Luận văn phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ cho học sinh lớp 5 huyện chợ lách tỉnh bến tre

Luận văn đề xuất phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ cho học sinh lớp 5 tại huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre.

• Tác giả: Trần Thánh Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
• Đề tài: Phương Pháp Phát Triển Năng Lực Tự Khắc Phục Lỗi Chính Tả Phương Ngữ Cho Học Sinh Lớp 5 Huyện Chợ Lách, Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Chính tả phương ngữ và việc dạy học chính tả phương ngữ trong trường tiểu học
• 1.3. Đặc điểm tâm sinh lí và nhận thức của học sinh lớp 5
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Nội dung dạy học chính tả phương ngữ cho học sinh lớp 5
• 1.6. Thực trạng dạy và học chính tả phương ngữ
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ PHƯƠNG NGỮ CHO HỌC SINH LỚP 5 HUYỆN CHỢ LÁCH, TỈNH BẾN TRE
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất các phương pháp giúp học sinh tự khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 5
• 2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học
• 2.3. Nguyên tắc phù hợp với thực tiễn, đảm bảo tính vừa sức
• 2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, đa dạng, phong phú
• 2.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, khả thi
• 2.6. Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Các phương pháp tự khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 5
• 2.7. Xác định nội dung dạy học chính tả phương ngữ
• 2.8. Hướng dẫn học sinh tự phát hiện lỗi sai về chính tả phương ngữ mà bản thân mắc phải
• 2.9. Phối hợp các phương pháp và các kĩ thuật dạy học tích cực. Thiết kế hệ thống các bài tập phát triển năng lực tự chữa lỗi chính tả phương ngữ cho học sinh
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm. Địa bàn thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm. Quy trình thực nghiệm. Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.5. Xử lí kết quả thực nghiệm. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả về kĩ năng vận dụng của học sinh về phương pháp tự khắc phục lỗi trong phân môn chính tả
• 3.7. Đánh giá mức độ hứng thú của học sinh về các phương pháp tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phương pháp phát triển năng lực

Phương pháp phát triển năng lực là trọng tâm của nghiên cứu này, nhằm giúp học sinh lớp 5 tại huyện Chợ Lách, Bến Tre tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ. Phương pháp này tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng viết và đọc, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Các phương pháp giảng dạy tích cực được áp dụng để học sinh tự phát hiện và sửa lỗi chính tả, từ đó phát triển năng lực ngôn ngữ. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế bài tập phù hợp với đặc điểm vùng miền, giúp học sinh cải thiện chính tả một cách hiệu quả.

1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học

Nguyên tắc này đòi hỏi các phương pháp giảng dạy phải dựa trên cơ sở khoa học, đảm bảo tính chính xác và logic. Học sinh được hướng dẫn cách phân tích lỗi chính tả dựa trên cấu trúc ngôn ngữ, từ đó tự rút ra bài học cho bản thân.

1.2. Nguyên tắc phù hợp với thực tiễn

Các phương pháp phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của học sinh lớp 5. Điều này giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và áp dụng kiến thức vào thực tế, đặc biệt là trong việc khắc phục lỗi chính tả phương ngữ.

II. Tự khắc phục lỗi chính tả

Tự khắc phục lỗi chính tả là mục tiêu chính của nghiên cứu, giúp học sinh lớp 5 tại huyện Chợ Lách, Bến Tre tự nhận biết và sửa lỗi chính tả phương ngữ. Phương pháp này bao gồm việc hướng dẫn học sinh tự phát hiện lỗi sai thông qua các bài tập thực hành và kỹ thuật dạy học tích cực. Nghiên cứu cũng đề xuất việc thiết kế hệ thống bài tập phù hợp với đặc điểm vùng miền, giúp học sinh cải thiện kỹ năng viết và đọc. Qua đó, học sinh không chỉ viết đúng chính tả mà còn phát triển năng lực ngôn ngữ toàn diện.

2.1. Xác định nội dung dạy học

Nội dung dạy học chính tả phương ngữ được xác định dựa trên các lỗi phổ biến mà học sinh thường mắc phải. Điều này giúp giáo viên có cơ sở để thiết kế bài tập và phương pháp giảng dạy phù hợp.

2.2. Hướng dẫn học sinh tự phát hiện lỗi

Học sinh được hướng dẫn cách tự phát hiện lỗi chính tả thông qua việc so sánh và đối chiếu các từ ngữ. Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phân tích và tự sửa lỗi một cách hiệu quả.

III. Phương ngữ và giáo dục tiểu học

Phương ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc dạy và học chính tả tại các vùng nông thôn như huyện Chợ Lách, Bến Tre. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc hiểu và áp dụng đúng phương ngữ giúp học sinh lớp 5 cải thiện kỹ năng viết và đọc. Các phương pháp giảng dạy được thiết kế phù hợp với đặc điểm vùng miền, giúp học sinh khắc phục lỗi chính tả một cách hiệu quả. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục cộng đồng trong việc hỗ trợ học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ.

3.1. Đặc điểm phương ngữ miền Nam

Phương ngữ miền Nam có những đặc điểm riêng về phát âm và cách viết, ảnh hưởng đến việc học chính tả của học sinh. Nghiên cứu đề xuất các phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh khắc phục lỗi chính tả do ảnh hưởng của phương ngữ.

3.2. Giáo dục vùng nông thôn

Giáo dục tại các vùng nông thôn như huyện Chợ Lách, Bến Tre cần được chú trọng để đảm bảo học sinh có cơ hội phát triển năng lực ngôn ngữ. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ cho học sinh lớp 5 tại huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Theo khảo sát thực tế, tỉ lệ học sinh mắc lỗi chính tả phương ngữ tại địa phương này chiếm khoảng 55-67% ở các lỗi phổ biến như nhầm lẫn phụ âm đầu (tr/t, s/x), dấu thanh hỏi/ngã và các vần dễ nhầm lẫn (ăm/âm, ât/âc). Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất và kiểm nghiệm các phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả phương ngữ, giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết đúng chính tả, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Tiếng Việt tại các trường tiểu học trong huyện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào học sinh lớp 5 tại hai trường Tiểu học Hòa Nghĩa B và Vĩnh Thành A trong năm học 2018-2019. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cải thiện tỉ lệ viết đúng chính tả, giảm thiểu lỗi sai do ảnh hưởng phương ngữ, đồng thời phát triển năng lực tự học và tự sửa lỗi cho học sinh, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết dạy học theo định hướng phát triển năng lực, nhấn mạnh vai trò của năng lực tự chủ, tự học và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Lý thuyết này cho rằng năng lực là sự tổng hợp của kiến thức, kỹ năng và thái độ, được hình thành và phát triển qua quá trình học tập tích cực. Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các khái niệm về chính tả phương ngữ, thổ ngữ và đặc điểm ngữ âm vùng Nam Bộ, đặc biệt là thổ ngữ huyện Chợ Lách, nhằm xác định các lỗi chính tả đặc thù do ảnh hưởng phát âm địa phương. Các mô hình dạy học tích cực, như phương pháp so sánh đối chiếu, sử dụng mẹo luật chính tả và bài tập phát triển năng lực tự sửa lỗi cũng được áp dụng để xây dựng phương pháp giảng dạy phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm 236 học sinh lớp 5 và 20 giáo viên tại hai trường tiểu học huyện Chợ Lách. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện dựa trên điều kiện thực tế và sự đồng thuận của nhà trường. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp tài liệu: Thu thập, phân tích các công trình nghiên cứu, tài liệu chuyên ngành về chính tả, phương ngữ và dạy học phát triển năng lực.
• Phương pháp quan sát: Quan sát giờ học chính tả, cách giáo viên hướng dẫn học sinh tự phát hiện và sửa lỗi.
• Phương pháp khảo sát, điều tra: Sử dụng phiếu khảo sát để thu thập nhận thức của giáo viên và học sinh về lỗi chính tả và phương pháp dạy học.
• Phương pháp phân tích, thống kê: Xử lý số liệu khảo sát, đánh giá mức độ mắc lỗi và hiệu quả của các phương pháp.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện dạy học thử nghiệm tại hai trường, đánh giá kết quả qua bài kiểm tra chính tả và mức độ hứng thú của học sinh.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2019, đảm bảo đủ thời gian khảo sát, thực nghiệm và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỉ lệ mắc lỗi chính tả phương ngữ cao: Khoảng 67% học sinh mắc lỗi nhầm lẫn phụ âm đầu tr/t, 55% mắc lỗi s/x, 57% sai dấu hỏi/ngã. Lỗi vần ăm/âm chiếm 75%, vần ât/âc chiếm 70%. Đây là các lỗi phổ biến nhất do ảnh hưởng phát âm phương ngữ Nam Bộ.
2. Nhận thức giáo viên về lỗi chính tả: 85% giáo viên đánh giá học sinh thường xuyên nhầm lẫn phụ âm đầu, 70% nhận thấy lỗi về nguyên âm đôi, 60% về âm cuối, 55% về thanh hỏi/ngã. Giáo viên cũng gặp khó khăn do vốn từ hạn chế của học sinh và phát âm phương ngữ ảnh hưởng đến việc dạy chính tả.
3. Khó khăn trong dạy học chính tả phương ngữ: 100% giáo viên cho biết học sinh ít được giao tiếp bằng phát âm chuẩn ngoài trường học, 85% cho rằng phát âm theo phương ngữ Nam Bộ là nguyên nhân chính gây lỗi, 60% cho rằng vốn từ tiếng Việt của học sinh quá ít.
4. Hiệu quả của phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi: Qua thực nghiệm, học sinh được hướng dẫn tự phát hiện lỗi và phối hợp các phương pháp dạy học tích cực có mức độ hứng thú học tập tăng lên 40%, tỉ lệ viết đúng chính tả tăng trung bình 30% so với nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến lỗi chính tả phương ngữ là do ảnh hưởng phát âm địa phương, vốn từ hạn chế và thiếu môi trường giao tiếp chuẩn. Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả giúp học sinh chủ động nhận diện và sửa lỗi, nâng cao hiệu quả học tập. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào luyện phát âm hoặc mẹo luật, phương pháp này phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục. Biểu đồ so sánh tỉ lệ lỗi trước và sau thực nghiệm minh họa rõ sự cải thiện đáng kể ở nhóm thực nghiệm. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự hỗ trợ liên tục từ giáo viên và gia đình để duy trì kết quả lâu dài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống bài tập đa dạng, phù hợp với đặc điểm lỗi chính tả phương ngữ: Thiết kế bài tập từ dễ đến khó, tập trung vào các lỗi phổ biến như tr/t, s/x, dấu hỏi/ngã, vần ăm/âm, nhằm phát triển năng lực tự sửa lỗi cho học sinh. Thời gian triển khai: ngay trong năm học hiện tại. Chủ thể thực hiện: giáo viên tiểu học.
2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên về dạy học phát triển năng lực và chính tả phương ngữ: Giúp giáo viên hiểu rõ đặc điểm phương ngữ, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực. Thời gian: 6 tháng đầu năm học. Chủ thể: Phòng Giáo dục huyện phối hợp với các trường.
3. Tăng cường môi trường giao tiếp chuẩn tiếng Việt cho học sinh: Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ tiếng Việt, khuyến khích giao tiếp chuẩn trong và ngoài nhà trường để giảm ảnh hưởng phát âm phương ngữ. Thời gian: liên tục trong năm học. Chủ thể: nhà trường, phụ huynh, cộng đồng.
4. Phát triển tài liệu, đồ dùng dạy học hỗ trợ tự sửa lỗi chính tả: Soạn thảo tài liệu hướng dẫn tự phát hiện và sửa lỗi, sử dụng công nghệ thông tin để tạo bài tập tương tác. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: các nhà nghiên cứu, giáo viên chủ chốt.
5. Đánh giá và theo dõi thường xuyên kết quả học tập chính tả: Áp dụng đánh giá liên tục, không chỉ qua bài kiểm tra cuối kỳ mà qua các hoạt động học tập hàng ngày để điều chỉnh phương pháp kịp thời. Chủ thể: giáo viên, nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiểu học: Nắm bắt các phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả, áp dụng linh hoạt trong giảng dạy để nâng cao chất lượng học sinh.
2. Nhà quản lý giáo dục: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp đổi mới phương pháp dạy học chính tả theo hướng phát triển năng lực, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo phù hợp.
3. Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Giáo dục Tiểu học: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển đề tài nghiên cứu liên quan.
4. Phụ huynh học sinh: Hiểu được nguyên nhân và cách hỗ trợ con em tự sửa lỗi chính tả tại nhà, phối hợp hiệu quả với nhà trường trong việc giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao học sinh lớp 5 ở Bến Tre lại mắc nhiều lỗi chính tả phương ngữ?
   Do ảnh hưởng phát âm phương ngữ Nam Bộ, vốn từ tiếng Việt hạn chế và thiếu môi trường giao tiếp chuẩn, học sinh dễ nhầm lẫn các âm, vần và dấu thanh trong chính tả.

2. Phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả là gì?
   Là phương pháp giúp học sinh tự nhận diện, phân tích và sửa lỗi chính tả dựa trên các bài tập và hướng dẫn của giáo viên, phát huy tính chủ động, sáng tạo trong học tập.

3. Các lỗi chính tả phổ biến nhất ở học sinh lớp 5 huyện Chợ Lách là gì?
   Bao gồm nhầm lẫn phụ âm đầu tr/t, s/x; dấu hỏi/ngã; vần ăm/âm, ât/âc; và các lỗi về âm chính o/ô, ươt/ươc.

4. Làm thế nào để giáo viên áp dụng hiệu quả các phương pháp này?
   Giáo viên cần hiểu rõ đặc điểm phương ngữ, thiết kế bài tập phù hợp, kết hợp các phương pháp dạy học tích cực và thường xuyên theo dõi, đánh giá kết quả học sinh.

5. Phụ huynh có thể hỗ trợ con em mình như thế nào?
   Khuyến khích con giao tiếp bằng tiếng Việt chuẩn, hỗ trợ luyện tập bài tập chính tả tại nhà và phối hợp chặt chẽ với giáo viên để theo dõi tiến bộ của học sinh.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định rõ thực trạng lỗi chính tả phương ngữ phổ biến ở học sinh lớp 5 huyện Chợ Lách, với tỉ lệ mắc lỗi cao ở các âm đầu, vần và dấu thanh đặc trưng.
• Phương pháp phát triển năng lực tự khắc phục lỗi chính tả được đề xuất dựa trên cơ sở lý thuyết dạy học tích cực và đặc điểm phương ngữ địa phương, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy phương pháp này giúp tăng tỉ lệ viết đúng chính tả lên khoảng 30% và nâng cao hứng thú học tập của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ giáo viên, học sinh và phụ huynh trong việc phát triển năng lực tự sửa lỗi chính tả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào đào tạo giáo viên, phát triển tài liệu hỗ trợ và mở rộng thực nghiệm tại các trường khác trong tỉnh để nhân rộng hiệu quả.

Kêu gọi hành động: Các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và phụ huynh cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp này, nhằm xây dựng môi trường học tập tích cực, phát triển toàn diện năng lực chính tả cho học sinh tiểu học tại Bến Tre và các vùng phương ngữ khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực Ngày nay, xã hội đang phát triển từng ngày trên tất cả các lĩnh vực của đời sống. Theo đó hệ thống giáo dục cũng đặt ra những yêu cầu cần phải đổi mới. Không còn cách truyền thụ một chiều từ giáo viên đến học sinh để chạy theo các cuộc thi hay kiểm tra trong lớp học mà nó đã dần được thay đổi bằng năng lực chuyên môn, năng lực giải quyết vấn đề, đưa ra những quyết định sáng tạo, mang lại hiệu quả cao, thích ứng với đời sống xã hội.

Trước đòi hỏi của thực tiễn thì đổi mới giáo dục là hết sức cần thiết, trong đó đổi mới phương pháp dạy học được đặt lên hàng đầu. Luật giáo dục công bố năm 2005, Điều 28.2 có ghi: “Phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực thì nhà trường không chỉ cung cấp những kiến thức hàn lâm đã có trong sách vở cho học sinh mà còn phải bồi dưỡng, hình thành ở học sinh tính năng động, óc tư duy sáng tạo và cách giải quyết tình huống trong cuộc sống. Để thực hiện được yêu cầu đó thì giáo dục cấp tiểu học cần phát triển cho các em các khả năng về tự giải quyết vấn đề của mình thông qua những sự hướng dẫn và định hướng của giáo viên.

Các em sẽ có cho mình một hành trang sơ đẳng về các kĩ năng cần thiết để phát triển năng lực bản thân vì trong mỗi con người của từng trẻ luôn tồn tại một khả năng mà không ai có được, nó là một khả năng riêng biệt của mỗi cá thể. Khái niệm năng lực 15 Năng lực là một phạm trù từng được bàn đến trong mọi lĩnh vực của cuộc sống xã hội. Đã có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực. Theo từ điển tiếng Việt “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hành động nào đó.

Năng lực là phẩm chất tâm lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”. Theo Từ điển tâm lý học, năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định. Năng lực vừa là tiền đề vừa là kết quả của hoạt động, năng lực là điều kiện cho hoạt động đạt kết quả nhưng đồng thời năng lực cũng phát triển ngay trong chính các hoạt động ấy. Theo quan điểm của nhiều nhà tâm lý học, năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả.

Có thể hiểu một cách khách năng lực là vùng giao nhau của ba yếu tố: kiến thức, kỹ năng và hành vi thái độ. Các năng lực của trẻ hình thành trên cơ sở của các tư chất tự nhiên của cá nhân mới đóng vai trò, năng lực của con người không phải hoàn toàn tự nhiên mà có, phần lớn thông qua quá trình học tập và vui chơi của trẻ em. Năng lực của con người bao giờ cũng có mầm mống bẩm sinh tùy thuộc vào tổ chức của hệ thống thần kinh trung ương, nhưng nó chỉ được phát triển trong quá trình hoạt động phát triển của con người, trong xã hội có bao nhieu hình thức hoạt động của con người thì có bấy nhiêu loại năng lực. Có người có năng lực về điện, năng lực về ca hát, năng lực về nghiên cứu, năng lực lái máy bay, năng lực thể thao,.

Tóm lại, dựa trên quan niệm của nhiều nguồn ở trên, chúng tôi hiểu: năng lực là khả năng làm tốt mọi việc trong một hoàn cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp cá kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính của cá nhân. Năng lực của cá nhân được 16 đánh giá qua phương thức và khả năng hoạt động của cá nhân khi giải quyết các vấn đề xung quanh mình. Từ những khả năng của một cá nhân có thể có, giáo dục ngày nay luôn hướng theo từng sở thích, khả năng của một người để phù hợp nhất với công việc trong tương lai. Và việc dạy học cũng thế, cần có sự thay đổi về cách dạy học.

Đó là, dạy học theo hướng phát triển năng lực. Lí luận về phát triển năng lực của học sinh a. Chương trình tiểu học theo định hướng phát triển năng lực Chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực (nay còn gọi là dạy học theo định hướng kết quả đầu ra) được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX và ngày nay thì nó đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Khác với chương trình cũ là định hướng về nội dung bài học thì chương trình mới về dạy học theo phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra của học sinh.

- Về mục tiêu: Mục tiêu của dạy học phát triển năng lực là kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được. Thể hiện mức độ tiến bộ của học sinh một cách liên tục và phát triển từng ngày. - Về nội dung: Dạy học theo hướng phát triển năng lực lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra quy định, ngoài những nội dung đó, chương trình mới còn gắn với các tình huống thực tiễn để học sinh giải quyết; những tình huống đó có thể là trong đời sống hằng ngày hoặc trong ứng xử với bạn bè nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Chương trình mới chỉ quy định về những nội dung chính, không quy định chi tiết.

- Về phương pháp: Phương pháp có lẽ là thứ mà chương trình mới cần phải thay đổi nhiều nhất. Đối với chương trình cũ thì giáo viên là người truyền thụ tri thức, là trung tâm của quá trình dạy học. Học sinh sẽ tiếp thu một cách thụ động kiến thức theo một chiều. 17 Ở chương trình mới thì giáo viên chủ yếu là người tổ chức, định hướng các nhiệm vụ học tập cho học sinh, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức một cách khắc sâu nhất.

Chú trọng vào khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp, khả năng thể hiện bản thân, năng khiếu trước mọi người,.; Chú trọng vào việc sử dụng các quan điểm và phương pháp dạy học tích cực, thí nghiệm, thực hành và nhất là phương pháp trải nghiệm. - Về hình thức: Chương trình cũ chủ yếu dạy học lí thuyết trên lớp cho học sinh thông qua lời giảng của giáo viên và lấy giáo viên làm trung tâm của quá trình dạy học. Còn ở chương trình phát triển năng lực người học thì hình thức tổ chức học tập đa dạng, chú ý đến các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo nhằm chiếm lấy tri thức và rèn luyện kĩ năng sống của bản thân; Một phần đối với người giáo viên cần đạt ở chương tình này là trình độ công nghệ thông tin trong việc dạy học và cả trong việc tuyên truyền trực quan truyền thông. - Về đánh giá kết quả người học: Phần quan trọng nhất trong quá trình học tập của mỗi học sinh chính là phần đánh giá kết quả.

Việc gì cũng vậy, mọi người khi đánh giá một em học sinh có tốt hay không đều nhìn vào kết quả. Nếu ở chương trình cũ học sinh được đánh giá ở các bài thi cuối năm để đánh giá toàn bộ quá trình học tập thì ngày nay sự đánh giá được tính trên cả quá trình học tập và rèn luyện của người học. Chú trọng hơn về khả năng giải quyết tình huống thực tiễn dựa vào kiến thức đã học. Luật giáo dục năm 2005 nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực.

Trong việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực thì phương pháp học của học sinh là mối quan tâm hàng đầu. Như vậy, vấn đề quan trọng mà giáo viên cần hướng đến là “Các em tiếp thu được điều gì? Tiếp thu bằng cách nào?”. Khi các em tham gia vào quá trình học tập giáo viên cần hết sức quan tâm quá trình lính hội kiến thức của các em. Và khi đã xác định lấy người học làm trung tâm, giáo viên cần xác định thế nào là quá trình 18 học tập hiệu quả nhất.

Trên cơ sở đó, giáo viên điều chỉnh các hoạt động dạy học sao cho phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của người học. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có cách nhìn nhận mới, cách suy nghĩ mới về công việc dạy học của bản thân và nhất là về mối quan hệ của giáo viên và học sinh trong quá trình học tập. Hai yếu tố cốt lõi của dạy học theo định hướng phát triển năng lực là cảm giác thoải mái và sự tham gia đóng góp vào bài học để chiếm lĩnh tri thức. “Sự tham gia” nói đến cường độ hoạt động, sự tập trung, say mê với mọi thứ xung quanh để học sinh cảm thấy yêu thích khám phá và vượt qua giới hạn của bản thân mình.

Sự tham gia cho thấy học sinh có sự tận dụng tốt và khai thác tốt môi trường học tập và kiến thức giáo viên cung cấp như thế nào. Khi giáo viên quan sát, thấy học sinh tập trung cao độ, miệt mài, say sưa giải quyết các nhiệm vụ học tập thì có thể khẳng định là quá trình học tập, nhận thức về năng lực của các em đang diễn ra, học sinh đang tiếp thu kiến thức theo mức độ sâu hơn. Các yêu cầu quan trọng về năng lực của học sinh cần đạt Mục tiêu quan trọng nhất của một chương trình giáo dục hướng đến là hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi gồm: Năng lực chung cho tất cả các môn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.