BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Phạm Nguyên Vân Hà XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG ĐỌC VĂN BẢN VĂN CHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP BA THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Thành phố Hồ Chí Minh - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Phạm Nguyên Vân Hà XÂY DỰNG HOẠT ĐỘNG ĐỌC VĂN BẢN VĂN CHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP BA THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học) Mã số: 8140101 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. HOÀNG THỊ TUYẾT Thành phố Hồ Chí Minh - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được xuất phát từ yêu cầu trong công việc để hình thành hướng nghiên cứu. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, được thu thập trong quá trình nghiên cứu và chưa từng công bố trong bất kì một công trình nào khác. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2020 Tác giả Phạm Nguyên Vân Hà LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình nghiên cứu này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các cá nhân và tập thể: PGS. Hoàng Thị Tuyết - người đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn. Chính những hướng dẫn và nhận xét quý báu của Cô trong suốt quá trình nghiên cứu đã giúp tôi học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa học và giảng dạy. Quý thầy cô trong Hội đồng Khoa học bảo vệ đề cương, Hội đồng Khoa học bảo vệ luận văn đã góp ý giúp tôi khắc phục những thiếu sót và điều chỉnh đúng hướng nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận văn. Quý Thầy Cô, Cán bộ thuộc Phòng Sau Đại học, Quý Thầy Cô trong Khoa Giáo dục Tiểu học Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Ban Giám Hiệu nhà trường và thầy cô Trường Tiểu học Tô Vĩnh Diện, Quận Bình Thạnh cũng như gia đình, bạn bè đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát, thực nghiệm và thu thập thông tin, số liệu cho luận văn. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2020 Tác giả Phạm Nguyên Vân Hà MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình ảnh Danh mục các biểu đồ MỞ ĐẦU . CƠ SỞ LÍ LUẬN ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG ĐỌC VĂN BẢN VĂN CHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP BA THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC . Năng lực đọc. Định nghĩa năng lực đọc . Cấu trúc năng lực đọc . Các yếu tố cấu thành năng lực đọc cần phát triển cho HS lớp Ba . Việc phát triển năng lực đọc cho HS theo định hướng phát triển năng lực . Cách tiếp cận dạy đọc. Tầm nhìn, mục đích của dạy đọc. Điều kiện lớp học cho việc học đọc . Cách thức tổ chức hoạt động, hình thức học tập . Cách thức đánh giá việc học đọc - Đánh giá dựa vào sự thể hiện năng lực-kĩ năng . Các yếu tố về tâm lí-xã hội ảnh hưởng đến việc phát triển năng lực đọc của HS tiểu học . Việc chọn lựa nguồn ngữ liệu dạy đọc . Đặc điểm của văn bản văn chương và đặc điểm tiếp nhận văn bản văn chương của HS với tư cách là người đọc. Thể loại của văn bản văn chương được xây dựng trong chương trình tiểu học . Đặc điểm của văn bản văn chương cần lưu ý khi tổ chức hoạt động đọc cho học sinh . Đặc điểm của tiếp nhận văn học và dạy đọc hiểu cho HS tiểu học . 36 Tiểu kết chương 1 . THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG ĐỌC VĂN BẢN VĂN CHƯƠNG CHO HỌC SINH LỚP BA THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC . Xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực đọc của HS lớp Ba thông qua các hoạt động đọc văn bản văn chương. Căn cứ thiết kế các hoạt động đọc văn bản văn chương cho HS lớp Ba trong đề tài . Bộ tiêu chí đánh giá năng lực đọc của HS lớp Ba được xây dựng trong đề tài . Một số hoạt động đọc văn bản văn chương lớp 3 được xây dựng trong đề tài. Các nguyên tắc xây dựng hoạt động đọc trong đề tài . Mô tả cách thức trình bày chung của các hoạt động đọc văn bản văn chương cho HS lớp Ba được thiết kế trong đề tài . Mô tả cụ thể các hoạt động đọc văn bản văn chương cho HS lớp Ba được xây dựng trong đề tài . 47 Tiểu kết chương 2 . THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM . Các yếu tố thực nghiệm . Mục đích thực nghiệm . Nội dung thực nghiệm. Chọn mẫu thực nghiệm . Công cụ thực nghiệm . Xử lí thực nghiệm . Kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Sự thể hiện của từng HS qua các bài khảo sát định kì . Sự thể hiện của từng HS qua quá trình học đọc tại lớp . 102 Tiểu kết chương 3 . 112 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . 114 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 117 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT HS : học sinh GV : giáo viên DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Các yếu tố cấu thành năng lực đọc ở HS lớp 3 . Bảng so sánh yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc của chương trình GDPT hiện hành và chương trình GDPT 2018 . Các tiêu chí đánh giá năng lực đọc của HS lớp Ba được xây dựng trong đề tài. Bảng kiểm đánh giá năng lực đọc của HS . Thể hiện năng lực đọc của HS A qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện năng lực đọc của HS B qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện năng lực đọc của HS C qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện năng lực đọc của HS D qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện năng lực đọc của HS E qua 3 khảo sát định kì. Thể hiện năng lực đọc của HS F qua 3 khảo sát định kì . Tổng hợp thể hiện năng lực đọc của HS qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện năng lực đọc của 3 nhóm HS qua 3 khảo sát định kì . Thể hiện mức độ hiểu ý bề mặt qua 3 giai đoạn của 6 HS. Thể hiện mức độ hiểu ý sâu qua 3 giai đoạn của 6 HS . Thể hiện mức độ hiểu ý vượt văn bản qua 3 giai đoạn của 6 HS . Thể hiện thái độ qua 3 giai đoạn của 6 HS . 107 DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 2. Phiếu học tập “Tìm từ ngữ ứng với tranh ảnh” . Minh họa bước 1: Chuẩn bị các cặp thẻ từ . Minh họa bước 2: Xáo trộn các cặp thẻ từ và lật úp . Minh họa bước 3: HS bắt đầu chơi bằng cách lật 2 thẻ bất kì . Phiếu minh họa hoạt động “Tìm từ tương ứng với định nghĩa dựa vào ngữ cảnh trong bài “Đất quý, đất yêu” . Phiếu minh họa hoạt động “Giải nghĩa từ dựa vào ngữ cảnh” trong bài “Đất quý, đất yêu” . Minh họa hoạt động Sử dụng sơ đồ tư duy để tìm từ đồng nghĩa và trái nghĩa với từ “quả quyết” trong bài “Người lính dũng cảm” . Minh họa hoạt động “Sắp xếp văn bản” . Minh họa các chi tiết quan trọng của văn bản . Minh họa các hành động HS tìm được trong bài “Khi mẹ vắng nhà” . Minh họa các hành động do GV tổng hợp lại . Minh họa bước 1: Thực hiện từng chi tiết của bản đồ truyện . Minh họa bước 2: Kết nối các chi tiết tạo thành bản đồ truyện hoàn chỉnh . Minh họa bản đồ truyện bài “Hai Bà Trưng”. Minh họa bản đồ truyện bài “Ông tổ nghề thêu” . Minh họa hoạt động Sử dụng sơ đồ tư duy để kết nối nhân vật “sẻ non” trong bài “Chú sẻ và bông hoa bằng lăng” với các nhân vật đã học . Phiếu minh họa tìm hiểu về nhà rông ở Tây Nguyên . Hình ảnh minh họa đọc diễn cảm theo đoạn trong bài “Nhớ lại buổi đầu đi học” . HS kể lại câu chuyện “Người đi săn và con vượn” đưới bức thư . Minh họa hoạt động vẽ tranh bài “Vẽ quê hương”, Tiếng Việt 3, tập 1, tr. Bài làm của học sinh qua các hoạt động dạy đọc trong bài “Các em nhỏ và cụ già” . Sản phẩm vẽ của học sinh qua các hoạt động dạy đọc . Tiết dạy minh họa việc tổ chức hoạt động đọc theo định hướng phát triển năng lực . 111 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS A qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS B qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS C qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS D qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS E qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của HS F qua 3 giai đoạn . Biểu đồ mô tả sự phát triển năng lực đọc của 6 học sinh qua 3 bài khảo sát định kì . Biểu đồ mô tả mức độ phát triển kĩ năng đọc của 3 nhóm HS qua 3 giai đoạn . Thể hiện mức độ hiểu ý bề mặt qua 3 giai đoạn của 6 HS . Thể hiện mức độ hiểu ý sâu qua 3 giai đoạn của 6 HS . Thể hiện mức độ hiểu ý vượt văn bản qua 3 giai đoạn của 6 HS . Thể hiện thái độ qua 3 giai đoạn của 6 HS . Lý do chọn đề tài 1. Đọc là hoạt động lĩnh hội, tiếp nhận thông tin các ngôn bản viết. Thông qua những điều đã đọc con người có thể giao tiếp và học tập, tiếp thu nền tri thức nhân loại, biết đánh giá, tìm hiểu cuộc sống, nhận thức về tự nhiên, xã hội và phát triển tư duy. Đọc tạo ra hứng thú và động cơ học tập. Vì vậy, có thể nói, biết đọc là cơ sở và công cụ cho việc học tốt những kiến thức khác, những môn học khác. Ngoài ra, đọc tạo điều kiện cho HS có khả năng tự học và tinh thần học tập suốt đời. Nó là khả năng không thể thiếu được của con người trong thời đại văn minh.
