3. Khao sal cap lac tu: "Chi -(ihi ) mdi" trong cS'u true "Chi A (ihi) mdi B" va cafl tac tu: "Co - mdi" trong cau true "Co A (ihi) mdi B": 107 4.

Khao sat cap tac tU:"Da- ihi" trong c^u truc:"Da A ihi B". Khao sal cap tac tu:"Gia- thV' Irong c^u lruc:'Xlia A thi B". Khao sal cap tac tu:"Bao gid- lln" Irong cau Uuc:"Bao gid A thi B" 118 AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khao sat cap tac lui^Du- van" lix)ng cSu Uiic:"Dii/ mac du/ DSu A vln B".

Khao sal cap lac tir:'Tha- con hon" trong c^u U'uc:'Tlia A con hcfn B". Khao sat cap tac tu: "Gang- cang" trong cS^u true:"Gang A cang B" 126 10.Khao sal cap lac tu: "Khdng nhung A ma con B" va cap lac tu*: "Da- ihi chd" trong cSu true: "Da A ihi chd lai con B" 128 11. Kliao sat cap tac tu:"Kh6ng phai- ma la" trong ca'u lnJc:"Kh6ng phai A ma la B." va tac lu:"chi} khdng phai" Ux)ng cA'u tiijc "A chd* khdng phai B" 133 12. Khao sat cap lac tir"Khdng- ihi cung" trong ca'u truc:"Kh6ng A ihi cungB" 138 13.

Khaasat cap tac lu:"Chua- da" trong cA'u truc:"ChUa A ma da B" va cap lac lU:"Da- chua" Irong cau true:. Da A ma chua B". Khao sal cap lactu:"Mdi- da" Irong cSfu truc:"Mdi A ma da B" va cap lac lu:"Da- mdi" trong c^'u Uuc:"Da A mdi B. Khao sat cap lac lir:"Cdn- da" Irong Cctu truc:"Cdn A da B" va cap lac tu "Da- con" trong cA'u lruc"Da A con B".

Khao sal cap lac tir: "Nhung tudng - nao ngd" trong c^u truc"NhQng tudng A nao ngd B". Khao sat cap tac tu: "Co ihi- cijng cd th^" trong ca'u truc:"Cd the A cung CO the B. Tidu kel chuang 3 154 PHAN KfeT LUAN. 157 AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c QUY U6C TRINH BAY Ngoai lai ca cac each thiic trinh bay theo quy dinh chung, luan an cd nhung quy udc rieng nhu sau: 1.

Cac tai lieu trich din dugc gbi theo ihu tu : sd thir lu lac pham trong thu muc luan an, sd trang. Ch^ng ban nhu: |sd Ihii lu ihu muc: 29, sd trang 98] 2. Cac vi du dugc dal trong ngoac vuong, dSu lien la ten tac pham trich dSn dugc viel tdt b^ng chU' cai in boa, sau den sd trang. Vi du nhu: [TTHCM,298| 3.

Mot sd each viet tat trong luan an. Cach viet t^t nhii'ng tac phaim van hgc hoac bao chi dugc trich dSn trong luan an: 1. TGN : Chin tac gia nu*. "Truyen ng^n chgn Igc".

nCM 70 ; Hd Chi Minh. "Vi doc lap lu do -Vi chu nghTa xa hoi" 3. HCM 30 H6 Chi Minh. HCM47 H6 Chi Minh.

HCM 57 Hd Chi Minh. HCMTr Hd Chi Minh Tuy^n lap. TTNC Nam Cao. "Tuyen tap" Tap 2.

DQ Nguy6n Dinh Bon. CL Nguyen Minh Chau. BDC Nguyen Cong Hoan. "Budc dudng ciang" 11.

TGCN Nguyen Khai. "Thai gian cua ngudi" 12. ^ITNHl' Nguydn Huy Thiep. "Tuyen lap Nguydn Huy Thiep".

N VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CT : Nguyen Thi Chau Giang. HMT Nguyen Thi Nggc Tu. "Hai muoi truyen mi ni" 15.

HC Phan 1 lij Vang Anh. NNP : To Hoai. "Nhirng ngo phd - Ngudi dudng phd" 17. TN96 : Truyen ngdn hay 1996.

TN97 : Truyen ngdn hay 1997. TN 98 : Truyen ngan hay 1998. TN 99 : Truyen ngdn hay 1999. VNQD 96 Truyen ngdn du thi 1996 chgn Igc trong lap chi "Van nghe quan dgi" 22.

VNQD 98 Truyen ngan hay trong "Van nghe quan dgi cudi tudn" 23. : Truyen ngdn dang tai lien bao "Van nghe"nam 96-2000 24. : Truyen ngdn dang tai tren tap chi "Tac pham mdi" tu nam 1998-2000. AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c PHAN MO DAU I .MUC DICH VA YEU CAU CUA LUAN AN: 1.1 Trong nhung nam cua nhung Ihap nien cudi the ky thii XX, Cling vdi su phal irien cua cac nganh khoa hgc khac nhu ifn hieu hgc, tam ly hgc, xa hoi hgc, van bgc.ngon ngil' hgc cdng dat dugc nhung ihanh tun rat dang ke.

Ngdn ngu' dugc xem xet khdng phai chi d gdc do he ihdng ky hieu khep kin ma da chuyen sang mot ca che md, ral dgng. Ngdn ngu' dugc khao sal nhu mgl ihuc ihe hoan chinh cua hai mat; hinh thuc va ngi dung; no luon van dgng va phal Irien irong giao tiep cua ddi song xa hoi. Hinh thiic cua ngdn ngir bao gid cung chua dung ngi dung ngu' nghla nhal dinh. Va phai xuat phal lir ngu nghTa de nghien cuu cac cau Iruc hinh thuc.

Cd nghTa la phai di theo con dudng ngugc lai ciia cac xu hudng nghien cuu ngon ngir dau the ky xx von "giai thich ngdn ngu nhu la mot he Ihdng hinh thuc ma tir do ngu" nghTa bam vao"[36|. Halliday Irong cong trinh "Ddn luan cua ngu phap chue nang", khdng dinh can nghien cuu ngon ngu' "nhu la mgi he ihdng cac y nghTa, dugc kem dieo bdi cac hinh Ihiic ma qua do cac y nghTa dugc hien thuc hda."|36| Hudng nghien cuu nay ddi bdi cac nha ngon ngu' hgc phai tra ldi cau hoi: Y nghTa cua mgl don vj nao do dugc the hien bdng nhung hinh ihuc nao? Hg phai dal "cac hlnh thuc ngon ngCr nhu la mot phuong tien hudng tdi muc dfch, cliir khdng phai la muc dich tu than". "Phuong lien" dugc cac nha nghien cuu hieu la van d6 cua ngu phap va "muc dfch" la van de ciia ngir nghTa. Va nhu vay, van di dat ra la khong the' lach idi phuong tien ra klidi muc dfch, cung nhu khong the lach rdi giua cac binh dien ngu' phap, ngiJ AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c nghTa va ngu' dung trong boat dgng ngdn ngu.

Xual phal tii nhung quan niem nghien cuu ndi iren, luan an lien hanh khao sal "Mot sd phuung tien bieu hien y nghTa tmh thai trong cau ghep tieng Viet".2 Tmh thai la van dt von Ion lai phd qual iroug cac ngon ngir va hien dang thu hul su quan lam ciia cac nha nghien cuu ngon ngii'. Tinh thai la mot phdn ngir nghTa khong the ihie'u dugc ciia cau, phal ngon, "Qua cau ngudi la nhan hieu id ngudi ndi cd thai do nhu the nao ddi vdi hien thuc, ngudi ndi trinh bay hien thuc vdi su danh gia ciia minh (danh gia diing hay sai, tin hay ngd, udc doan hay da tdn lai ihuc, khuyen bao hay ra lenh.)"|76,3()| Cung nhu vdi bat ky ngon ngu' nao, trong tieng Viet van d6 linh ihai dugc the hien d mgi cap do cua cac dan vj ngon ngu". Tir ngii ^m, tu vung cho den ngir phap; id' cac phal ngon, cac cau, doan van den van ban ddu cd Ifnh linh thai. Ngudi ta cd the khao sal cac loai y nghTa tlnh thai trong su" bieu hien bdng nhieu phuong lien da dang khac nbau.

De lai chung tdi xem cau ghep nhu mot loai dan vi phal ngon vdi linh chat dac thu la su xuat hien cac lu ndi nhu lu each nbUng lac tu, tham gia true tiep vac ngi bg cau true, cd tac dung chi phdi den ngu nghTa -ngu dung cua loai don vi nay. Chung l6n lai nhu nhung phuong tien bieu hien thai do ciia ngudi ndi ve di^u ndi den irong cau. Cho den nay, cac phuong lien bieu hien linh Ihai trong tieng Viet chua dugc nghien cuu sau sdc va loan dien. Ngu phap Iruydn (bdng von chi chu trgng den cac hinh thuc bieu dal nen chua cd su quan lam dung muc den viec mieu ta cac phuong tien linh thai mot each cd he thong.

VI vay, luan an nay nghien ciiu cac phuong tien ndi cau ghep bieu hien nghTa tinh thai, nhung phuong lien dd ggi la cac tac lu linh ihai. AN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.c Luan an cd nhiem vu khao sat, ly giai nhijng phuong tien bieu hien nghTa linh thai Irong cau ghep lieng Viet. Cong viec nay khdng nbiing cd y nghTa ly luan ma con phuc vu cho viec giang day tieng Viet trong nha trudng hien nay.3 Cac lac tu tinh thai dugc nghien cuu d luan an nay la nhiTng lien iix, hay la nhung cap phu lii" trong mot sd kie'u loai phal ngon cd dang cau ghep. Mot vai cong trinh trudc day cd de cap den nhung chua toan dien, nhal la viec nghien ciiu tac tu dudi gdc do phuong tien bieu hien nghTa tinh thai thi hoan loan mdi.